Кіріспе

Стивен Кингтің "Needful Things" романы – американдық жазушы Стивен Кингтің 1991 жылы жарық көрген қорқыныш романы. Бұл Кингтің есірткі және алкогольге тәуелділіктен емделгеннен кейін жазған алғашқы романы. 1993 жылы Фрейзер С. Хестон режиссерлік еткен осы аттас фильм түсірілді. Оқиға Кингтің көптеген туындыларының оқиға ортасы болған Касл-Рок қаласына жаңадан келген Лиланд Гант басқаратын коллекциялық заттар мен антиквариаттар сататын дүкенге арналған. Гант клиенттерден оларға ұнаған заттың орнына әзіл немесе жұмбақ әрекет жасауды жиі сұрайды. Уақыт өте келе, осы әрекеттер мен әзілдер қала тұрғындары арасындағы агрессияның күшеюіне, хаос пен өлімге алып келеді. Романның басты кейіпкері – Алан Пэнгборн, ол бұрын Стивен Кингтің "Қараңғы жартысы" романында кездесетін. Мұқабасында бұл роман "Соңғы Касл-Рок тарихы" деп көрсетілген. Дегенмен, бұл қала кейіннен "It Grows on You" ("Өсіп келеді") атты қысқа әңгімесіне (Кингтің 1993 жылғы "Кошмарлар мен арман-көрістер" жинағында жарияланған, Кингтің сөзіне сүйенсек, бұл "Needful Things" романына эпилог қызметі етеді), сондай-ақ Кингтің 2017 жылғы "Гвендидің түймелі қорабы" (Ричард Чизмармен бірлесіп жазылған) және 2018 жылғы "Елевация" повесіне де оқиға орны болып табылады.

Сюжет

Мен штатының Касл-Рок деген шағын қалашығында "Незиф" деп аталатын жаңа дүкен ашылып, тұрғындардың қызығушылығын тудырды. Ол жердің иесі Лиланд Гант, ол Огайо штатының Акрондағы қарт ер адам, оның қолында әрқашан кез келген тұтынушыға өте қолайлы бұйымдар бар. Бағасы таңқаларлық төмен, тауарды ескерсек - мысалы, сирек кездесетін Сэнди Куфакс бейсбол картасы, Элвис Преслидің суреті, карнавалдық шыны шамшар және Нұхтың кемесінен шыққан деп мәлімделген тастайған ағаш бөлшегі - бірақ ол әр клиент қаладағы басқа біреуді "шалағат" ойнауға үміттенетін болады. Әр клиент транске түсіп, Гантпен келісім жасағанда өте ыңғайлы болады, содан кейін кездесу туралы кез-келген аномалияны ұмытады. Гонт қала тұрғындарының арасындағы ұзақ уақыттан бері жалғасып келе жатқан жеке тарихтары мен қақтығыстарын жақсы біледі, ал оның ойын-сауықтары оларды күшейтуге мәжбүрлеудің құралы болып табылады. Гант жергілікті шериф Алан Пэнгборнды және Аланның сүйіктісі және жергілікті тігін дүкенінің иесі Полли Чалмерсті "қатал клиенттер" ретінде белгілейді, олар оны сұрастырып, араласуға ықтимал. Гонт Аланнан аулақ болып, Поллиге оның қолындағы артритті ауырсынуды жеңілдететін ежелгі сыйлықты ұсынады, сонымен қатар Гонт оған билік етеді. Жергілікті жігіт Брайан Раск Полидің үй шаруасын жүргізетін Нети Коббты жек көретін Вильма Джерзиктің үйін талқандайды, ал алкогольді Хью Прист Нетидің итін өлтіреді. Нети мен Уилма бір-бірін ашық бетпе-бет кезінде пышақпен өлтіреді, бұл қаладағы шиеленісті арттырады. Ал басқалары жеке ниеттері мен құпиялары себепті, қызу өршіле бастайды. Гант кіші қылмыскер Джон "Айс" Мерриллді өзінің көмекшісі ретінде жалдап, оған жоғары сапалы кокаин береді және есірткі сатушыларға берешегін өтейтін көмілген қазынаға нұсқайды. Астың алғашқы тапсырмасы - Бостондағы гараждан пистолеттер, оқ-дәрілер мен жарылғыш қақпақтар жәшіктерін алу; Гаунт тез арада өз сатып алуларын қорғап қалу үшін пистолеттерді өз клиенттеріне сата бастайды. Ақырында шындық ашылады: ғасырлар бойы Гонт адамдарды бағалайтын немесе ең көп қалаған нәрселері сияқты сиқырлы түрде пайдасыз қоқыс сатып алуға алдап келді. Олар өздерінің заттарын қауіпсіз сақтау туралы параноикалық болып, бүкіл қала мазасыздық пен зорлық-зомбылыққа ұшырағанша, ол ұсынатын қаруды құлшыныспен сатып алады. Айса жаңа жұмыс берушінің табиғаттан тыс болмысына күдік келтіре бастайды, бірақ Гонт оны қорқытып, Алан мен Касл Рокка кек алу уәдесі арқылы ұстап тұрады. Бірнеше зорлық-зомбылық оқиғалары бір мезгілде орын алады: спорт залы жаттықтырушысы Лестер Пратт депутат Джон ЛаПонтеге (жұбайының бұрынғы жігіті) шабуыл жасайды және өзін-өзі қорғауда өлтіріледі; Хью Прайст пен бар иесі Генри Бофорт бір-бірін атыста өлтіреді; Брайан Уилма мен Неттидің өліміне қатысты рөлін сезгендіктен өзін-өзі өлтіреді; және қала әкімі Дэнфорт "Бастер" Китон (қомар ойынына тәуелділігін арттыру үшін қоғамдық қаражатты жасырын түрде ұрлап келеді) депутат Норрис Риджвикке шабуыл жасайды, содан кейін үйіне қашып, әйелі Миртлді балтамен өлтіреді. Бастерді Гонт үшін жұмыс істеуге қосылу үшін Айса жалдайды. Касл-Роктағы зорлық-зомбылық тез өршіп, Эйс пен Бастер қалаға динамит отырғызады. Алан Ганттың әйелі мен ұлын өлтірген жол апатынан жауапты деп сендіруіне итермелеген Асты өлтіруге бел буады. Поли сатып алған сыйлықтың жаман екенін түсінеді және оны жояды. Норрис өзінің Прейстке жасаған әзілінің өлімге әкелген атысқа әкелгенін түсінген соң, өзін-өзі өлтіруге тырысады, бірақ полиция бөлімшесіне барып көмектесуді шешеді. Бомбалар жарылғанда, Бастерді Норрис жаралайды, ал Айса оның азаптарынан құтқарады. Полиді тұтқынға алып, Эйс Аланнан ұрлаған деп күтіліп отырған көмілген ақшаны тапсыруды талап етеді. Норрис Асты өлтіріп, Аланды Гонтқа қарсы қалдырады. Қолындағы шеберлік пен кенеттен өмірге келген сиқырлы жаңалықтарды қолдана отырып, Алан Гонтты кері қайтаруға мәжбүрлейді және клиенттерінің жандарын қамтитын чемоданын алады. Гант оқиға орныннан қашып кетеді, оның машинасы ат сүйрейтін арбаға айналады (жағында CAVEAT EMPTOR "Сатып алушы сақ болсын" деген сөздер жазылған), аман қалғандар белгісіз болашақты ойлауға қалды. Роман басталғандай аяқталады, бірінші тұлға тікелей сөйлей отырып, Айова штатының шағын қаласында "Жауап берілген дұғалар" деп аталатын жаңа және құпия дүкен ашылмақшы Gaunt өзінің бизнес циклын қайта бастауға дайын екенін білдіреді.

Кейіпкерлер

Алан Пэнгборн: Касл-Рок қаласының шерифі және басты кейіпкер. Ол Кингтің тағы бір романы – «Қараңғы жартысы»нда да кездеседі. Лиланд Гонт: Адам кейпіндегі демон (фильмде Шайтан деп еске салынады), ол ғасырлар бойы әлемді аралап, адамдарды жандарын сатуға алдап, көбінесе олар ең қалаған нәрселері ретінде жасырылған, пайдасыз заттармен айырбастайды. Гонттың жоспарлары ақырында жеңіліске ұшырайды және ол жинаған жандарсыз Касл-Рокты тастап кетуге мәжбүр болады. Брайан Раск: «Needful Things» дүкенінің алғашқы тұтынушысы, 11 жастағы бала, ол сирек кездесетін Сэнди Куфакстың бейсбол карточкасын сатып алады. Брайанның жасаған әзілі Нети мен Уилманың қазасына әкеледі. Брайан өзін кінәлі сезініп, депрессияға түседі. Ақырында Брайан әкесінің тапаншасымен өз-өзіне қолы тигізеді, кіші інісі Шонды «Needful Things» дүкенінен аулақ болуға ескертеді. Патриция «Полли» Чалмерс: қаланың ең эксцентриктік әйелі ретінде танымал, Полли бастапқыда Касл-Рок тумасы болған, бірақ ол Сан-Францискода бірнеше жыл тұрғаннан кейін тұрғындар оны «қаладан келген» деп санайды. Ол артриттен зардап шегеді, бұл оның қолында қатты ауыруға себеп болады. Ол Гонттан ауруын басатын сиқырлы амулет алғаннан кейін, оның ықпалына бейімделеді және Аланға қарсы қайрылады. Полли Аланның кінәсіз екенін түсінеді, амулетті және оның ішіндегі жәндікті жояды, сондай-ақ Аланды Эйсті өлтірмеуге көндіреді. Норрис Риджвик: қалалық полиция қызметкері және шериф Пэнгборнның жақын серігі. Ол Гонттан Хью Пристке жасаған әзіл үшін Базун балық аулау таяғын сатып алады, бұл Прист пен Генри Бомонттың қазасына әкеледі. Риджвикті Китон шабуылдайды, содан кейін өзіне қол жұмсауға тырысады, бірақ балық аулау таяғының құнды еместігін түсінгеннен кейін Гонтты жеңуде маңызды рөл атқарады. Джон «Айс» Меррилл: қаланың «жаман баласы» және ұсақ-түйек қылмыскер, ол түрмеден босатылып қайта оралды. Гонт Айсқа қызметке қабылдап, оны Аланды өлтіруге итермелейді. Айс Риджвикпен Полиге шабуыл жасағанда атып өлтіріледі, ал оның қазасын Алан немесе Гонт байқамайды. Меррилл Кингтің «The Body» повесінде де кездеседі. Денфорт «Бастер» Китон: қаланың бас әкімшісі, ол көбінесе өкіметін басқаларды қорқыту үшін пайдаланады. Сонымен қатар, ол құмар ойындарға құмар және қала қаражатын жымқырып жүр. Китон параноидтық ойлардан зардап шегеді, «Олар» деп аталатын топ оны ұстауға тырысады деп сенді. Китон Норристің атуынан жараланады, ал Эйс оны басына оқ тигізіп өлтіреді. Вильма Джерзик: қаланың бұзақысы және Мистер Гонттың әзілдерінің бірінші құрбаны, оны Брайан Раск жасады, бұл оқиғалар тізбегін бастайды. Вильма қатыгез әйел, жиі ұрыс-керіс шығарады және әзілден кейін Нетиді мазалайды. Вильма мен Нетти бір-біріне шабуыл жасап, қаза табады. Нетиция «Нетти» Кобб: Поллидің жақын досы және үй шаруасын жүргізушісі, Вильма Джерзиктың жауы. Нетти күйеуін өлтіргеннен кейін психикалық тұрақсыздыққа ұшырайды. Нетти Гонтқа ғашық болып, ақырында Вильмаға итін өлтіргені үшін шабуыл жасағанда (іс шындығында Хью Прист жасаған) қаза табады. Мертл Китон: Бастер Китонның жалғыз әйелі. Мертл мырза Гонттан фарфордан жасалған қуыршақ сатып алады. Мертлді ақырында есі дұрыс емес Китон балғамен ұрып өлтіреді. Хью Прист: Гаунттан түлкінің құйрығын сатып алатын жергілікті мас. Ол ойын-сауық үшін Нетидің итін өлтіреді, содан кейін ақымақтыққа түседі. Прист Генри Бомонтпен атысып қаза табады. Генри Бомонт: жергілікті бардың иесі; ол бір түні Хьюге алкоголь құюдан бас тартып, үйіне мас күйде бара жатқандықтан, оның машина кілттерін алып қойғандықтан, Хьюдың ашуын тудырады. Олар барда атысып, бір-бірін өлтіреді. Салли Ратклифф: сөз шебері және терең діндар әйел, ол Гаунттан Нұхтың кемесінен қалған деп есептелетін ағаш сынығын сатып алады. Кейіннен ол қалалық әзіл-қалжыңдарға қатысып, күйеуінің басқа әйелмен алдасқандығын білгеннен кейін өзін кінәлі сезініп, асып қояды.

Фильмге бейімделу

1993 жылы Фрейзер С. Хестон режиссерлік еткен және Макс фон Сидоу, Эд Харрис, Бонни Беделия мен Дж. Т. Уолш қатысқан «Кингтің кітабының» киноадаптациясы экранға шықты. Фильм сыншылардан көбінесе жағымсыз пікірлер алды, Rotten Tomatoes сайтындағы жалпы рейтингісі 32% құрады.

Танымал мәдениетте

Рик пен Морти эпизодының "Something Ricked This Way Comes" ("Бір нәрсе осылай келеді") атты бөлімінде Шайтан "Керек заттар" деп аталатын дүкеннің иесі болып, қарғыс тағылған заттар сатады.