Жарқындық (Жарқыраған)

Кіріспе

Стивен Кингтің 1977 жылғы романы "Нұр" - американдық жазушы Стивен Кингтің 1977 жылғы қорқыныш романы. Бұл Кингтің үшінші жарияланған романы және алғашқы қатты мұқабалы бестселлер; оның сәттілігі Кингті қорқыныш жанрындағы көрнекті автор ретінде бекітті. Романның оқиғасы мен кейіпкерлері Кингтің жеке тәжірибесінен, соның ішінде 1974 жылы Стэнли қонақ үйіне сапарынан және алкоголизммен күресінен әсер алған. Роман 1980 жылы фильмге, ал 1997 жылы мини-сериалға бейімделді. Осы кітапқа 2013 жылы жарық көрген "Доктор Ұйқы" атты жалғасы жазылды, ол 2019 жылы сол атпен фильмге түсірілді. "Нұр" Колорадоның Роки тауларындағы тарихи Overlook қонақ үйінің қысқы күзетшісі қызметіне орналасқан, өзін-өзі жетілдіруге тырысатын және алкоголизмнен арылуға күресіп жатқан Джек Торранс туралы. Оның отбасы, соның ішінде кішкентай ұлы Дэнни де осы жұмысқа бірге барады, ол "нұрға" ие, яғни балаға қонақ үйдің қорқынышты шынайы жаратылысын көруге мүмкіндік беретін паранормальдық қабілеттер жиынтығы. Қысқы дауылдан кейін отбасы қар құрсауында қалып қойғанда, қонақ үйдің ішіндегі табиғаттан тыс күштер Джектың санасына әсер ете бастайды, оның әйелі мен ұлы өмірлік қауіпке ұшырайды.

Сюжет

Жазушы боламын деген Джек Торранс Колорадоның тауларында орналасқан оверлук қонақ үйінің қысқы күзетшісі болып жұмысқа орналасады. Джек - ашу мәселесімен ауыратын алкоголик, ол оқиғадан бұрын ұлы Дэннидің қолын кездейсоқ сындырып, оқушыға шабуыл жасағаннан кейін оқытушы лауазымын жоғалтты. Джек қонақ үйдің оқшаулануы Дэнни мен оның әйелі Вендимен қайта байланысуға көмектеседі және оған пьесада жұмыс істеуге қажетті мотивация береді деп үміттенеді. Ата-анасы білмейтін, Дэнниде "жарық" деп аталатын психикалық қабілеттер бар, олар ақыл-ойды оқу, алдын ала болжау және көре білуді қамтиды. Мейрамхананы жабу күні қонақ үйге кіргенде, Торранс үйі Денниге ұқсас қабілеттерге ие және онымен байланыс орнататын Дик Холлоранн есімді аспазшымен кездеседі. Торранс үйі Оверлукқа жалғыз қоныстанған кезде Дэнни арбақтар мен қорқынышты көріністерді көреді. Дэнни өзінің көріністері туралы ата-анасына айтпайды, өйткені ол күтім жасау жұмысы әкесі үшін маңызды екенін сезінеді және Вендиді Джекті Оверлукқа жалғыз қалдырудан сақтайды. Алайда, Дэнни қонақ үйдегі өзінің болуы табиғаттан тыс әрекетті күшейтіп, мейманхана тарихындағы өткен қайғылы оқиғалардың эхосын қауіпті қауіпке айналдыратынын тез түсінеді. Бұл жердегі көріністер нақты түрге айналып, бақтың топиарлық жануарлары өмірге келеді. Қысқы қар жауғаннан кейін Торранс отбасы сыртқы әлемнен ажыратылады. Оверлук Даниге ие болу қиынға соғады, сондықтан ол Джекке жұмыс істеуге деген ықыласын бәсеңдетіп, оны жертөледегі альбом арқылы қонақ үйдің қараңғы тарихымен қызықтырады. Жақсылықпен, ол екі жолды радионы бұзады және отбасының жалғыз құтылу құралы - қар мотоциклін саботаждайды. Вендимен айтысқаннан кейін, Джек қонақ үйдің барында бұрын бос болғанына қарамастан, ішімдікпен толық қамтылғандығын көріп, өзі арбақтардың қонағына барады. Ол мас болған кезде, қонақ үй Джекті Дэнни мен Вендиге де солай етуге итермелеу үшін өзінің отбасын өлтірген бұрынғы күзетуші Делберт Грейдидің арбағын қолданады. Бастапқыда қарсылық көрсетеді, бірақ ақыр соңында өзінің қараңғы жағына және қонақ үйге беріліп қалады. Венди мен Дэнни Джекке шабуыл жасағаннан кейін оны жеңіп, оны қоймаға кіргізеді, бірақ Грейдидің арманы оны босатып, Джекке Дэнниді әкеліп, Вендиді өлтіруге уәде береді. Джек Вендиге қонақ үйдің бір рок шүмегімен шабуыл жасап, оны ауыр жарақаттады, бірақ ол үй басқарушысының бөлмесіне қашып барып, ваннаға кіреді. Джек есікті балғамен сындырып алуға тырысады, бірақ Венди оны тоқтату үшін оның қолын қырғышпен шауып алады. Осы арада, Флоридадағы қысқы курортта жұмыс істеп жатқан кезде Дэнниден психикалық көмек шақыруын алған Hallorann, Overlook-ке оралады, тек топиарий жануарлары шабуылға ұшырап, Джек қатты жарақаттанады. Джек Дэнниді қонақ үйдің ішінде қуып жүріп, жоғарғы қабатта бұғаулап алса, ол өзін қысқа уақытқа бақылауға алады және Дэнниден қашуды сұрайды. Жақсылықпен оның бетін және бас сүйегін соққымен талқандап, денесін қонақ үйдің бақылауында қалдырады. Джектің қонақ үйдің тұрақсыз қазандығының қысымын азайтуға немқұрайды қарағанын еске түсіріп, Дэнни қонақ үйге ол жарылатынын хабарлайды. Дэнни, Венди және Халлоран қашып бара жатқанда, қонақ үйдің жаратылысы қысымды азайту үшін жертөлеге жүгіреді, бірақ тым кеш. Қазан жарылып, Джекті өлтіріп, "Оверлук" ғимаратын қиратады. Ол қонақ үйдің оны иеленуге деген соңғы әрекетіне қарсы тұрып, Дэнни мен Вендиді қауіпсіз жерге апарады. Кітаптың эпилогы келесі жазға арналған. Мейн штатындағы курорттық жерде аш-ас үйдің бастығы болып жұмыс істейтін Халоран, Дэнниді әкесі қайтыс болғаннан кейін жұбатады, ал Венди Джектің жарақаттарынан айығады.

Jack Torrance, an aspiring writer, is hired as the winter caretaker at the Overlook Hotel, an isolated resort hotel in the Colorado Rockies. Jack is a recovering alcoholic with anger issues which, prior to the story, had caused him to accidentally break his son Danny's arm and lose a teaching job after assaulting a student. Jack hopes that the hotel's seclusion will help him reconnect with Danny and his wife, Wendy, and give him the motivation needed to work on a play. Unknown to his parents, Danny possesses psychic abilities referred to as "shining", which include reading minds, premonitions and clairvoyance. While moving into the hotel on closing day, the Torrances meet the chef, Dick Hallorann, who possesses similar abilities to Danny's and forms a connection with him. As the Torrances settle in alone at the Overlook, Danny sees ghosts and frightening visions. Danny does not tell either of his parents about his visions because he senses that the care taking job is important to his father and dissuades Wendy from leaving Jack at the Overlook by himself. However, Danny soon realizes that his presence in the hotel makes the supernatural activity more powerful, turning echoes of past tragedies from the hotel's history into dangerous threats. Apparitions take solid form and the garden's topiary animals come to life. The winter snowfall leaves the Torrances cut off from the outside world. The Overlook has difficulty possessing Danny, so it turns its attention to Jack by frustrating his desire to work and by enticing him with the dark history of the hotel through a scrapbook in the basement. Jack starts to develop cabin fever and becomes increasingly unstable, destroying a two way radio and sabotaging a snowmobile, the family's only means of escape. After a fight with Wendy, Jack sees the hotel's bar fully stocked with liquor despite being previously empty and finds himself attending a party of ghosts. As he gets drunk, the hotel uses the ghost of Delbert Grady, a previous caretaker who murdered his family, to urge Jack to do the same to Danny and Wendy. He initially resists, but ultimately succumbs to his dark side and the hotel. Wendy and Danny get the better of Jack after he attacks Wendy, locking him inside the pantry, but Grady's ghost releases him after he makes Jack promise to bring him Danny and to kill Wendy. Jack attacks Wendy with one of the hotel's roque mallets, seriously injuring her, but she escapes to the caretaker's suite and locks herself in the bathroom. Jack attempts to break the door with the mallet, but Wendy slashes his hand with a razor blade to deter him. Meanwhile, Hallorann, having received a psychic distress call from Danny while working at a winter resort in Florida, rushes back to the Overlook, only to be attacked by the topiary animals and severely injured by Jack. As Jack pursues Danny through the hotel and corners him on the top floor, he briefly gains control of himself and implores Danny to flee. The hotel quickly retakes control of Jack, making him violently batter his own face and skull into ruin with the mallet, leaving his body under the hotel's control. Remembering that Jack has neglected to relieve the pressure on the hotel's unstable boiler, Danny informs the hotel that it is about to explode. As Danny, Wendy, and Hallorann flee, the hotel creature rushes to the basement in an attempt to vent the pressure, but it is too late. The boiler explodes, killing Jack and destroying the Overlook. Fighting off a last attempt by the hotel to possess him, Hallorann guides Danny and Wendy to safety. The book's epilogue is set during the next summer. Hallorann, who has taken a chef's job at a resort in Maine, comforts Danny over the loss of his father as Wendy recuperates from the injuries Jack inflicted on her.

Өмірбаян

Кинг туған жері Мэндегі шағын қалаларда орналасқан «Кэрри» және «Сейлемнің үйі» кітаптарын жазғаннан кейін, ол келесі кітабы үшін басқаша атмосфера іздеді: «Мен келесі романымның өзгеше фонға ие болуы үшін Мэннен бір жылға кеткім келді». Ол ас үйіндегі үстелінде АҚШ картасын ашып, кездейсоқ жерге нұсқады, ол Боулдер, Колорадо екені белгілі болды. 1974 жылдың 30 қазанында Кинг пен оның әйелі Табита жақын жердегі Эстес-парк, Колорадодағы «Стэнли» қонақ үйіне қоныстанды. Сол түні қонақ үйде олар екеуі ғана болды: «Біз келгенде, олар маусымды жабуға дайындалып жатты, соның салдарынан біз өзімізді осы жердегі жалғыз қонақтар деп таптық – барлық ұзын, бос дәліздермен». Кинг пен оның әйелі сол күні кешке әсем асханада жалғыз отырып тамақтанды. Оларға кешкі асқа бір ғана таңдау ұсынылды, ол – қолжетімді жалғыз тағам. Бөлмеде оркестрлік музыка ойнады және олардың үстелі тамақтануға дайындалған жалғыз үстел болды: «Біздің үстелімізден басқа барлық орындықтар үстел үстіне қойылған. Сондықтан музыка дәліз бойымен жаңырады, менің ойымша, Құдай мені осыны естіп, осыны көру үшін осы жерге әкелгендей болды. Сол түні ұйықтағанға дейін мен кітаптың барлық мазмұнын ойымда көріп шықтым». Кешкі ас ішкеннен кейін әйелі демалуға кетті, ал Кинг бос қонақ үйді аралап шықты. Ол барға барып, Грейди есімді барменнен сусындар ішті. Эдгар Аллан Поның «Ашер үйінің құлауы» (1839) және «Қызыл өлімнің маскарады» (1842) повестелері, «Шырақ» романын жазудан бұрын Кинг «Жол жұмысы» романы мен «Дене» повесін жазған. «Шырақ» кітабының бірінші нұсқасын жазуға төрт айдан аз уақыт кетті және ол оны басқаларынан бұрын жариялай алды. Кингтің Doubleday Publishing баспасының редакторы Билл Томпсон оны «Шырақ» романынан бас тартуға көндіруге тырысты, өйткені ол «Кэрри» және «Сейлемнің үйі» романдарын жазғаннан кейін оны қорқыныш жазушысы ретінде «белгілеуге» болады деп ойлады. Кинг мұны мақтау ретінде қабылдады. Алдын ала сөз 1982 жылдың тамызында Whispers журналында жарияланды, ал қысқартылған нұсқасы 1997 жылдың 26 сәуірі мен 2 мамыры аралығында шыққан TV Guide журналында «Шырақ» телесериасын жарнамалау мақсатымен жарық көрді. Эпилог жоғалған деп есептелді, бірақ 2016 жылы романның ерте қолжазба нұсқасының бір бөлігі ретінде қайта табылды. «Ойыннан бұрын» және «Ойыннан кейін» екеуі де 2017 жылдың басында Cemetery Dance Publications баспасынан шыққан «Шырақ» кітабының Deluxe Special Edition нұсқасында жарық көрді.

After writing Carrie and 'Salem's Lot, which are both set in small towns in King's native Maine, King was looking for a change of pace for his next book: "I wanted to spend a year away from Maine so that my next novel would have a different sort of background". King opened an atlas of the United States on his kitchen table and randomly pointed to a location, which turned out to be Boulder, Colorado. On October 30, 1974, King and his wife Tabitha checked into The Stanley Hotel in nearby Estes Park, Colorado. They were the only two guests in the hotel that night: "When we arrived, they were just getting ready to close for the season, and we found ourselves the only guests in the place — with all those long, empty corridors". King and his wife had dinner that evening in the grand dining room, totally alone. They were offered one choice for dinner, the only meal still available. Taped orchestral music played in the room and theirs was the only table set for dining: "Except for our table all the chairs were up on the tables. So the music is echoing down the hall, and, I mean, it was like God had put me there to hear that and see those things. And by the time I went to bed that night, I had the whole book in my mind". After dinner, his wife decided to turn in, but King took a walk around the empty hotel. He ended up in the bar and was served drinks by a bartender named Grady. Edgar Allan Poe's short stories "The Fall of the House of Usher" (1839) and "The Masque of the Red Death" (1842),

Before writing The Shining, King had written the novel Roadwork and the novella The Body. The first draft of The Shining took less than four months to complete and he was able to publish it before the others. Bill Thompson, King's editor at Doubleday Publishing, tried to talk him out of The Shining because he thought that after writing Carrie and Salem's Lot he would get "typed" as a horror writer. King considered that a compliment. The prologue was later published in Whispers magazine in August 1982, and an abridged version appeared in the April 26–May 2, 1997 issue of TV Guide to promote the then upcoming miniseries of The Shining. The epilogue was thought to have been lost but was re discovered in 2016 as part of an early manuscript version of the novel. Both "Before the Play" and "After the Play" were published as part of the Deluxe Special Edition of The Shining by Cemetery Dance Publications in early 2017.

Жалғасы

2009 жылдың қарашасында Торонтодағы Canon театрында оқып тұрғанда Кинг көрермендерге "Шырақ" романының жалғасы туралы ойын айтты. Бұл ойға "Дэнниге не болды?" деп сұраған адамдардың сұрақтары түрткі болды. Оқиға Дэнни Торренстің, қазір 40-қа жасы жеткен, Нью-Гэмпширде тұрып, хосписте санитар болып жұмыс істеуінен басталады. Ол өзінің қабілетін өлім жақын науқастарға соңғы сапарларында көмектесу үшін пайдаланады. Кейін, 1 желтоқсанда Кинг өзінің ресми сайтында сауалнама жариялады, онда келесі кітабын жазу үшін "Доктор Ұйқы" немесе келесі "Қара Мұнара" романына дауыс беруді сұрады:

Жолда жүргенде екі жобаны айттым, бірі – жаңа Орта Әлем кітабы (Роланд Дешен туралы емес, бірақ ол және оның досы Кэтберт сонда, тері адамдарды аңдайды, ол жоғалған патшалықта бүлдіршін деп аталады) және "Шырақ" романының жалғасы – "Доктор Ұйқы". Сіз осы кітаптардың біреуін оқығыңыз келе ме? Егер солай болса, қайсысы сізге көбірек қызығушылық тудырады? [Біз] сіздің дауыстарыңызды санап жатырмыз (әрине, мұза шабыттандырмаса, бәрі бекер). Дауыс беру 31 желтоқсанда аяқталды, нәтижесінде "Доктор Ұйқы" 5861 дауыс алды, ал "Қойма тесігі арқылы жел" – 5812 дауыс. 2013 жылдың қыркүйегінде жарық көрген "Доктор Ұйқы" романының сюжетінде "Нағыз Түйін" деп аталатын психикалық вампирлердің тобы бар.

Бейімделулер

Роман 1980 жылы Стэнли Кубрик режиссерлік еткен және Дайан Джонсонмен бірге жазылған, осы аттас көркем фильмге бейімделді. Кинг өзі де сценарий жазды, ол бастапқыда романға өте адал болған, бірақ Кубрик оны қабылдамады. Кингтің өзі адаптацияға көңілі толмаса да, кітаптың маңызды тақырыптары мен Венди кейіпкерінің бейнеленуін сынағаннан кейін, ол жасалған ең ұлы қорқыныш фильмдерінің бірі саналады. Кингтің фильмге деген наразылығы жылдар өте де азайған жоқ, тіпті оның 2018 жылғы «The Outsider» романында Кубриктің фильмді түсінуінің нашарлығына қатысты сын айтылды. 2019 жылы шыққан «Доктор Слип» фильмінің адаптациясын Майк Фланаган жазып, режиссерлік етті, ол Кубрик фильмінің тікелей жалғасы болды. Бірақ ол «Сиялы» романының элементтерін де кеңінен пайдаланды және бейімдеді, соның ішінде Джек Торранстың бастапқы тарихы ересек Дэннидің сюжетіне енгізілді, алкоголизмнің салдары және әңгіменің соңы фильмнің кульминациялық нүктесі ретінде қолданылды, нәтижесінде Кингтің мақұлдауына ие болды. Роман кейіннен 1997 жылы ABC телеарнасында көрсетілген телесериалға бейімделді. Кинг романның мазмұнына сәйкес келетініне көз жеткізу үшін сериалдың түсірілімін жазды және тығыз бақылады. Телесериал кең танылып, сыншылардың мақтауына ие болды, бірақ соңғы жылдары Кубрик фильмімен салыстырғанда сыншылар тарапынан бұрынғыдай жылы қабылданбайды. Роман 2016 жылы осы аттас операға бейімделді. Сондай-ақ, Иво ван Хове режиссерлік еткен және Саймон Стивенс жазған сахналық пьесаға бейімделуде. Бен Стиллер сахналық қойылымда Джек Торранс рөлін ойнау мүмкіндігін қарастырып жатыр. J.J. Abrams және оның Bad Robot компаниясы «Overlook» атты спин-офф сериалды дамытуда. Сериал HBO Max телеарнасында көрсетіліп, «Оверлук» қонақ үйінің тарихын зерттеуі жоспарланған. Алайда, 2021 жылдың тамызына қарай жоба HBO Max телеарнасында ілгерілемеді және келесі жылы Netflix оны сатып алмас бұрын басқа арналарға ұсынылды.