Кіріспе

Париждік қаруы (Paris Geschütz / Pariser Kanone) – бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Парижді бомбалау үшін пайдаланған неміс ұзақ көлемдік қаруы, олардың бірнешеуі қолданылды. Олар 1918 жылдың наурыз айынан тамыз айына дейін қызмет етті. Қарулар алғаш қолданылған кезде париждіктер оларды жоғары биіктіктегі цеппелиннің бомбалағанын ойлады, себебі ұшақ немесе қарудың дыбысы естілмеді. Олар соғыс кезінде қолданылған ең үлкен артиллерия болды, олардың ұңғысының ұзындығы бойынша, және (кейін) ірі калибрлі артиллерияның ресми анықтамасына сай келді. Сондай-ақ "Кайзер Вильгельм Гюц" ("Кайзер Вильгельм пушкасы") деп аталды, олар жиі Big Bertha, бельгиялық бекіністерге қарсы 1914 жылғы Льеж шайқасында қолданылған неміс гаубицасымен шатастырылды; шындығында, француздар да оларды осы атпен атады. Олар кішірек "Langer Max" (Long Max) пушкасымен де шатастырылды, олар осы қарудан жасалған. Атақты Крупп отбасы артиллерия жасаушылар осы қарулардың бәрін өндіргенімен, ұқсастық сонда аяқталды. Әскери қару ретінде Париждік қарулары үлкен жетістікке жетпеді: олардың артқы жүгі аз болды, ұңғысы жиі алмастырылуы керек болды, ал қарулардың дәлдігі тек қала көлеміндегі нысаналарға ғана жеткілікті болды. Немістердің мақсаты – Парижді қирату емес, париждіктердің рухын құлату үшін психологиялық қару жасау болды.

Сипаттама

Соңғы Антанта шабуылдары кезінде немістер қаруды толық жойғандықтан, оның мүмкіндіктері толық сенімділікпен белгілі емес. Қарудың мөлшері, қашықтығы және тиімділігі туралы мәліметтер көздеріне байланысты кең ауқымда өзгеретін, тіпті атылған оқ-дәрілердің саны да нақты емес. 1980 жылдары қару туралы ұзақ жазба табылып, жарияланды. Бұл жазбаны қаруды әзірлеуге жауапты Крупп инженері, доктор Фриц Раузенбергер (неміс тілінде) 1926 жылы қайтыс болғанға дейін жазған. Осының арқасында қарудың құрылысы мен мүмкіндіктері айқын түсіндірілді. Қарудың ұзындығы мен салмағына байланысты түтік иіліп кетпеуі үшін және атыс кезіндегі дірілді азайту үшін нығайтылды; ол арнайы рельстік вагонда орнатылып, айналмалы платформасы бар дайын бетонды орналастырудан атылды. Ескі қарудың бастапқы артқы бөлігін өзгертуге немесе нығайтуға қажеттілік болмады. Теңіз қаруының негізінде жасалғандықтан, қаруды Әскери-теңіз флотының 80 теңізшісі, Әскери-теңіз министрлігінің Артиллерия басқармасының бастығы вице-адмирал Максимилиан Рогге басқарды. Бұл ауа кедергісін азайтып, оқтың қашықтығын арттыруға мүмкіндік берді. Аяқталмаған V 3 зеңбірегі ірі оқ-дәрілерді ұзақ қашықтыққа және әлдеқайда жоғары жылдамдықпен атуға қабілетті болар еді. Сонымен қатар, аяқталмаған ирактық супер-зеңбірегі де әлдеқайда үлкен болар еді.

Ұшақтар

Париж қаруының снарядтарының салмағы шамамен 6,6% құраған аз мөлшердегі жарылғыш зат, снарядтың өлшеміне қарағанда жарылыс әсерін азайтатын. Оқ-дәрінің қалың қабырғасы, атыс кезіндегі күштерге төтеп беру үшін, снарядтың салыстырмалы түрде аз ғана ірі сынықтарға жарылуына себеп болды, бұл оның жойғыш күшін шектеді. Қарудың жоғары жылдамдықта оқ атқандығынан, әр атылған оқтан ұңғыманың болат бөлігі айтарлықтай тозып, кеміді. Әрбір снаряд диаметрінің өсуіне сәйкес реттік нөмірмен белгіленді және ұңғымаға түсіп, қарудың жарылуына жол бермес үшін міндетті түрде сандық ретпен атылуы керек еді. Снарядты қаруға салып, камераның ұзындығындағы айырмашылықты дәл өлшеу қажет болды: бірнеше сантиметрге қателік жылдамдық пен, тиісінше, қашықтыққа үлкен өзгеріс енгізер еді. Содан кейін, анықталған айырмашылыққа сәйкес қосымша жанармай мөлшері есептеліп, арнайы вагоннан алынып, стандартты зарядқа қосылды. 65 снаряд атылғаннан кейін, олардың әрқайсысы тозуды ескере отырып, үлкен калибрлі болды, содан кейін ствол Круппке қайтарылып, жаңа снарядтармен қайта өңделді. Снарядтың жарылғыш заттары екі бөлікке бөлінді, олар қабырғамен бөлінді. Бұл снарядты нығайтты және атыс кезінде үдеу кезінде жарылғыш зарядты қолдады. Снарядтың екі жарылғышының бірі қабырғаға, екіншісі снарядтың түбіне орнатылды. Жарылғыштардың барлығы 303 снарядтың Париж және оның айналасына түскендерінің барлығы да сәтті жарылғандықтан өте сенімді екені дәлелденді. Снарядтың алдыңғы бөлігіне аэродинамикалық, жеңіл, баллистикалық қақпақ орнатылды, ал бүйінінде қарудың ұңғымасымен байланысатын ойықтар болды, бұл снарядты ату кезінде айналдырып, оның ұшуын тұрақтандырды. Екі мыс жақтау атыс кезінде қарудың ұңғымасына қарсы газ өткізбейтін тығыз жабылуды қамтамасыз етті. Қару Крепиге жақын орманды төбеден (Le mont de Joie) атылды, ал алғашқы снаряд 1918 жылғы 23 наурызда сағат 7:18-де Сене жағалауына түсіп, жарылысы қаланың барлық жерінде естілді. Снарядтар 15 минут сайын түсіп, алғашқы күні 21 снаряд тіркелді. Алғашқы күні он бес адам қаза тауып, отыз алты адам жарақат алды. Бірнеше сағат ішінде жарылыстардың нәтижесінде снарядтардың сынықтары жеткілікті мөлшерде жиналды, бұл олардың бомба емес, снарядтар екенін көрсетті. Күнінің соңына қарай әскери билік снарядтардың неміс шебінен атылғанын, бұл жаңа, ұзақ қашықтықтағы қару екенін білді, бірақ снарядтардың шығу тегі туралы алғашқы баспасөз болжамдары болды. Бұл теорияға сәйкес, Парижге жақын немесе тіпті қала ішінде неміс агенттері атып, сондықтан қалаға жақын тасталған таскендерде жасырын қару іздестірілді. Француздық барлаушы ұшқыш Дидье Дораттың айтуынша, Парижге түскен снарядтардың бағыты олардың қайдан атылғанын көрсетті. Ең жақын орналасқан жер 34 см теміржол қаруымен шабуылға алынды, ал қалған екі орналасқан жер ұшақтармен бомбаланды, бірақ бұл неміс бомбалауын тоқтатуға жеткіліксіз болды. Кейіннен Париж қаруы үшін арнайы жасалған деп танылған қосымша орналасқан жер тамыздың басында АҚШ әскерлерінің алға жылжуымен Куси-ле-Шато-Ауфриктегі орманды төбенің солтүстік жағында Парижден шамалы қашықтықта табылды. Қару 1918 жылдың тамыз айында одақтастардың алға жылғанына байланысты қауіпсіздігіне қауіп туғандықтан Германияға қайтарылды. Одақтастар ешқандай қаруды қолға түсіре алмады. Соғыстың соңында немістер оларды толығымен жойғанын сенімді түрде айтуға болады. Бір қосалқы монтаж американдық әскерлер Штео-Тьеріге жақын Брюер-сюр-Ферде басып алды, бірақ қару табылмады; құрылыс жоспарлары да жойылған сияқты.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін

Версаль келісімінің шарттарына сәйкес, немістер одақтастарға толық Париж қаруын тапсыруға міндетті болды, бірақ олар мұны ешқашан орындамады. 1930 жылдары неміс әскері Версаль келісімімен тыйым салынған Париж қаруының орнына, ұзақ қашықтықты артиллерия үшін ракеталарға қызығушылық танытты. Бұл жұмыс ақырында Екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған V-2 зымыраны жасауға әкелді. Тыйымға қарамастан, Крупп ұзақ қашықтықты қарулар бойынша теориялық жұмысын жалғастырды. Олар эксперименттік жұмысты 1933 жылы нацистік үкімет билікке келгеннен кейін жобаны қаржыландыруды бастағаннан соң жүргізді. Бұл зерттеулер 21 см K 12 (E) қаруын жасауға әкелді, ол Париж қаруының конструкциялық идеясын жетілдірілген нұсқасы болды. Ол бұрынғысына ұқсас өлшем мен қашықтыққа ие болғанымен, Крупп инженерлері ұңғы қанауының (трубаның тозуының) мәселесін айтарлықтай азайтты. Сонымен қатар, K 12 теміржол қаруы ретінде жасалып, Париж қаруының жылдамдығын арттырды. Бірінші K 12 1939 жылы, екіншісі 1940 жылы неміс әскеріне жеткізілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде олар Францияның Норд-Па-де-Кале аймағында орналастырылды; 1940 жылдың соңы мен 1941 жылдың басында Оңтүстік Англиядағы Кент аймағын оққа тостыру үшін қолданылды. 1945 жылы Нидерландыда одақтас күштері бір қаруды қолға түсірді.

Танымал мәдениетте

Париждік қарудың пародиасы Чарли Чаплиннің "Ұлы диктатор" фильмінде кездеседі. Нотр-Дам соборына оқ атқан "томандықтар" (Германияны бейнелейтін ойдан шығарылған ел) кішкентай дәретхананы жарылтып жіберуге қол жеткізеді. Сент-Жервайс және Сент-Протаис шіркеуінің қирауы Роман Роланды "Пьер және Люс" романын жазуға шабыттандырды.