Кіріспе

Өсімдіктер туысы, "өлім камерасы" немесе "өлімді камасы" деп аталатын өсімдіктер. Автоматты taxobox.
|taxon = Camassia
|image = Camassia quamash 6374. JPG
|image upright = 0.8
|image caption = Үнді камасы (Camassia quamash)
|authority = Lindl.
|type species = Camassia quamash (Pursh) Greene
|synonyms ref= Liliaceae тұқымдасы бөлінген кезде, кейбір жіктемелерде Camassia Hyacinthaceae (қазір Scilloideae) деп аталатын тұқымдасқа жатқызылды. ДНК және биохимиялық зерттеулер нәтижесінде, Гүлді өсімдіктер филогенезия тобы Camassia-ны Asparagaceae тұқымдасына, Agavoideae қосымша тұқымдасына қайта жіктеді.

Синонимдер

Камассия эскулента термині шатастыратын болып келеді. Бұл ресми қабылданған атау емес, ол екі рет қолданылған, әрі Камассия квамаш, әрі Камассия сциллоид түрлері үшін. Осы себепті Camassia esculenta (Ker Gawl.) B. L. Rob. C. scilloides-тің синонимі ретінде жарамсыз деп есептеледі, ал Camassia esculenta (Nutt.) Lindl. C. quamash subsp. quamash-тың қабылданбаған атауы (синонимі) болып табылады. Сондықтан, ешқандай нақтылаусыз бағбандар арасында осы атаудың қолданылуы жаңсақтыққа әкелуі мүмкін.

Жергілікті өсіру әдістері

Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы жергілікті халықтар көк кама (Квеетла) өсімдігін белсенді басқару және өсірумен айналысты. Олар жерді тазарту және өсу жағдайларын жақсарту үшін бақыланатын өрттен пайдаланды. Көк кама өсімдігі Тынық мұхитының солтүстік-батысында табиғи түрде өссе де, жергілікті халықтар оны арамшөптерді жою, топырақты өңдеу, кама түйірлерін жинау және қайта отырғызу арқылы күтімге алды. Кама өсірілетін жерлерді жеке адамдар немесе туысқандық топтар жинап, олар сол жердің өсірушілері немесе күтушілері ретінде танылды. Күтім көбінесе рулық байланысқа негізделген, ал белгілі бір жерге өсіру құқығы қатаң сақталды. Көптеген ұрпақтар бір кама өсірілетін жерден жинауды дәстүр ретінде сақтады. Жер учаскелерінің физикалық шекара белгілері болғандығы туралы мәліметтер бар, сондай-ақ белгілі бір адам немесе туысқандық топқа тиесілі жерден жинаудың салдары да болды.

Тамақпен пайдалану

Камасия түрлері Американың ежелгі Батысының кейбір аймақтарындағы жергілікті халықтар мен қоныс аударушылар үшін маңызды тағам болған. Камасия түрлері жеуге жарамды және қоректік заттарға толы болса, сол өңірлерде өсетін ақ гүлді өлім-жітім (қамасия тұқымдасына жатпайтын, бірақ Мелантиеялар тайпасының көптеген тұқымдарына кіретін) түрлері уытты, ал олардың түйірлері сыртқы түрімен өте ұқсас. Өсімдіктерді гүлдеген кезде ажырату оңай. Куамаш Солтүстік Американың батысындағы көптеген жергілікті халықтар үшін тағам көзі болды. Көк кама көктемде немесе жаздың басында гүлдеген кезде жиналды. Жиыннан кейін түйірлерді шұңқырда пісіріп немесе қайнатып дайындады. Шұңқырда пісірілген кама түйірінің толық пісуіне екі күнге дейін уақыт кетеді. Піскен түйірдің сыртқы түрі мен дәмі пісірілген тәтті картопқа ұқсас, бірақ одан тәтті, және түйірдегі инулиннің болуынан кристалды талшықтары көп. Мұндай пісірілген түйірлерді тым көп жеу, әсіресе жартылай пісірілген болса, инулин мен басқа да олигосахаридтердің құрамында болуына байланысты, ішек газдануына себеп болуы мүмкін. Пісіргеннен кейін түйірлерді ұнтақтап, нан жасауға болады. Кама жеген жергілікті американдық халықтардың арасында Нез Персе (Нимипуу), Кри, Калапуя, Блэкфут, Якама және Жағалау Салиш тайпалары, соның ішінде қазіргі Виктория, Британдық Колумбияда кама жинаған Леквунгендер немесе Сонгис тайпалары бар. Леквунгендер бұл жерді Камосун, яғни "кама жиналатын орын" деп атаған. Кутенэй тайпасы каманы "хапи" (Ктунакса) деп атаған. Кама түйірлері Льюис және Кларк экспедициясының мүшелерінің аман қалуына көмектескен. Ұлы Аймақта ақтардың қоныстануын кеңейтумен және мал мен шошқаларды кама далаларына жіберумен жергілікті тайпаларға қол жетімді тағам азайды және американдықтар мен қоныс аударушылар мен саяхатшылар арасындағы шиеленіс күшейді. Бір кезде кеңінен таралған кама далалары қазіргі заманғы даму мен ауыл шаруашылығының салдарынан азайғанмен, бүгінде көптеген кама далалары мен батпақтарды көруге болады.

Қиыршық тас

Бұл пияз гүлі бақшаларда жақсы табиғи түрде өседі. Пияз жоғары гумусты, жақсы дренаждалған топырақта ең жақсы өседі. Ол жартылай көлеңкелі ормандық аймақтарда және тасты тік беткейлерде, сондай-ақ ашық шалғындарда немесе далаларда өседі. Бұған қоса, ол өзендер мен ағыстардың жанында да өседі. Өсімдіктерді жапырақтары сарғайғаннан кейін күзде бөлуге болады. Пиязды күзде отырғызу керек. Сонымен қатар, бұл өсімдік тамырдан емес, тұқым арқылы көбейеді.

Жер атаулары

Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы көптеген аймақтар осы өсімдіктің атымен аталады, мысалы: Орегон штатындағы Камас алқабы, Вашингтон штатындағы Камас қаласы, Оңтүстік Вашингтондағы Лакамас арнасы, Солтүстік Айдаходағы Камас жазығы (және оның Камас жазығы темір жолы), Оңтүстік Айдаходағы Камас округі және Юта штатындағы Камас.

Жергілікті сауда мен мәдениеттегі рөлі

Кама Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы көптеген жергілікті тайпалардың диетасының маңызды құрамы болды. Дегенмен, барлық жергілікті тайпалар каманы өздері жинаған жоқ. Керісінше, көптеген тайпалар оны алу үшін саудаға тәуелді болды. Кама өндірісіне жағдай жасаған ортада өмір сүрген тайпалар, мысалы, жағалау Салиштары, кедр қабығынан тоқылған себеттер мен кептірілген палтус сияқты түрлі тауарлар мен азық-түліктерді алу үшін сауда желілерін құрды. Кама мұндай жағдайларда көбінесе көп көлемде саудаланып тұрды.

Адамның таралуының теориясы

Жергілікті жерді басқару тәсілдері Гари еменді экожүйесін сақтауда маңызды рөл атқарғаны туралы теориялар бар, ал Камассия квамашы өсетін негізгі экожүйелердің бірі осы Гари еменді экожүйесі болғандықтан, зерттеушілер Камассия квамашының генетикалық құрылымын зерттеу арқылы адамның араласуы нәтижесінде таралу мүмкіндігін қарастырды. Камассия квамашының генетикалық құрылымын талдау адамның тарату теориясын қолдамады. Камассия квамашының Тынық мұхитының солтүстік-батыс аймағындағы таралуы көбінесе мұз дәуірінен кейінгі қоныс аударудың нәтижесі болып табылады. Осы нәтижелер Камассия квамашының адамның араласуы арқылы таралу деңгейі өсімдіктің генетикалық құрылымында із қалдыратын сияқты үлкен болмағанын көрсетеді.