Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Анестезияны қолдануды алғаш рет бастаған американдық стоматолог (1815–1848)
American dentist who pioneered the use of anesthesia (1815–1848)
Хорас Уэллс (21 қаңтар 1815 – 24 қаңтар 1848) – медицинада, әсіресе азот оксиді (немесе күлдіргіш газды) қолдану арқылы анестезияны алғаш рет қолданған американдық стоматолог.
Horace Wells (January 21, 1815 – January 24, 1848) was an American dentist who pioneered the use of anesthesia in medicine, specifically the use of nitrous oxide (or laughing gas).
Ерте өмір
Уэллс 1815 жылғы 21 қаңтарда Вермонт штатының Хартфорд қаласында Хорас және Бетси Хит Уэллстің үш баласының ағасы болып дүниеге келді. Оның ата-анасы жақсы білім алған, бай жер иелері болғандықтан, ол Нью-Гэмпшир және Массачусетс штатының Амхерст қалаларындағы жеке мектептерде оқуға мүмкіндік алды. 1834 жылы, 19 жасында Уэллс Бостонда екі жылдық шәкірттікпен стоматологияны оқыды. 1841 және 1845 жылдар аралығында Уэллс Хартфордта танымал стоматологқа айналды, оның көптеген науқастары мен шәкірттері болды. Оның пациенттерінің арасында Коннектикут штатының губернаторы Уильям Эллсворт сияқты қоғамдағы құрметті тұлғалар да бар еді. Оның үш шәкірті – Джон Риггс, К. А. Кингсбери және Уильям Мортон. 1843 жылы Уэллс пен Мортон Бостонда бірлескен практика ашты, және Уэллс Мортонға оқытуды жалғастырды. Демонстрация Хартфордтағы Юнион-холл ғимаратында өтті. Демонстрация барысында, жергілікті дәріхананың кеңсе қызметкері Сэмюэл А. Кули азот тотығының әсеріне ішіп қалды. Мас күйінде Кули секіріп ойнағанда аяғын ағаш тіреуге тигізіп алғанда ешқандай реакция көрсетпеді. Демонстрациядан кейін Кули мас күйінде жасаған әрекеттерін еске түсіре алмады, бірақ тізелерінде сызаттар мен көк дақтар тапты. Осы демонстрациядан кейін Уэллс азот тотығының ауырсық басуға қарсы қасиеттерін байқады және сынақтар жүргізу үшін Колтонмен кездесті. Ол Манхэттеннің оңтүстік бөлігіндегі Чемберс көшесі, 120-да жалғыз тұрып, эфир мен хлороформды өзінде сынап көре бастады, соның салдарынан хлороформға тәуелді болды. Уэллс 1848 жылғы 21 қаңтарда, 33 жасқа толған күні көшеге шығып, екі әйелдің киімдеріне күкірт қышқылын шашып жіберді. Ол Нью-Йорктегі әйгілі Томбс түрмесіне қамалды. Есірткінің әсері басылғанда, оның санасы оянып, не істегенін түсінді. Ол күзетшілерден үйіне барып, қырып шашу құралын алып келуге рұқсат сұрады. 21 қаңтарда түрмедегі жасушасында өзіне-өзі қол жұмсады, ұстарамен сол жамбас артериясын кесіп, алдынан хлороформның ауырсық басуға қарсы дозасын ішті. Ол Коннектикут штатының Хартфорд қаласындағы Седар-Хилл зиратында жерленген.
Wells was the first of three children of Horace and Betsy Heath Wells, born on January 21, 1815, in Hartford, Vermont. His parents were well educated and affluent landowners, which allowed him to attend private schools in New Hampshire and Amherst, Massachusetts. At the age of 19 in 1834, Wells began studying dentistry under a two year apprenticeship in Boston. Between 1841 and 1845, Wells became a reputable dentist in Hartford, where he had many patients and attracted apprentices. Among his patients were respected members of society such as William Ellsworth, the governor of Connecticut. His three apprentices were John Riggs, C. A. Kingsbury, and William Morton. In 1843, Wells and Morton started a practice in Boston and Wells continued to instruct Morton. The demonstration took place at Union Hall, Hartford. During the demonstration, a local apothecary shop clerk Samuel A. Cooley became intoxicated by nitrous oxide. While under the influence, Cooley did not react when he struck his legs against a wooden bench while jumping around. After the demonstration, Cooley was unable to recall his actions while under the influence, but found abrasions and bruises on his knees. From this demonstration, Wells realized the potential for the analgesic properties of nitrous oxide, and met with Colton about conducting trials. He lived alone at 120 Chambers St in Lower Manhattan and began self experimenting with ether and chloroform, and he became addicted to chloroform. Wells rushed into the street on January 21, 1848, his 33rd birthday, and threw sulfuric acid over the clothing of two prostitutes. He was committed to New York's infamous Tombs Prison. As the influence of the drug waned, his mind started to clear and he realised what he had done. He asked the guards to escort him to his house to pick up his shaving kit. He committed suicide in his cell on January 24, slitting his left femoral artery with a razor after inhaling an analgesic dose of chloroform. He is buried at Cedar Hill Cemetery in Hartford, Connecticut.
Мұра
Ол өлімінен он екі күн бұрын Париж медициналық қоғамы оны алғашқы ауыртпастан хирургиялық операция жасаған және оны ашқан адам ретінде құрметтеді. Оған қоса, ол құрметті мүше болып сайланды және құрметті медицина докторы атағы берілді. Бірақ Уэллс бұл шешімдерден хабарсыз қайтыс болды. Париждегі États-Unis алаңында Хорас Уэллсқа ескерткіш орнатылды. Коннектикут штатының Хартфорд қаласындағы Бушнелл саябағында Хорас Уэллстің мүсіні тұр.
Twelve days before his death, the Parisian Medical Society voted and honored him as the first to discover and perform surgical operations without pain. In addition, he was elected an honorary member and awarded an honorary MD degree. However, Wells died unaware of these decisions. A monument to Horace Wells was raised in the Place des États Unis, Paris. Hartford, Connecticut, has a statue of Horace Wells in Bushnell Park.
Танымал мәдениетте
Доктор Уэллстің есірткілермен өзін-өзі сынауы туралы оқиға "Science Channel" телеарнасының "Қараңғы заттар: бұрмаланған, бірақ шындық" атты эпизодында "Джекил мен Хайд" деген тақырыпта, "Джекил мен мистер Хайдтың таңғажайып оқиғасымен" салыстырылып зерттелді. Елизавета Эглофф жазған және Майкл Уилсон қойған "Естер Дом" атты толық көлемді театрлық қойылым Хорас Уэллстің азот тотығын жан ауруын басуға қолдануын ашқан оқиғасы мен оның шәкірті және серігі Уильям Мортонның өміріне арналған.
The story of Dr. Wells' self experimentation with drugs was explored in an episode of Science Channel's Dark Matters: Twisted But True in a story entitled "Jekyll vs Hyde", comparing it to the Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde. A full length theatrical production, entitled Ether Dome, written by Elizabeth Egloff and directed by Michael Wilson centers around the story of Horace Wells' discovery of nitrous oxide as an anesthetic, as well as the life of his protege and partner, William Morton.