Кіріспе

Шаппин Аарон Харрис А. М., МД, Д. Д. С. (6 мамыр 1806 жылы Помпей, Нью-Йорк штаты – 29 қыркүйек 1860 жылы Балтимор, Мэриленд) – американдық дәрігер және стоматолог, сондай-ақ стоматология мектебін құрған адам.

Білім

17 жасында Харрис Огайо штатының Медисон қаласында ағасы, доктор Джон Харристің кабинетінде медицинаны оқыды. Ағасы оған стоматологияны да үйреткен, бұл пән оның басты қызығушылығына айналды. Ол 1824 жылы Медициналық сарапшылар кеңесінен өтіп, медицинамен айналысуға лицензия алды. Көп ұзамай Огайо штатының Гринфилд қаласында тәжірибесін бастады, онда шамамен бір жыл тұрды, содан кейін Огайо штатының Блумфилд қаласына, одан әрі Виргиния штатының Фредериксбург қаласына сапарлады. 1828 жылы доктор Харрис толық уақытты стоматологияға көшті, ал 1833 жылы Мэриленд штатының Балтимор қаласында орналасқан доктор Хорас Х. Хейденнің шәкірті болды. Мэриленд штатының Медицина және хирургия факультетінен лицензия алған Харрис Оңтүстік аймандарда көшпенді стоматологиялық тәжірибе жүргізіп, 1835 жылы Балтиморда тұрақты қоныстанды. Харрис Балтимордағы Вашингтон медициналық колледжінен құрметті медицина докторы (M. D.) дәрежесін алды, сонымен қатар 1838 жылы сол колледжде профессор болып жұмыс істеді. Иллинойс штатының Алтон қаласындағы Шертлефф колледжі оған 1842 жылы философия магистрі (A. M.) дәрежесін берді. Оның стоматологиялық хирург (D. D. S.) дәрежесін американдық стоматологтар қоғамының мүшелігі арқылы алды, ал 1854 жылы Филадельфия стоматологиялық колледжі оған құрметті стоматологиялық хирург (D. D. S.) дәрежесін берді.

Жетістіктер

Харрис Америка Құрама Штаттарында стоматология мамандығының негізін қалаушылардың бірі, американдық стоматология ғылымының әкесі және стоматологиялық журналистиканың пионері ретінде танылады. Ол Пьер Фошар академиясының даналық залына енгізілді.

Стоматологиялық әдебиетке үлесі

1835 жылы Харрис медициналық және мерзімдік әдебиетке белсенді үлес қоса бастады, ең белсенді және жемісті стоматологиялық жазушылардың бірі ретінде танылды, осылайша ол АҚШ-та стоматологиялық әдебиеттің негізін қалаушы деп есептелді. Ол сондай-ақ медициналық және мерзімдік әдебиетке де үлес қосты. 1839 жыл: "The Dental Art, a Practical Treatise on Dental Surgery" атты тұңғыш кітабы жарық көрді. 1845 жыл: Аталған кітаптың екінші басылымы жаңа атаумен: "Стоматологиялық хирургияның қағидалары мен практикасы". Кітап тағы 11 рет қайта басылды, соңғы басылымы 1896 жылы жарық көрді. Бұл 19 ғасырдағы ең пайдалы стоматологиялық оқулық болды. 1840 жыл: Әлемдегі алғашқы стоматологиялық мерзімдік басылым – "Американдық стоматологиялық ғылым журналының" негізін қалаушы, бірінші бас редакторы және баспагері. Ол 1860 жылы қайтыс болғанға дейін редакторлық қызметін жалғастырды. 1842 жыл: "Максилярлық синус аурулары" атты еңбегі жарық көрді. 1849 жыл: 779 беттен тұратын "Стоматологиялық хирургия, биография, библиография және медициналық терминология сөздігі" жарық көрді, бұл ағылшын тіліндегі алғашқы стоматологиялық сөздік, оның алтыншы басылымы 1898 жылы жарық көрді.

Ұлттық тіс дәрігерлерінің алғашқы ұйымы

1840 жылы ол доктор Хорас Х. Хейденнің шақыруына бірінші болып жауап берді және Американдық стоматологиялық хирургтар қоғамын (ASDS) ұйымдастыруға көмектесті. Нью-Йоркте Солман Браунның үйінде өткен жиналыста оның ұсынысымен қоғамды ұйымдастыру жөніндегі конвенцияда "Ұлттық қоғам құрылсын" деген қаулы қабылданды. Ол 1844 жылы қоғамның бірінші хатшысы және президенті болды. 1856 жылы тіс амальгамасына байланысты дау-жанжалға байланысты қоғам таратылғаннан кейін, ол оның ізбасары – Америкалық стоматологиялық конвенцияның негізгі ұйымдастырушыларының бірі болды және 1856-57 жылдары оның президенті қызметін атқарды. 1859 жылы, өлімінен бір жыл бұрын, Нью-Йорк штатының Ниагара қаласында өткен жиналыста тағы бір ұлттық стоматологиялық ұйым – Америка стоматологтар қауымдастығы (ADA) құрылды. 1861 жылға дейін стоматологтар екі стоматологиялық ұйымның жұмысына қатысты, олар стоматологияның барлық салаларында, соның ішінде стоматологиялық материалдарда білім беруді және зерттеулерді ілгерілетті және Американдық Азамат соғысы кезінде (1861-1865) белсенді қызмет етті. Алайда, соғыс кезінде оңтүстік штатының стоматологтары олардан шығып, 1869 жылы Оңтүстік стоматологиялық қауымдастығын құрды. Оңтүстік стоматологиялық қауымдастық 1897 жылы ADA-мен бірігіп, Ұлттық стоматологиялық қауымдастық (NDA) құрды. 1922 жылы NDA Америка стоматологтар қауымдастығы (ADA) деп қайта аталды.

АҚШ - тың алғашқы стоматология колледжі

Ол үш дәрігердің көмегімен және кеңесімен әлемдегі алғашқы стоматология мектебін құру үшін талмай еңбек етті. Оның бастапқы әрекеті Мэриленд университетінің Медицина факультетіне қарасты стоматологиялық оқу орталығын құру болды. Бұл алғашқы тырабы сәтті болмады, мүмкін, стоматология факультетінің мүшесі доктор Х. Уиллис Бакслидің қарсылығы себеп болды. Харрис жігерін аямай, 1839–1840 жылдардың қысында, дерлік жеке өзі Балтимор қаласында Стоматологиялық хирургия колледжін ашу туралы Мэриленд штатының заң шығарушы органына азаматтардың қолтаңбаларын жинады. Қызғанышпен қараған медициналық бәсекелестерінің қарсылығын жеңіп, ол жарғыны алуға қол жеткізді және Хорас Х. Хейден, Томас Е. Бонд, Х. Уиллис Баксли, С. Браун, Э. Пармли және басқалардың көмегімен 1840 жылы Балтимор стоматологиялық хирургия колледжін ұйымдастырды. Ол мектептің алғашқы деканы және практикалық стоматология профессоры болды. 1844 жылы Хейден қайтыс болғаннан кейін, ол мектептің екінші президенті болды. Балтимор стоматологиялық хирургия колледжінің құрылуы АҚШ-та стоматология мамандығының негізін қалаудың үш маңызды қадамының бірі саналады. «Нағыз мамандық үш тіреуге негізделген: ресми ұйым, ресми кәсіби білім және ресми ғылыми әдебиет. АҚШ осы үш саланың барлығында да көшбасшы болды. 1839–40 жылдары Америка стоматологтар қоғамы құрылды, Балтимор стоматологиялық хирургия колледжі ашылды және әлемдегі алғашқы стоматологиялық журнал – «Американдық стоматологиялық ғылым» журналы жарық көрді. Сол кезде бүкіл елде үш жүзге жуық білікті және ғылыми стоматолог болды; ал қалғандары жеткіліксіз дайындықтан өткендер, тікелей шарлатандар немесе алдамшылар еді. 1898 жылы алғашқы журналға жазылғандардың тізімі табылып, Г. В. Блэк жариялады. Осы алғашқы жазылушыларды шын мәнінде кәсіби американдық стоматологтардың ядролық тобы деп санауға болады. Олар стоматологияның жаңадан туған саласының жетекшілеріне айналды». Харрис осы үшеуіне де зор үлес қосты. Харрис 1860 жылдың 29 қыркүйегінде, негізінен шамадан тыс жұмыс істегендіктен қайтыс болды.