Вейт Харлан: Нацистік пропаганда режиссері және оның тағдыры
Veit Harlan
Вейт Харлан – неміс режиссері, «Жұдит Зюсс» (1940) фильмімен танымал. Нацистік кезеңдегі туындылары үшін сынға ұшыраған, бірақ режиссерлік шеберлігі жоғары бағаланған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс кинорежиссері және актері (1899–1964)
German film director and actor (1899–1964)
Вайт Харлан (22 қыркүйек 1899 – 13 сәуір 1964) – неміс кинорежиссері және актері. Харлан режиссерлік мансабының шарына нацистік кезеңде жетті; ең әйгілісі – оның антисемиттік фильмі «Jud Süß» (1940) оны қырқыстың ортасына қойды. Оның идеологиясы сынға ұшырағанымен, көптеген сыншылар оны «Опферганг» (1944) сияқты туындыларының арқасында қабілетті режиссер деп есептейді.
Veit Harlan (22 September 1899 – 13 April 1964) was a German film director and actor. Harlan reached the highpoint of his career as a director in the Nazi era; most notably his antisemitic film Jud Süß (1940) makes him controversial. While viewed critically for his ideologies, a number of critics consider him a capable director on the grounds of such work as his Opfergang (1944).
Өмір және мансап
Харлан Берлиндегі Шарлоттенбургте, жазушы Уолтер Харлан мен оның әйелі Адель Бутбидің ұлы болып дүниеге келді. Оның ағасы Питер көп аспапты ойнайтын музыкант және музыкалық аспаптар жасаушы еді. Макс Рейнхардттан оқығаннан кейін ол 1915 жылы алғаш рет сахнаға шықты және Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Берлин сахнасында жұмыс істеді. 1934 жылы ол Берлиндегі Евгений Ортнердің "Мейер Хелмбрехт" трагедиясының премьерасында ойнады, бірақ бұл сындық сәтсіздікке ұшырады және кейін ол оны актерлік карьерасындағы ең төмен нүктесі деп сипаттады. Одан көп ұзамай ол "Шиффбауэрдамм" театрында "Панкедегі неке" комедиясын қойып, алғашқы режиссерлік жұмысын жасады. 1922 жылы еврей актрисасы және кабаре әншісі Дора Герсонға үйленді, бірақ 1924 жылы ажырасты. Кейін Герсон отбасымен бірге Освенцимде қаза болды. 1929 жылы ол Хилде Кёрберге үйленді, олардан үш бала дүниеге келді, бірақ нацизмнің күшеюіне байланысты саяси себептермен ажырасты. Олардың ұлы Томас Харлан өзінің жазушы және режиссер болып өсті. 1939 жылы Вайт Харлан швед актрисасы Кристина Сёдербаумға үйленді, оған бірнеше трагедиялық рөлдер жазды, соның ішінде драмалық өзін-өзі өлтіру сахналары да болды, бұл олардың неміс кино көрермендері арасында танымалдылығын арттырды. Харлан мен Сёдербаумнан екі бала дүниеге келді.
Harlan was born in Charlottenburg, Berlin, the son of the writer Walter Harlan and his wife Adele, nee Boothby. His elder brother Peter was a multi instrumentalist and musical instrument maker. After studying under Max Reinhardt, he first appeared on the stage in 1915 and, after World War I, worked in the Berlin stage. In 1934 he starred in the Berlin premiere of Eugen Ortner's tragedy Meier Helmbrecht, but it was a critical disaster and he later described it as his lowest point as an actor. Shortly afterwards he directed his first play, the comedy Marriage on the Panke, at the Theater am Schiffbauerdamm. In 1922 he married Jewish actress and cabaret singer Dora Gerson; the couple divorced in 1924. Gerson later was murdered at Auschwitz with her family. In 1929, he married Hilde Körber, having three children with her, then divorcing her for political reasons related to the influence of Nazism. One of their children, Thomas Harlan, became a writer and director in his own right. In 1939, Veit Harlan married the Swedish actress Kristina Söderbaum, for whom he wrote several tragic roles that included dramatic suicide scenes, increasing their popularity with the German cinema audience. Harlan had two children with Söderbaum.
Нацистік дәуір
Фильм сыншысы Дэвид Томсон 1935 жылы режиссерлікке жаңа кіріскен Харланның Гёббельстің назарын аудартуына себеп, нацистер билікке келгеннен кейін Германиядан көптеген режиссерлік таланттар эмиграцияға кеткендігі болды деп мәлімдейді. 1937 жылға қарай Жозеф Геббельс Харланды өзінің басты үгіт-насихат режиссерлерінің бірі етіп тағайындады. Оның ең танымал фильмі – Jud Süß (1940), Германия мен Австрияда антисемиттік үгіт мақсатында түсірілген. 1943 жылы ол UFA-ның ең жоғары сыйлықтарына ие болды. Кино сыншысы Карстен Витте Харланды "барокколық фашист" деп атап, оған лайықты сипаттама берді. Харлан рейхтің ең дауысты, ең әсем және ең қымбат фильмдерін жасады.
Film critic David Thomson asserts that Harlan, having just started directing in 1935, was able to attract Goebbels' attention only because so much directorial talent had emigrated from Germany after the Nazis had taken power. By 1937, Joseph Goebbels had appointed Harlan as one of his leading propaganda directors. His most notorious film was Jud Süß (1940), made for anti Semitic propaganda purposes in Germany and Austria. In 1943 it received UFA's highest awards. Karsten Witte, the film critic, provided a fitting appellation for Harlan calling him "the baroque fascist". Harlan made the Reich's loudest, most colorful and expensive films.
Соғыстан кейінгі
Соғыстан кейін Харлан антисемит қозғалысына қатысуы және нацистерге көмектесуі бойынша айыпталды. Ол өзін қорғап, нацистер оның жұмысын бақылағанын, олардың бұйрықтарын орындағанын және контент үшін жеке жауапкершілікке тартуға болмайтынын дәлелдеді. 1949 жылы Харлан «Jud Süß» фильмінің режиссері ретінде адамзатқа қарсы қылмыс жасады деген айып тағылды. Гамбург облыстық сотының қылмыстық алқасы (Schwurgericht) Харланды айыптан босатты. Бұл шешім британдық оккупациялық аймақтың сотымен бекітілді. Екі ақталу да осы күнге дейін даулы болып қала береді, себебі сот судьясы бұрын нацистік режимде судья болып жұмыс істеген және Харланның туындылары Германияда антисемит сезімдерін таратуға зор үлес қосып, Холокостқа жағдай жасағаны дәлелденген. Сотта аман қалған еврейлер «Jud Süß» фильмін көрген нацистік лагерь күзетшілері кейіннен тұтқындарға қатыгездікпен қарағанын айтты, бұл оларға фильмнің насихаттық мазмұнының әсері тигенін көрсетеді, нәтижесінде еврейлерге деген жек көрушілік күшейді (бірақ бұл айыптаманы дәлелдеу мүмкін болмады). Бір сотта фильм жарамсыз және өте қауіпті деп танылды, сондай-ақ антисемитизм мен геноцидке ықпал еткені анықталды, бірақ Харлан да, сотта еврей құрбандарын қорлаған оның антисемит жақтастары да ешқандай жаза алмады. 1951 жылы Харлан Гамбург саясаткері Эрих Лютке қарсы «Өлмес сүйікті» (Unsterbliche Geliebte) фильміне бойкот шақыруына қарсы шағымданып сотқа жүгінді. Гамбургтегі аудандық сот Харланның шағымын қанағаттандырып, Лютке мұндай шақыруларды жариялаудан бас тартуды бұйырды. Алайда, 1958 жылы Федералды Конституциялық сот төменгі сот шешімін жоққа шығарды, өйткені ол Люттің сөз бостандығы құқығын бұзады. Бұл шешім маңызды болды, себебі ол жеке тұлғалар арасындағы дауларда конституциялық азаматтық құқықтың маңыздылығын нақтылады. Харлан 1950-1958 жылдар аралығында барлығы тоғыз фильм түсірді. Ол 1964 жылы Каприде демалыс кезінде қайтыс болды.
After the war Harlan was charged with participating in the anti Semitic movement and aiding the Nazis. He successfully defended himself by arguing that the Nazis controlled his work, that he was obeying their orders, and that he should not be held personally responsible for the content. In 1949, Harlan was charged with crimes against humanity for his role as director of Jud Süß. The Hamburg Criminal Chamber of the Regional Court (Schwurgericht) controversially acquitted Harlan of the charges. This decision was upheld by the court of the British occupation zone. Both acquittals remain controversial to this day since the ruling judge had previously worked as a judge for the Nazi regime and since Harlan's works had been proven to have contributed hugely to spreading the antisemitic sentiment in Germany, which enabled the Holocaust. Nazi camp guards who watched Jud Süß, Jewish survivors told the court, had become crueller towards inmates afterwards, clearly affected by the propaganda contents which made them hate Jews more (although this allegation could not be proved). The film was deemed in one court to be unsuitable and highly problematic and to have contributed to enabling the antisemitism and genocides, but neither Harlan or his antisemitic supporters who insulted Jewish victims in the courts were ever sentenced. In 1951, Harlan sued for an injunction against Hamburg politician Erich Lüth for publicly calling for a boycott of Unsterbliche Geliebte (Immortal Beloved). The District Court in Hamburg granted Harlan's suit and ordered that Lüth forbear from making such public appeals. However, the lower court decision was overturned in 1958 by the Federal Constitutional Court because it infringed on Lüth's right to freedom of expression (de). This was a landmark decision because it clarified the importance of the constitutional civil rights in disputes between individuals. Harlan made a total of nine films between 1950 and 1958. He died in 1964 while on vacation in Capri.
Отбасы
Вайт Харланның ұлы Томас (1929–2010), жазушы және кинорежиссер, «Жаралы өткел» (Wundkanal) атты жартылай деректі фильм жасады, онда оның әкесі, сотталған жаппай қылмыскер рөлінде, соғыс қылмыстары бойынша бірнеше қатыгез тергеуден өтуге мәжбүр болады. Томас Харланның өмірінен өткен соң жарық көрген соңғы туындысы «Вайт» – оның әкесіне арналған хат түріндегі естелік, ол Вайт Харланның нацистік режимге қатысы туралы зерттеуді жалғастырады. 1958 жылы Вайт Харланның қызы Кристиан Сюзанна Харлан еврей кинорежиссері Стэнли Кубрикке үйленді. Ол Кубриктің «Даңқ жолы» (1957) фильмінде Сюзанн Кристиан сахналық атымен түскен. Ол өзінің «өлтірушілер отбасынан» екендігіне ұялғанын, бірақ Кубриктің еврей отбасы Харланмен байланысына қарамастан оны қабылдағанына қуанғанын айтты. Олар Стэнли Кубрик 1999 жылы қайтыс болғанға дейін бірге өмір сүрді. Оның екінші әйелі Хилде Кёрберден туған қызы Сюзанна Кёрбер яһуди дініне кіріп, Холокост құрбандарының ұлына үйленді.
Veit Harlan's son Thomas (1929–2010), an author and film director, created a semi documentary film titled Wundkanal (Wound Passage), in which his father, played by a convicted mass murderer, is forced to undergo a series of brutal interrogations into his war crimes. Thomas Harlan's final publication, issued posthumously, Veit, was a memoir in the form of a letter to his father, continuing the investigation into Veit Harlan's complicity in the Nazi regime. In 1958, Veit Harlan's niece Christiane Susanne Harlan married filmmaker Stanley Kubrick, who was Jewish. She is credited by her stage name Susanne Christian in Kubrick's Paths of Glory (1957). She said she was ashamed to come from a "family of murderers" but was relieved that Kubrick's Jewish family accepted her despite her ties to Harlan. They remained married until Stanley Kubrick's death in 1999. Susanne Körber, one of his daughters from his second wife Hilde Körber, converted to Judaism and married the son of Holocaust victims.