Кіріспе

Уикс класты эсминец

Бірінші USS Wickes (DD 75) – Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштеріндегі эсминецтер класының бас кемесі болды, кейіннен Корольдік Әскери-теңіз күштеріне HMS Монтгомери ретінде өткізілді. Ол Корольдік Әскери-теңіз күштерінде Монтгомери деген атпен жүзген жалғыз кеме.

АҚШ әскери-теңіз флотында қызмет ету

Викс 1917 жылғы 26 маусымда Мэн штатының Бат қаласындағы Бат темір жұмысы зауытында салынды. Кеме 1918 жылғы 25 маусымда суға түсірілді; оны Ламберт Уикстің ұрпағы, доктор Уолтер Уикстің қызы Энн Элизабет Янг Уикс қолдау көрсетті. Эсминец 1918 жылғы 31 шілдеде қолданысқа енгізілді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Қысқаша сынақтан өткен соң, «Викс» 5 тамызда Бостоннан шығып, 8 тамызда Нью-Йоркке жетті. Сол күні ол он екі сауда кемесін сүйемелдеп, Ұлыбритания аралдарына бағыт алды. Атлантика мұхитын кезіп өткеннен кейін «Викс» конвойдан бөлініп, 19 тамызда Ирландиядағы Куинстаун қаласында қысқа тоқтады. Келесі күні кеме Азор аралдарына жол тартты. Нью-Йоркке қайта оралуға дейін ол Понта-Делгададан жолаушылар мен АҚШ-қа бағытталған поштаны алды. Содан кейін «Викс» АҚШ-тың солтүстік-шығыс жағалауында конвойларды сүйемелдеді. Ол 7 қазанда Нью-Йорктен шығып, Нова-Скотияға бет алды, бірақ солтүстікке қарай сапар барысында экипажы тұмауға шалдықты. Кеме Галифаксқа келгеннен кейін көп ұзамай, 30 теңізші, оның ішінде командир де, жағалаудағы ауруханаға жатқызылды. «Викс» кемесіндегі тұмау жұқпасы тез арада басылды, бірақ қайырлы жақтан күтпеген жағдайлар оқшаланды. Ол 23 қазан күні сағат 17:48-де Нью-Йорктен шығып, бронелі крейсер «Пьюблодан» алда озып, сауда кемелерінің конвойын сүйемелдеді. Сағат 21:04-те «Викс» сол жағынан қарсы бағытта келе жатқан белгісіз кемені байқады. Ол дереу бағытын өзгертті және шамдарын қосты. Алға келе жатқан кеме жол бермегендіктен, жойғыш кемеге максималды жылдамдықпен кері жүруге бұйрық берілді және жалпы дабыл жарияланды. Сағат 21:10-да, алғашқы байқаудан кейін алты минут өткен соң, белгісіз кеменің мұрты «Викс» кемесінің сол жақ бортына соқтығысты. Белгісіз кеменің мұрты жойғыш кеменің түбін кесіп, алдыңғы бөлігіне ауыр зақым келтірді. Құрбан болғандар жоқ, ал су ағыны берік болған басты бөлімше арқылы тоқтатылды. Теңізде болған «соққы және қашу» оқиғасында шабуылдаушы белгісіз күйінде қалды, өйткені ол жойғыш кеменің сол жағын сыпырып, қараңғы түнгі уақытта бумен кете барды. Сағат 21:12-де қозғалтқыштар тоқтатылып, «Викс» экипажы зақымды бағалап, Нью-Йорк теңіз портына қайта бағыт алды, ол 24 қазан күні сағат 04:53-те жетті. Кемеде жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатқанда, 1918 жылдың 11 қарашасында бейбітшілік туралы келісімге қол қойылды, соның нәтижесінде Бірінші дүниежүзілік соғыс тоқтатылды. Президент Вудро Вильсон «Джордж Вашингтон» көлігімен Еуропаға аттанды; ал «Викс» президенттің кемесін сүйемелдеген эскорт тобының бір бөлігі болды, ол 1918 жылдың 4 желтоқсанында Нью-Йорктен Франциядағы Брестке бағыт алды.

1918 22

Кейіннен 1918 жылдың соңында «Викс» солтүстік Еуропа порттарына сапар шегіп, Германияның Гамбург және Штеттин қалаларына, сондай-ақ Англияның Харвич портына тоқтады. Бұл еуропалық сапар кезінде 1919 жылдың 3 наурызында Гамбургте тұрғанда, эсминец «Ljusne Elf» неміс сауда кемесімен соқтығысты. Жөндеу жұмыстарынан кейін, маусым айында эсминец Брестке көшіріліп, ол жерден президент Уилсонды АҚШ-қа қайтару үшін «Джордж Вашингтон» тасымалдағышына сүйемелдеді. 1919 жылдың 4 шілдесінде Атлант жағалауында мерекелік шаралар өткізілгеннен кейін «Викс» және оның бірқатар кемелері Тынық мұхитына бет алды, 1919 жылдың 24 шілдесінде Панама каналы арқылы Атлант мұхитынан Тынық мұхитына кемелердің жаппай қозғалысымен өтті. Сол жылы командир Уильям Ф. Холси Маре-Айленд теңіз базасында өткен жөндеу жұмыстарынан кейін кеменің басқаруын өз қолына алды. Екінші дүниежүзілік соғыста даңққа ие болған Холси кейіннен естеліктерінде «Викс» – «Мен басқарған ең жақсы кеме болды; ол ең зиялы және таза кеме еді» деп мәлімдеді. 10-шы эсминец дивизиясының флагманы ретінде «Викс» 1922 жылға дейін батыс жағалаудағы әдеттегі мақсатты жаттығулар мен оқуларды жүргізіп келді. АҚШ-та бейбіт уақыттағы үнемдеу саясаты күшейген кезде, Әскери-теңіз күштері шығындардың азаюын және Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін пайда болған әскери-қарсы көңіл-күйдің күшеюін сезінді. Осыған байланысты «Викс» 1922 жылдың 15 мамырында қызметтен босатылып, Калифорния штатының Сан-Диего қаласындағы резервке орналастырылды.

192340

Жоқшы сегіз жыл бойы қолданыстан шығарылған. 1930 жылғы 26 сәуірде қайта қолданысқа енгізілген «Викс» Атлантикаға ауыстырылып, Нью-Йоркте орналасқан. Ол шығыс жағалауда жаттығулар жүргізді. 1931 жылғы 3-18 ақпан аралығында кеме Флорида штатының Тампа қаласына, Флорида штатының жәрмеңкесіне және Гаспарилла пираттық фестиваліне барды. Қараша айында, бос жүріп, эсминец 11-і күні Коннектикут штатының Бриджпорт қаласына келіп, Соғыс бітісі күніне қатысты. 1932 жылғы қаңтар және ақпан айларында эсминец Орталық Америка суларында жұмыс істейтін Арнайы қызмет эскадрильясына қосылып, Екінші Никарагуа кампаниясының медалін алды. 1932 жылғы сәуірде, қайта қолданысқа енгізілгеннен кейін екі жыл өткен соң, «Викс» 20-шы айналымдық резервтік эскадрильямен қызметке хабарлап, кейін Тынық мұхитына оралды. 1933 жылдан 1937 жылға дейін «Викс» Сан-Диегодан, лейтенант-коммандер Ральф Ю. Хайдпен (17 жылғы түлек) және лейтенант Милтон Э. Майлзбен басқарылды. 1937 жылғы 6 сәуірде қызметтен босатылған эсминец Еуропа мен Қиыр Шығыстағы жағдайдың шиеленісуіне байланысты қысқа уақытқа ғана резервте қалды. 1939 жылғы 1 қыркүйекте Польшада соғыс басталды, өйткені неміс күштері елге басып кірді, осылайша Польшаға британдық және француздық көмек көрсетілді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталды. Президент Франклин Делано Рузвельт тез арада Әскери-теңіз күштеріне «Бейтараптық патрулін» құруды тапсырды. Осы теңіз аумақтарын қарауылдауға көмектесу үшін Әскери-теңіз күштері 77 эсминец пен жеңіл мина тастаушы кемені тез арада қайта қолданысқа енгізді. «Викс» 1939 жылғы 30 қыркүйекте қайта қолданысқа енгізілді. Келесі айда кемеге «Уитни» эсминші базасында жөндеу жұмыстары жүргізілді. Қарашаның басында ол Калифорния штатының Вальехо қаласындағы Маре-Айленд Әскери-теңіз кемежайына суға сүңгіп ауысты. 21 қарашада Сан-Диегоға оралғаннан кейін, 27 қарашада «Викс» батыс жағалаудан Панамаға қарай 64-ші эсминец дивизиясымен (DesDiv) жолға шықты. Жолда ол «Нечес» мұнай тасушысынан жанармай құйып, 6 желтоқсанда Панаманың Балбоа қаласына жетті. Келесі күні каналдан өтіп, 11 желтоқсанда Флорида штатының Ки-Уэст қаласындағы Әскери-теңіз базасына (NOB) келіп, бейтараптық патрульдік қызметін бастады. «Викс» және оның бауырлары Кубаның шығыс жағалауы мен Юкатан түбегінің арасындағы Юкатан арнасында және Флорида мен Кубаның батыс жағалауы арасындағы өткелде кезекпен қарауылдады. Олар соғыстың басталуымен Американың жағалауындағы суларда немесе оның жанында тұтқындалған неміс жүк немесе жолаушылар кемелерін іздеген британдық және одақтас теңіздерінің соғысқа дайын сауда және әскери кемелерін көлеңкеледі. Бірінші патрульде «Викс» крейсерді байқады. Крейсердің көлеңкесін түсіріп, басқа кеменің қозғалысына сәйкес бағыт пен жылдамдықты өзгертіп, түн түскенге дейін жалғастырды. 1939 жылғы Рождество қарсаңында Флорида штатының Эверглейдс портына бекіген «Викс» британдық эсминецтің 23-25 желтоқсан аралығында Флорида жағалауынан 19 шақырым қашықтықта тынымсыз патрульдік бақылауға алғандығын байқады. «Викс» 30 желтоқсанда Ки-Уэстке оралды, бірақ ол 2 қаңтарда қайтадан жолға шығуға дейін жанармай құюға және қамтамасыз етуге жеткілікті уақыттан пайдаланды. Ол 9 қаңтарда Ки-Уэстке қайтып оралғанға дейін бір апта бойы Юкатан түбегіндегі патрульді ұстады. Көп ұзамай Гуантанамо шығанағына ауысқанда, «Викс» 24-26 қаңтарда Пуэрто-Кабельо, Венесуэлаға DesDiv 64 командасымен барудан бұрын Атлантика эскадрильясының үлкен бөлімшелерімен жаттықты. Келесі күні кемелер келіп, үш күндік портқа сапар шегеді. Пуэрто-Кабельодан шыққаннан кейін «Викс» және оның дивизия мүшелері 6 ақпанда Сент-Эвстациус, Голландияның Батыс Индиясында DesDiv 65-ке қосылғанға дейін Виргин аралдарындағы Сент-Томасқа барды. Келесі күні бұл екі дивизия «Уичита» және DesDiv 82 крейсерлерімен кездесті; DesDivs 61 және 83 және «Винсенс» ауыр крейсерлерімен бірге бұл кемелер Атлантика эскадрильясының «Антильдік отряды» құрады. Формациядан кейін, «Викс» 9 ақпанда Гуантанамо шығанағына оралды, ал 14-і күні NOB Ки-Уэстке ауысты. Ақпан айының соңында «Викс» қайтадан Флорида боғазында патрульдік сапармен жүріп, операциялар барысында Құрғақ Тортугаға барды. Наурыздың соңында ол Юкатан патруліне аттанды. 8 сәуірде Ки-Уэстке оралғанда «Викс» «Твиггс» эсминшісімен бірге ондағы жанармай жағажайда маневр жасады. Екі кеме бір-біріне жанасып, «Твиггс» кемесінен ұшқан винт қорғаушысын сындырып алды, бұл «Викс» кемесімен ұшқан ұшқыштың су деңгейінен жоғарыда кішкентай тесікті ашты. Зыян аз болды, және эсминец аз уақыттан кейін Ки-Уэсттен шығып, Ки-Уэсттен шалқап, орташа қашықтықтағы жауынгерлік жаттығулар жасады, содан кейін сәуірдің ортасында Юкатан патруліне қайта оралды. Сәуірдің соңынан маусымның ортасына дейін «Викс» Пуэрто-Риконың Сан-Хуан қаласына және Сент-Томасқа барды. Ол 1 шілдеде соңғы порттан шығып, сол күні «Техас», «Арканзас» және «Нью-Йорк» шайқас кемелеріне қосылып, түнде оларға торпедалық шабуылдар жасады. «Викс» айдың қалған бөлігінде Сан-Хуаннан жұмыс істеді. Сонымен қатар, Еуропада британдықтардың жағдайы нашарлап бара жатқан еді. Немістің қирату соғысы Төмен елдерді басып алып, Францияны соғыстан шығарды. Норвегия кампаниясында және Дюнкерктан эвакуациялау кезінде британдық эсминец күштері қатты зардап шекті. Сонымен қатар, неміс суасты қайықтары британдық конвойларына қарсы операцияларында өз рөлін атқарды. 1940 жылдың жазында Италия соғысқа кірген кезде британдықтар Жерорта теңізінде қорғауға тиіс тағы бір ұзақ желіге тап болды.

Ұлыбританияға көшіру

Премьер-министр Уинстон Черчилль президент Рузвельтке көмек сұрады; және 1940 жылдың жазында АҚШ пен Ұлыбритания арасында келісім жасалды. Корольдік теңіз флотына берілген 50 "қаржылық ескірген" американдық эсминецке алмасу шарты бойынша, АҚШ Ньюфаундлендтен Британдық Гвианаға дейінгі стратегиялық базалық орындарды 99 жылға жалға алды. Осыған сәйкес, 50 кеме, оның ішінде Wickes, ауыстыруға таңдалды. Кариб теңізіне соңғы сапарынан кейін, эсминец 24 шілдеде Кью-Уэстке оралды. 27 шілдеде ол Техастың Галвестон қаласына Тоддтың құрғақ док компаниясында күрделі жөндеуге түсу үшін бағытталды және тамыз айы бойында онда қалды. Wickes 22 қыркүйекте Еванс эсминшісімен бірге Галвестоннан шығып, Кей-Вестке қысқа тоқтады және 26 қыркүйекте Портсмут қаласындағы Норфолк әскери-теңіз кемежайына жетті. 9 қазанда Wickes Хэмптон Роудстан 64-ші дивизиямен бірге шығып, көп ұзамай Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласындағы Теңіз торпедалық стансасында тоқтады. Кемелер Кейп-Код каналы арқылы Массачусетс штатының Провинстаун қаласына жол тартты, онда қысқа тоқтағаннан кейін, Галіфакс, Нова-Скотияға бет бұрды, онда 16 қазанда жетті. Ұлыбритания мен Канадаға берілген эсминцтердің бесінші тобының құрамында Wickes-ті 19 қазанда Канаданың премьер-министрі Маккензи Кинг және Атлантика флотының эсминцтер командирі, контр-адмирал Фердинанд Л. Рейхмут бақылады. 1940 жылдың 23 қазанында Wickes Корольдік теңіз флотына тапсырылды. Оның аты 1941 жылдың 8 қаңтарында Әскери-теңіз тізімінен өшірілді.

HMS Монтгомери ретінде

23 қаңтарда "Ақ байрақ" командасымен бірдей HMS Монтгомери (G95) ретінде қолданысқа берілді. 1 қарашада Канада суларынан шығып, Британ аралдарына қарай бет алғанға дейін эсминец қосымша жабдықталып, таныстырылды. Сапар барысында Монтгомери және оның басқа бауырлары қарулы сауда кемесі мен неміс "кішкентай шайқас кемесі" – неміс крейсері "Адмирал Шер" арасындағы теңсіз теңіз шайқасы болған жерді шолып өтті. Бұл оқиға 5 қарашада болған, ол кезде неміс соғыс кемесі бұрынғы сауда кемесімен сүйемелденген конвойға шабуыл жасады. "Джервис Бей" рейдкер конвой мен шабуылшы арасына өзінің кемесін қойып, конвойдың қашуына мүмкіндік берді, ал өзі батып кетті. Дегенмен Монтгомери ештеңе таба алмады, және 11 қарашада Солтүстік Ирландияның Белфаст қаласына келді. Бір аптадан кейін Англияның Плимут қаласына ауысқан Монтгомери Батыс жақындау командасына бекітілді және Ливерпульде орналасқан. Алғашқы патрульдерінің бірінде Монтгомери 1941 жылдың 21 ақпанында U 96 немісденіз шабуылынан құлаған "Scottish Standard" танкерінен 39 адамды құтқарып алды. 24 ақпанда құтқарылған теңізшілерді жағаға шығарып, Монтгомери көп ұзамай Батыс жағалауындағы патрульдерін жалғастырды. Сәуір мен қыркүйек айларында Фурнесс қаласындағы Барроу қаласында жөндеуден өтті. Монтгомери сауда конвойларын сүйемелдеу үшін бастапқы 4 дюймдік 50 калибрлі зеңбіректердің үшеуі мен бір үштік торпедалық аппаратты алып тастау арқылы қайта жабдықталды, бұл жоғары жағындағы салмақты азайтып, қосымша тереңдік зарядтарын орнатуға мүмкіндік берді. Гринкокта орналасқан эсминец 1941 жылдың соңына дейін Британ аралдары мен Канада порттары арасында жұмыс істеді. 1942 жылдың 13 қаңтарында Панама тіркелген SS Friar Rock кемесі U 130 суасты қайығымен торпедаланып батып кетті, ол 1941 жылы суға түсірілген. Ньюфаундлендтің Кейп-Рейс мүйісінен оңтүстік-шығысқа қарай 100 миль (161 км) қашықтықта. Төрт күннен кейін Монтгомери сол кемеден жеті аман қалған адамды құтқарып алды. 1942 жылдың ақпан айында Монтгомери Галифакстағы Батыс жергілікті сүйемелдеу күштерінің басқаруына өтті. Кейін 1942 жылы эсминец Канада Корольдік теңіз күштеріне жалға берілді, содан кейін оңтүстікке қарай жүзіп, Шарлстон теңіз кемесінде жөндеуден өтті, ол келесі 1943 жылға дейін жалғасты. 1943 жылдың ақпанында жағалау конвойларын сүйемелдеу операцияларын қайта бастаған Монтгомери, 25 ақпанда U 628 суасты қайығымен батып кеткен "Манчестер Мерчант" кемесінің аман қалғандарын құтқарып алды, ол 1943 жылы 25 ақпанда суға түсірілген, Кейп-Рейс мүйісінен 390 миль (628 км) қашықтықта. Эсминец 1943 жылдың соңына дейін Галифакстан жұмыс істейтін Батыс жергілікті сүйемелдеу күштерімен бірге болды. 1943 жылдың 12 желтоқсанында ол "Боуотер Ллойд Папер Ко" компаниясының "Спраус Лейк" баржасына көмек көрсетті және 27 желтоқсанда Халифакстан Британ аралдарына U 415 суасты қайығымен батып кеткен британдық эсминецтің аман қалған экипажымен бірге кетті, ол 24 желтоқсанда суға түсірілген. Ұлыбританияға келгеннен кейін Монтгомери 1944 жылдың 23 ақпанында Тайн өзенінде резервке қойылды. "Қызмет ететін тізімнен" алынған – АҚШ Теңіз күштерінің "Теңіз тізіміне" баламасы – бұл тәжірибелі эсминец 1945 жылдың көктемінде Еуропадағы соғыс аяқталар алдында металл тескілеріне жіберілді.