Жебе белгісі және оның түрлері

Кіріспе

Символ

Феонның бір түрі болып табылатын кең жебе – металл жебе ұшының бейнеленген стилдік суреті, оның құрамында сап және бір нүктеде қосылатын екі тікенек бар. Бұл символ дәстүрлі түрде геральдикада, әсіресе Англияда қолданылған, кейіннен британ үкіметі мемлекеттік мүлікті тану үшін пайдаланған. Ол ерекше түрде Арсенал кеңесімен, содан кейін Соғыс министрлігімен және Қорғаныс министрлігімен байланысты болды. Ол Британ империясының басқа аймақтарына таратылды, онда оны ұқсас ресми мақсаттарда қолданды. Геральдикада жебе ұшы көбінесе төмен қаратылады, ал басқа жағдайларда көбінесе жоғары қаратылады.

Геральдикада

Кең жебе геральдикалық бейне ретінде екі жиынтыққа жақындасқан қанат немесе тікенектерден тұрады. Егер осы тікенектердің ішкі жиектері тірелген болса, онда бұл бейне фейон деп аталады. Вудвардтың «Геральдика туралы трактат: британдық және шетелдік, ағылшын және француз терминдерімен» (1892) еңбегінде былай делінеді: «КЕҢ ЖЕБЕ мен ФЕЙОН бір-біріне ұқсас бейнеленген, бірақ ФЕЙОНның ішкі жиектері тірелген немесе тік». Паркердің «Геральдикада қолданылатын терминдер сөздігі» (1894) де осылай мәлімдейді: «Кең жебе біршама ерекшеленеді және фейонға ұқсайды, бірақ тікенектердің ішкі жағындағы тік жиектері жоқ». Дегенмен, А.С. Фокс-Дэвис өзінің «Геральдикаға толық нұсқаулық» (1909) еңбегінде былай деп түсіндіреді: «Бұл айырмашылыққа аса қатаң түрде бағыну міндетті емес». Фейон Пенхёрст Сидни әулетінің гербінде, содан кейін Кембридждегі Сидни Сассекс колледжінің және Вирджиниядағы Хэмпден-Сидни колледжінің гербінде маңызды орын алады. Сидни Сассекс колледжінің түлектерге арналған хабарламасы «Феон» деп аталады.

Ұлыбритания үкіметінің меншігіне пайдалану

Кең жебе Англияда (кейіннен Ұлыбританияда) алғашқыда 14 ғасырдың басынан бері, ал 16 ғасырдан бастап кеңінен қолданылып, монархтың қаражатынан сатып алынған заттарды немесе мемлекеттік мүлікті белгілеу үшін пайдаланылды. Ол ең көп Корольдік Әскери-теңіз күштеріне қару-жарақ, оқ-дәрі, жабдықтар және құрал-саймандармен қамтамасыз етуді басты міндет еткен Арсенал кеңсесімен байланысты болды.

Шығу тегі

Ордендік кеңес қолданатын кең жебе белгісінің шығу тегі талқыланып жүр. Бұл белгі Сидни әулетінің қару-жарағындағы феоннан шыққан деген болжам бар, бұл 1585 жылы Ордендік кеңестің бірлескен генерал-майоры болған сэр Филип Сиднидің немесе 1693 жылдан 1702 жылға дейін генерал-майор қызметін атқарған оның шөбересі Генри Сиднидің ықпалымен болған деседі. Алайда, Оксфорд ағылшын сөздігінде айтылғандай, "мұны дәлелдеуге болмайды", себебі бұл белгі Сиднилер Ордендік кеңеспен байланысқа түсер алдында-ақ қолданысқа енген. Бұл белгінің ресми түрде қолданылуының ең ерте жазбасы 1330 жылға дейін барады, ол Ричард де ла Поле король Эдуард III-нің уәзірі ретінде қолданған мөрде кездеседі. 1383 жылы патшаның пайдалануы үшін шарап ыдысын таңдаған бір қызметкер "signo regio capiti sagitte consimili signavit" ("патшалық белгімен, сағдай сияқты белгіленді") деп жазылған. Бұл белгі 15-16 ғасырларда қалайы мен жылқыны сынау үшін де қолданылған. Сондықтан, 1609 жылы жарық көрген "Оның Ұлылығының теңіз флоты үшін ағаш белгілеу туралы нұсқаулар" жинағында былай делінген:
аталған комиссарлар сол [таңдалған ағаштарды] Оның [Ұлылығының] әріптері бар балтамен және оларды басқалардан ажырату үшін якорьмен белгілесін, осылайша жалпы саудада олар сатылып кетпес үшін.

Газет

1833 жылдан бастап "Қызметкерлерге арналған газет" деп сипатталған және бетінде кең жебе символы бар "The Broad Arrow" газеті жарық көрді. Кейіннен оның атауы "Теңіз және әскери газеті" деп толықтырылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде оны W. H. Smith & Son басып шығарды. Соңынан ол "The Broad Arrow" және "Naval and Military Gazette" газеттерін қосып, "Армия, Теңіз күштері және Әскери-әуе күштері газеті" аталды. 1936 жылы ол "Теңіз және әскери тіркемесімен" бірігіп, "Біріккен қызметтер шолуын" құрады.

Америкадағы отарлар

Британдықтар кең жебені Солтүстік Америкадағы колониялық дәуірде кеме жасауға арналған ағаштарды (соның ішінде шығыс ақ қарағайы) белгілеу үшін пайдаланды. Ірі тірек ағаштарына балтамен үш соққы жасалып, ол жебе басы мен сабын еске түсіретін белгі қалдырылатын. Кең жебе белгісін қолдану 1691 жылы Массачусетс хартасымен ресми басталды. Хартада масттарды сақтау туралы ереже болды, онда былай делінген: «Біздің Корольдік теңіз флоты үшін масттарды жақсырақ қамтамасыз ету және жабдықтау мақсатында, біз осы арқылы бізге барлық ағаштарды қалдырамыз, олардың диаметрі 12 дюйм биіктікте 24 дюйм және одан жоғары, біздің аталған провинциямыздың немесе аумақтың кез келген топырағында немесе жер учаскесінде өсетін және бұрын ешқандай жеке тұлғаға берілмеген. Біз кез келген адамға біздің рұқсатымызсыз мұндай ағаштарды кесуге, басуға немесе жоюға тыйым саламыз». Бастапқыда Англия тірек ағаштарын Балтық елдерінен импорттады, бірақ бұл қымбатқа түсетін, ұзаққа созылатын және саяси тәуекелге толы іс еді. Сол кездегі британдық теңіз саясатының көп бөлігі Балтыққа сауда жолын ашық ұстауға бағытталған. Балтық ағаштарының қолданылуы азайғандықтан, Адмиралтействоның назары колонияларға бұрылды. Колонистер Хартаның масттарды сақтау туралы ережесіне көп мән бермеді, кең жебемен қорғалған ағаштарға немқұрайлылық танытып, ағаш жинау көбейді. Алайда Балтықтан импорт азайған сайын, британдық ағаш саудасы Солтүстік Америка ағаштарына көбірек тәуелді болды және кең жебе саясатын күшейтуге көшті. Оның Мажестісінің ормандарының бас геодезисі лауазымына тағайындалған адамдар ағаштарды таңдауға, белгілеуге және тіркеуге, сондай-ақ қорғалған ағаштардың лицензиясыз кесілуін қадағалауға және тоқтатуға жауапты болды. Бұл процеске жемқорлықтың жолы ашық еді және британдық монополия колонистерге ұнамайтын. Себебінің бірі – қорғауға алынған ағаштардың көп бөлігі қалалық немесе жеке меншікке тиесілі болды. Колонистер тірек ағаштарын тек британдықтарға сата алатын, бірақ ағаш үшін оларға тиісінше төленбеді. Колонистердің патшаның жауларына сатуы заңсыз болғанымен, француз бен испан да тірек ағаштарын сатып алуға мүдделі болды және олар әлдеқайда жақсы баға ұсынды. 1711, 1722 және 1772 жылдарғы Парламент актілері (1772 жылғы Теңіз флоты үшін ағаш туралы заң) ақыры ағаштарды қорғауға алып келді және сол жылы қарағай төңкерісіне себеп болды. Бұл 1775 жылы Американдық революцияға бастаған американдық колонистердің алғашқы қарсылықтарының бірі болды, ал Бункер-Хилл шайқасында ақ қарағай бейнеленген тудың көтерілгені айтылады.

The broad arrow was used by the British to mark trees (one species of which was the eastern white pine) intended for ship building use in North America during colonial times. Three axe strikes, resembling an arrowhead and shaft, were marked on large mast grade trees. Use of the broad arrow mark commenced in earnest in 1691 with the Massachusetts Charter, which contained a Mast Preservation Clause specifying, in part:

for better providing and furnishing of Masts for our Royal Navy wee do hereby reserve to us ALL trees of the diameter of 24 inches and upward at 12 inches from the ground, growing upon any soils or tracts of land within our said Province or Territory not heretofore granted to any private person. We forbid all persons whatsoever from felling, cutting or destroying any such trees without the royal license from us. Initially England imported its mast trees from the Baltic states, but it was an expensive, lengthy and politically treacherous proposition. Much of British naval policy at the time revolved around keeping the trade route to the Baltics open. With Baltic timber becoming less appealing to use, the Admiralty's eye turned towards the Colonies. Colonists paid little attention to the Charter's Mast Preservation Clause, and tree harvesting increased with disregard for broad arrow protected trees. However, as Baltic imports decreased, the British timber trade increasingly depended on North American trees, and enforcement of broad arrow policies increased. Persons appointed to the position of Surveyor General of His Majesty's Woods were responsible for selecting, marking and recording trees as well as policing and enforcing the unlicensed cutting of protected trees. This process was open to abuse, and the British monopoly was very unpopular with colonists. Part of the reason was that many protected trees were on either town owned or privately owned lands. Colonists could only sell mast trees to the British, but were substantially underpaid for the lumber. Even though it was illegal for the colonists to sell to enemies of the crown, both the French and the Spanish were in the market for mast trees as well and would pay a much better price. Acts of Parliament in 1711, 1722 and 1772 (Timber for the Navy Act 1772) extended protection finally to trees and resulted in the Pine Tree Riot that same year. This was one of the first acts of rebellion by the American colonists leading to the American Revolution in 1775, and a flag bearing a white pine is said to have been flown at the Battle of Bunker Hill.

Австралияда

Кең жебе Австралия колонияларында отарлаудың алғашқы кезінен бастап федерациядан кейін де мемлекеттік мүлікті белгілеу үшін қолданылған. Уильям Освальд Ходжкинсонның үкімет демеушілік еткен Куинслендтегі Солтүстік-Батыс экспедициясы экспедиция маршрутындағы ағаштарды белгілеу үшін кең жебені пайдаланған. Кең жебе белгісі зерттеу белгілерінде де қолданылған. Оны әлі күнге дейін Австралияның кейбір әскери мүліктерінде көруге болады. Кең жебе таңбасы бүгінге дейін ағаштарды Корольдің меншігі ретінде белгілеу үшін қолданылады және рұқсатсыз пайдаланудан қорғалады. Мысалы, Виктория штатында (Австралия) 2009 жылғы Орман (лицензиялар мен рұқсаттар) ережелерінің 4-тарауында былай делінген: "Уәкілетті лауазымдағы қызметкер ағаш жинау аймағындағы кесілмейтін ағаштарды кең жебе таңбасымен белгілеуге; немесе Заң бойынша тәркіленген орман өнімдерін көрсетуге; немесе заңмен кесілген немесе алынған орман өнімдерін кез келген уәкілетті лауазымдағы қызметкердің тәж таңбасымен жойылғанға дейін алып тастамауға құқылы". Кең жебе қазіргі уақытта Австралия армиясы Қорғаныс министрлігіне тиесілі мүлікті белгілеу үшін пайдаланады. Бұл белгі Австралиядағы ерте кезеңдегі тасымалдау кезінде сотталғандардың киімдері үшін кеңінен қолданылмаған, себебі үкіметтен берілген киімдер сирек кездесетін. 1820 жылдары Ордендік кеңес жабдықтауды өз мойнына алды, және осы кезеңнен бастап киімдер, әдетте, кең жебемен белгіленді, соның ішінде "магпи" деп аталатын киімдер де бар. 1827 жылы жарияланған бір есепте Питер Миллер Каннингэм австралиялық сотталғандардың "ақ жүнді Параматтадан жасалған көйлек пен шалбар, немесе сұр және сары түсті жакеттер, қазылған құс матасымен бірге киетінін" (киімдердің әртүрлі стилі олардың келген уақытын көрсетеді, яғни ескі немесе жаңа екенін білдіреді) деп сипаттаған. 1859 жылы Каролина Лики "Олинэ Киз" деген псевдониммен жазып, "Кең жебе: Майда Гвиннам тарихынан алынған үзінділер" атты сотталғандардың өмірін көркемдеп суреттеген туындысын жариялады.

The broad arrow was used to denote government property in the Australian colonies from the earliest times of settlement until well after federation. William Oswald Hodgkinson's government sponsored North West Expedition in Queensland used the broad arrow to mark trees along the expedition's route. The broad arrow mark was also used on survey markers. It can still be seen on some Australian military property. The broad arrow brand is also still used to mark trees as the property of the Crown, and is protected against unauthorised use. In Victoria, Australia for example, Part 4 of the Forests (Licences and Permits) Regulations 2009 states that "an authorised officer may use the broad arrow brand to mark trees in a timber harvesting area which are not to be felled; or to indicate forest produce which has been seized under the Act; or to indicate that forest produce lawfully cut or obtained is not to be removed until the brand is obliterated with the crown brand by any authorised officer." The broad arrow is used currently by the Australian Army to denote property owned by the Department of Defence. The mark was not widely used for convict clothing in Australia during the early period of transportation, as government issued uniforms were rare. The Board of Ordnance took over supply in the 1820s, and uniforms from this period onwards were generally marked with the broad arrow, including so called "magpie" uniforms. In an account published in 1827, Peter Miller Cunningham described Australian convicts as wearing "white woollen Paramatta frocks and trowsers, or grey and yellow jackets with duck overalls, (the different styles of dress denoting the oldness or newness of their arrival,) all daubed over with broad arrows, P. B. s, C. B. s, and various numerals in black, white, and red". In 1859, Caroline Leakey, writing under the pen name "Oliné Keese", published a fictionalised account of the convict experience entitled The Broad Arrow: Being Passages from the History of Maida Gwynnham, a Lifer.

Үндістанда

Бұл құрылғы отарлық Үндістанда қолданылған, және қазіргі Үндістанда әскери көліктердің тіркеу нөмірлерінде қолданыла береді, бірақ қазір қолданылатын белгі нағыз кең жебе емес, стандартты типографиялық жоғары бағытталған жебе.

Ішкі жанатын қозғалтқыштардың сипаттамасында

Көп цилиндрлі ішкі жану қозғалтқыштарында цилиндрлер әртүрлі тәртіппен орналасады. Егер олардың саны екі болса, олар бір қатарда, қарама-қарсы немесе бұрышта орналасуы мүмкін, соңғысы көбінесе V (немесе Vee) орналасуы деп аталады. Екі цилиндрден артық болған жағдайда, олар радиалды, тізбекті немесе тізбектік топтарда орналасады. Мысалы, V6 қозғалтқышында ортақ коленвалды айдап отыратын үш цилиндрден тұратын екі цилиндр блогы бұрышта орналасқан, ал V12 қозғалтқышында – тізбек бойынша орналасқан алты цилиндрден тұратын екі топ. Кең жебелі немесе W қозғалтқыштары үш топтан тұрады: біреуі тік, ал қалған екеуі одан 90 градусқа дейін симметриялы бұрышпен екі жағынан орналасқан. Авиацияның "пионерлік дәуіріндегі" ауамен салқындатылатын Anzani 3 цилиндрлі желдеткіш қозғалтқыштары және кейінірек, "Авиацияның алтын ғасырындағы" британдық Napier Lion 12 цилиндрлі, үш цилиндр блоктық, сұйықпен салқындатылатын тізбектік авиациялық қозғалтқыштарын "алдынан" қарағанда осылай орналасқан деп айтуға болады.