Ақсель Хейберг аралы: Нунавут архипелагының табиғаты мен тарихы
Axel Heiberg Island
Ахель-Хайберг аралы: Канаданың Нунавут аймағындағы есімді, құмды арал. Еоцен дәуірінің қазба ағаштарымен танымал, географиялық аймақтар туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аксел Хейберг аралы (, Umingmat Nunaat) – Канаданың Нунавут аймағындағы адам қоныстанбаған арал. Арктика мұхитында орналасқан бұл арал әлемдегі 32-ші, ал Канададағы 7-ші үлкен арал болып табылады. Статистика Канадасының мәліметінше, оның ауданы бар. Арктика архипелагының ірі аралдарының бірі, сонымен қатар Свердруп аралдары мен Королева Елизавета аралдары құрамына кіреді. Бұл арал эоцен дәуірінен қалған ерекше қазба ормандарымен танымал. Орман үлгілерінің көп бөлігінде минералданудың жетіспеуіне байланысты, бұл ормандарды дәстүрлі түрде "тасқа айналу" деп сипаттау қиын, ал "мумификация" процесі олардың жағдайына көбірек сәйкес келеді. Қазба жәдітелері Аксел Хейберг орманының жоғары ендіктегі ылғалды орманы болғанын нақты көрсетеді. Аралдың Грисбахиан (Триастың ерте кезеңі) шөгінділерінде амонито Otoceras gracile-дің голотипі табылды.
Uninhabited island in the Qikiqtaaluk Region, Nunavut, Canada
Axel Heiberg Island (, Umingmat Nunaat) is an uninhabited island in the Qikiqtaaluk Region, Nunavut, Canada. Located in the Arctic Ocean, it is the 32nd largest island in the world and Canada's seventh largest island. According to Statistics Canada, it has an area of It is named after Axel Heiberg. One of the larger members of the Arctic Archipelago, it is also a member of the Sverdrup Islands and Queen Elizabeth Islands. It is known for its unusual fossil forests, which date from the Eocene period. Owing to the lack of mineralization in many of the forest specimens, the traditional characterization of "fossilisation" fails for these forests and "mummification" may be a clearer description. The fossil records provide strong evidence that the Axel Heiberg forest was a high latitude wetland forest. A holotype of the ammonite Otoceras gracile was found in the Griesbachian (Early Triassic) deposits of this island.
Тарих
Аксель Хайберг аралында бұрын инуиттер мекендеген, бірақ 1900 жылы оны зерттеген Отто Свердруп оны атаған кезде ол адамсыз болған. Ол экспедицияны демеушілік еткен норвегиялық Риннес сыра зауытының қаржы директоры Аксель Хайбергтің құрметіне осылай атады. 20-ғасырдың басында аралға басқа зерттеушілер де келген, сол кезде 1930 жылға дейін Норвегия оны өздігінен иеленген деп санайтын. Қазір ол Канаданың Нунавут аймағының бір бөлігі. 1940 жылдардың соңында АҚШ әскерінің Polaris операциясы арқылы арал әуеден суретке түсірілді. 1955 жылы Канаданың геологиялық қызметінің екі геологы, Н. Дж. Макмиллан және Саузер, Франклин операциясы аясында аралдың ішкі бөлігін зерттеді. Макмилланның Аксель Хайберг аралының солтүстік-батысындағы Бунде мұздығын бақылауы – ғылыми жариялымға енген алғашқы мұздық зерттеулерінің бірі. 1959 жылы Макгилл университетінің ғалымдары Аксель Хайберг аралының орталық бөлігіндегі Экспедиция фиорды (бұрын Sør Fjord немесе South Fjord деп аталған) зерттеді. Осының нәтижесінде 1960 жылы Экспедиция фиордынан ішкі жаққа салынған Макгилл Арктикалық зерттеу станциясы құрылды. Ол кішкентай зерттеу шатырынан, ас үйден және 8-12 адамды ыңғайлы түрде орналастыра алатын екі уақытша құрылыстан тұрады. Станция 1960 жылдардың басында, 20 адам тұрған кезде, белсенді пайдаланылды. Макгилл Арктикалық зерттеу станциясы наурыздан тамызға дейін жұмыс істейді, қазіргі зерттеулер полярлық геоморфологияға, геологияға, мұздықтарға, мәңгі тоңға, климаттың өзгеруіне және полярлық микробиологияға бағытталған. Соңғы 10-15 жылда ол полярлық криоорталардың тіршілік етуін және олардың мекендеуге жарамдылығын зерттейтін астробиологиялық зерттеулер үшін, сондай-ақ планеталық зерттеу құралдарының далалық сынақтары үшін маңызды Марс аналогы ретінде қызмет етеді. 1972 жылдың жазында Британ армиясының таушылар қауымдастығының экспедициясы Сержант Кеннет Скайфтың қазасына байланысты мұздыққа Скайф мұздығы деп ат қойды. 1986 жылдың жазында доктор Джеймс Бейзингер басқаратын канадалық экспедиция Аксель Хайбергтегі ерекше қазба орманын зерттеуге шықты. Осы және одан кейінгі экспедициялардың нәтижелері Канадада кеңінен жарияланды. 40 миллион жыл бұрын Эоцен дәуірінде Аксель Хайберг аралында биік ағаштардан тұратын орман гүлдеген. Ағаштардың биіктігі 700 метрге дейін жететін, ал кейбіреулері 500-1000 жыл бойы өскен болуы мүмкін. Сол кезде полярлық климат жылы болған, бірақ қыста үш ай бойы күн сәулесі түспеген. Ағаштар құлаған кезде олар өскен ормандағы майда шөгінділер өсімдіктерді қорғады. Олар тасқа айналудың орнына, суық, құрғақ Арктикалық климаттың салдарынан мумияланып, жақында ғана эрозиядан ашылды. Санкт-Петербургтегі Ресей Ғылым академиясының Комаров ботаника институтының ғалымдары Алтай ұлттық университетінің генетика зерттеушілеріне Метасекуоядан алынған бірнеше грамм ағаш үлгісін берді. Олар ежелгі ағаштың ДНК тізбектерін қазіргі ағаштардың ДНК-сымен салыстырып, олардың өте ұқсас екенін анықтады. Комаров институтының ғалымдары Аксель Хайберг аралынан табылған Метасекуоя жапырақтарында екі тізбекті ДНК молекулаларын да тапты. 1999 жылға дейін осы ерекше орынды сақтау туралы алаңдаушылық болды, өйткені қазба ағаш ашық қалғанда оңай зақымдалып, эрозияға ұшырайды. Арктикалық круиздік кемелермен саяхаттайтын туристер ағашты алып жатыр деген қауіп болды, сондай-ақ жақын жердегі базадан келген Канада әскери тікұшақтары және тіпті ғалымдар өз зерттеулері кезінде орынды бұзып жатыр деген де болжамдар айтылды. Осы аймақты қосымша қорғауды талап етушілер де болды. Қазіргі уақытта оның ресми мәртебесі жоқ, себебі жер дауы мәселелері шешілуі керек еді. Бірақ қазір Нунавут аймағы ормандағы қазбаларды қалай қорғау керектігін қарастыруда, мүмкін "Napaaqtulik" деп аталатын аймақтық саябалық құру арқылы ("ағаштар бар жер"). Аралдан қызықты жануарлардың қазбалары да табылды, соның ішінде өте жақсы сақталған ежелгі Aurorachelys тасбақасы және 2016 жылы анықталған Tingmiatornis құсының иық сүйегі.
Axel Heiberg Island has been inhabited in the past by the Inuit, but was uninhabited by the time it was named by Otto Sverdrup, who explored it in 1900–01. He named it after Axel Heiberg, financial director of the Norwegian Ringnes brewery which sponsored the expedition. Other explorers visited the island during the early 20th century, during which time it was claimed by Norway until 1930. It is now part of Nunavut Territory, Canada. It was not until the late 1940s that the island was aerially photographed by the United States Army Air Forces' Operation Polaris. In 1955 two geologists of the Geological Survey of Canada, N. J. McMillan and Souther traversed the interior as part of Operation Franklin. McMillan's observations of Bunde Glacier, in northwest Axel Heiberg Island, are the earliest glaciological observations on the ground to have found their way into a scientific publication. In 1959, scientists from McGill University explored Expedition Fiord (previously Sør Fjord or South Fiord) in central Axel Heiberg Island. This resulted in the establishment of the McGill Arctic Research Station , constructed inland from Expedition Fjord in 1960. It consists of a small research hut, a cookhouse and two temporary structures that can comfortably accommodate 8–12 persons. The station was initially heavily utilized during the early 1960s, during which a population of 20 was present. The McGill Arctic Research Station is active from March to August with research currently focused on polar geomorphology, geology, glaciology, permafrost, climate change, and polar microbiology. Over the last 10–15 years, it has served as a significant Mars analogue for astrobiology investigations studying life and habitability of polar cryoenvironments and field testing planetary exploration instrumentation platforms. In the summer of 1972, a British Army Mountaineering Association expedition resulted in the naming of Scaife Glacier, following the accidental death of Sergeant Kenneth Scaife. During the summer of 1986, a Canadian expedition headed by Dr. James Basinger set out to investigate a very unusual fossil forest on Axel Heiberg. The findings of these and subsequent expeditions have since been popularly reported in Canada. Over 40 million years ago during the Eocene epoch, a forest of tall trees flourished on Axel Heiberg Island. The trees reached up to in height; some may have grown for 500 to 1,000 years. At the time, the polar climate was warm, but the winters were still continuously dark for three months. As the trees fell, the fine sediment in which the forest grew protected the plants. Instead of turning into petrified "stone" fossils, they were ultimately mummified by the cold, dry Arctic climate, and only recently exposed by erosion. Scientists from the Komarov Botanical Institute of the Russian Academy of Sciences in Saint Petersburg provided a few grams of Metasequoia conifer wood from the site to genetics researchers at the National University of Altai, who compared the DNA sequences of the ancient wood with DNA of modern woody plants and found them to be almost identical. Komarov Institute scientists also discovered double strand DNA molecules in Metasequoia fossil leaves from Axel Heiberg Island. As late as 1999, the preservation of this unique site was a concern, as the fossil wood was easily damaged and eroded once exposed. There were concerns that wood was being taken by Arctic cruise ship tourists, and that the site was being disturbed by Canadian military helicopters from a nearby base, and even by scientists themselves in their studies. There were calls for more protection for the area. It currently has no official status, in part because land claims had to be settled. But now Nunavut is looking at how best to protect the fossil forest, possibly by setting up a territorial park to be called Napaaqtulik, "where there are trees". Interesting animal fossils have been discovered on the island, including a remarkably preserved specimen of an ancient Aurorachelys turtle and, identified in 2016, the humerus of a Tingmiatornis bird.
Мұздық
Ақ мұздық – Аксель Хайберг аралының экспедициялық фьорд аймағында орналасқан аңғарлық мұздық. Ол теңіз деңгейінен басталып жоғары биіктікке дейін созылады, бұл көрсеткішпен әлемдік мұздықтар тізімінде өлшенген массалық балансы бар мұздықтардың арасында тек Девон мұз қалқасы ғана одан жоғары тұрады (Дюргерoв, 2002). Мұздың қалыңдығы таяу тарихындағы ең үлкен кеңеюіне жетеді немесе одан да асып түседі. Кіші мұз дәуірінің салқындауына жауап ретінде мұздықтың кеңеюі 18 ғасырдың соңында емес, көбінесе 20 ғасырдың басында болған. Бұрын жыл сайын шамамен бірге шегінген мұздықтың ұшының қазір баяулап бара жатқанына дәлелдер бар (Cogley et al. 1996a; Cogley және Adams 2000). Ақ мұздық 1960 жылдан бері мұзтану әдебиетінде көптеген зерттеулердің нысаны болды, мысалы Мюллер (1962).
White Glacier is a valley glacier occupying in the Expedition Fiord area of Axel Heiberg Island It extends in elevation from above sea level, a range which, as noted by Dyurgerov (2002), is exceeded only by Devon Ice Cap in the world list of glaciers with measured mass balance. Ice thickness reaches or exceeds Its maximum extension in recent history, marking the advance of the glacier in response to the cooling of the Little Ice Age, was reached not earlier than the late 18th century, and more probably at the beginning of the 20th century. There is evidence that the retreat of the terminus, previously at about per year, is decelerating (Cogley et al. 1996a; Cogley and Adams 2000). White Glacier has been the subject of many papers in the glaciological literature since 1960, e. g. Müller (1962)