Кіріспе

Перистома (грек тілінен алынған, peri – «жайында» немесе «маңында», ал стома – «ауыз» деген мағына береді) – орган немесе құрылымның ашылуын қоршап тұратын анатомиялық ерекшелік. Кейбір өсімдіктер, саңырауқұлақтар және қабықшалы ұлулардың перистомасы бар.

Қамыста

Мохтарда перистома – спорангийдегі арнайы құрылым, ол спораларды бірден шығарудың орнына біртіндеп шығаруға мүмкіндік береді. Көптеген мохтар қақпағы бар капсула (операкулум) түзеді, ол капсула ішіндегі споралар пісіп, таралуға дайын болған кезде түсіп қалады. Осылайша ашылған тесік стома (яғни "ауыз") деп аталады және оны бір немесе екі перистома қоршап тұрады. Әрбір перистома – үшбұрышты "тістерден" тұратын сақина, олар өлген жасушалардың қалдықтарынан қалыптасады және қалың жасуша қабырғаларына ие. Бір перистомада әдетте 16 мұндай тіс болады, олар бір-бірінен бөлек және стоманы жабу үшін ішке бүгіліп, стоманы ашу үшін сыртқа бүгілуге қабілетті. Мұндай тістердің байланысы артродонтоз деп аталады және Bryopsida мохтар кіші класында кездеседі. Басқа мохтар топтарында капсула неметодонта болып, оперкулумы бар (мысалы, Polytrichopsida класында) немесе оперкулумы мен тістері жоқ болып жарылады. Артродонтоздық перистоманың екі түрі бар. Біріншісі – гаплолепидті, ол 16 тістен тұратын бір шеңберден тұрады. Екінші түрі – Bryidae класында кездесетін диплолепидті перистома. Бұл түрінде екі тіс сақинасы болады: ішкі эндостома (эндоперистоманың қысқартылған түрі) және экзостома. Эндостома – нәзік мембрана, ал оның тістері экзостома тістері арасында орналасқан. Bryopsida класындағы кейбір мохтардың капсулаларында перистома жоқ. Бұл мохтар капсуланың дамуындағы жасушалық бөлінудің сол үлгісінен өтеді, бірақ тістер толық дамымайды.

Шұңқырлы өсімдіктерде

Қазандық өсімдіктерде перистома – бұл өсімдіктердің ас қорыту түтігіне кіреберісті айнала қоршаған, керілген (немесе ішінара керілген) тіндік сақина. Ол көбінесе (мысалы, Кефалот және Непентес түрлерінде) олжаны ұстап тұруға көмектесетін өткір, төмен иілген "тістерге" ие. Көбінесе нектар шығаратын бездермен қапталған, сондықтан оны "нектар орамасы" деп атайды.

Саңырауқұлақтарда

Кейбір гастероидты саңырауқұлақтар, мысалы, дөңгелек саңырауқұлақтар және жер жұлдыздары, спораларын апикальды ашылу арқылы шығарады, бұл ашылу перистома деп аталады және түрліше шекараланады, оның ерекшеліктері жақын түрлерді ажыратуда маңызды диагностикалық белгілер болып табылады.

Қабықшасы жоқ кеудеқұйрықтыларда

Перистом - бұл жұмсақ денелі моллюскілер қабығының апертурасының шеті. Ол қабық ернегінің жиегі. Бұл бөлік ересекке жеткен кезде кейде кері иіліп (артқа бұрылып) немесе қалыңдайды, және перистомның осы ерекшеліктері қабықтың диагностикалық белгілері болуы мүмкін, бұл түрді анықтауға көмектеседі.

Басқа омыртқасыз жануарларда

Перистом – тік ішек айналасында орналасқан немесе теңіз жұлдыздайы мен жер құрттары сияқты омыртқасыздардың аузын қоршап тұратын құрылымдар немесе бөліктер жиынтығы.