Кіріспе

Совет ұшқышы, ғарышкер және тау-кен инженері (1935–2024)

Владимир Викторович Аксёнов (Влади́мир Ви́кторович Аксёнов; 1 ақпан 1935 – 9 сәуір 2024) – Ресейде туған совет ғарышкері, «Союз 22» және «Союз Т-2» ғарыш кемелеріндегі ұшу инженері қызметін атқарды.

Ерте өмір

Аксёнов 1935 жылы 1 ақпанда Касимовский ауданындағы Гиблицы поселкесінде орыс отбасында дүниеге келді. Ол жастайынан жетім қалды, әкесі Виктор Степанович Живоглядов 1944 жылы Екінші дүниежүзілік соғысының Шығыс майданында қаза тапты; анасы Александра Ивановна Аксенова 1949 жылы қайтыс болғанға дейін бухгалтер болып жұмыс істеді. Одан кейін оны анасының ата-анасы тәрбиеледі, олар білімді адамдар еді. Сол жылы ол комсомолға мүше болды және ауылдық жеті жылдық мектепті жақсы бағалармен бітіріп, Асимов атындағы кәсіптік-техникалық колледжге түсті. 1950 жылы оның отбасы оны Мәскеу облысының Калининград қаласына, әпкесімен бірге тұруға жіберді. Ол Митищи инженерлік колледжіне оқуға түсіп, 1953 жылы бітірді. Содан кейін Кременчуктегі 10-шы әскери авиация мектебіне алғашқы ұшқыштар даярлау курсына қабылданды, оны 1955 жылы үздік дипломмен бітірді, сосын Чугуев әскери авиация мектебіне пилоттар курсына оқуға түсті. Бірақ, 1956 жылдың желтоқсанында Кеңес әскерлерінің жаппай қысқартылуына байланысты демобилизацияланғандықтан мектепті тастап кетті. Келесі жылы ол ОКБ-1-де жұмыс істей бастады, ал 1963 жылы механика мамандығы бойынша Бүкілодақтық корреспонденциялық политехника институтын бітірді. 1959 жылы ол коммунистік партияға мүше болды. Соңында ол Сергей Анохин басқаратын сынақ бөлімінде жұмыс істей бастады. 1966 жылғы 15 маусымдағы үкімет қаулысы бойынша азаматтық және бұрынғы әскери қызметшілерге «Союз» ғарыш кемелерінің экипажына қатысуға рұқсат берілді. Тестілеуші ретінде Аксёнов 250-ден астам ұшуды зертханалық ұшақтарда орындады және нөлдік гравитацияны модельдеуде жұмыс істеді. Алайда, ол 1973 жылы ғана ғарышкер кандидаты болды.

Ғарышкер мансабы

1973 жылы азаматтық космонавт ретінде космонавт корпусына қабылданған ол бастапқыда Леонид Кизиммен 7К S кемесінде ғарышқа ұшуға дайындықтан өтті және азаматтық инженерлер тобына оқытуда көмектесті. 1976 жылдың қаңтарында ол Шығыс Германияда жасалған MKF 6 камерасын қолдану үшін Валерий Быковскиймен бірге жаттығуды бастады. 1976 жылдың 15 қыркүйегінде ол алғаш рет ғарышқа ұшырылды, «Союз-22» ғарыш кемесіндегі ұшу инженері болып қызмет етті, ал командирі – Валерий Быковский болды. Олар орбитада бір апта бойы Жер бетіндегі әртүрлі аймақтардың, соның ішінде Шығыс Германия мен КСРО-ның бір бөліктерінің, сондай-ақ Айдың суреттерін түсіріп, барлығы 2400 фотосурет түсірді және 23 қыркүйекте Жерге оралды. Экипаж MKF 6 камерасындағы пленканың кассеталарын ауыстыру кезінде қиындықтарға тап болды, ал олардың пікірлері кейінірек жасалған MKF 6M камерасының дизайнында пайдаланылды. Ұшу 7 күн 21 сағат 52 минутқа созылды. Ұшудағы еңбегі үшін 28 қыркүйекте Кеңес Одағының Батыры атағымен марапатталды. «Союз-22» рейсінен кейін ол космонавттар бағдарламасында қалды және 1978 жылға дейін 7К СТ тобымен дайындығын жалғастырды, ал 1978 жылдан 1980 жылға дейін «Союз Т» кемесіндегі ұшу инженері болып жұмыс істеуге дайындықтан өтті. 1980 жылдың 5 маусымында ол Юрий Малышевпен бірге «Союз Т-2» ғарыш кемесіндегі ұшу инженері ретінде ғарышқа ұшырылды, «Салют-6» ғарыш станциясына сапар жасау үшін. 6 маусымда станциямен докталмас бұрын, олар «Союз» капсуласын күнге бұрып, жаңа күн батареяларын сынақтан өткізді. «Союз Т-2» автоматты түрде докталғаны тиіс болғанмен, техникалық бұзушылыққа байланысты Малышев қолмен басқаруға көшті, бірақ ол қолмен басқару режимінде жақындау мен доқталуды сәтті орындады. Ұшу сәтті аяқталды, олар 9 маусымда Жерге оралды, ғарышта 3 күн 22 сағат 19 минут өткізді. «Союз Т-2» рейсіндегі табысы үшін 16 маусымда тағы да Кеңес Одағының Батыры атағымен марапатталды. Барлығы ол ғарышта 11 күн 20 сағат 11 минут өткізді. 1983 жылдан 1992 жылға дейін Советский фонд мира кеңесі төрағасының орынбасары болып қызмет етті.

Кейінгі өмірі

1988 жылы космонавт бағдарламасынан зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол Мемлекеттік гидрометеорологиялық қызметтің Табиғи ресурстарды зерттеу жөніндегі мемлекеттік ғылыми-зерттеу орталығының директоры болды. 1990-1992 жылдары "Planeta" ғылыми-өндірістік бірлестігінің бас директоры болып жұмыс істеді. 1992 жылы "Космос" қауымдастығының атқару комитеті төрағасының орынбасары болды. 1990-1996 жылдары "Мосбизнесбанк" директорлар кеңесі төрағасының орынбасары қызметін атқарды. 1996 жылы "Ресейдің рухани қозғалысы" қоғамдық ұйымының президиумы төрағасы болды. 2001 жылы Қауіпсіздік және тұрақты даму институтының президенті болды. Аксенов Мәскеу қаласында тұрды. Ол 2024 жылғы 9 сәуірде 89 жасында дүние салды.