Кіріспе

1799 жылға қарай француз революциялық соғыстары 1798 жылығы шартты бейбітшілік кезеңнен кейін қайта жаңғырды. Екінші коалиция Францияға қарсы құрылды, Ұлыбритания Ресей, Австрия, Осман империясы және неміс және итальян мемлекеттерінің бірнешесімен одақтасты. Наполеон армиясы әлі де Мысырда соғысқанда, одақтастар Италия, Швейцария және Нидерландыда әскери науқандарға дайындалды.

Мысыр

Наполеон уақытша Мысырдағы билігін бекітті. Жыл басынан аздан кейін ол Сирияға жорық жасап, Эль-Ариш пен Яффаны жаулап алды. 17 наурызда ол Акруды қоршауға алды, ал 17 сәуірде Табор тауы шайқасында қаланы құтқаруға тырысқан Осман әскерлерін жеңді. Дегенмен, Акруға жасаған қайта-қайта шабуылдары Осман және британ әскерлері, Джеззар-паша мен сэр Сидни Смит басшылығымен қайтарылды. Мамыр айына қарай, әскерінде оба тарап, қалаға қарсы бірде-бір табысқа жете алмағандықтан, Наполеон Мысырға шегінуге мәжбүр болды. Шілдеде Түркия, британдық теңіз күштерінің көмегімен, Родостан теңіз арқылы шабуыл жасады. Наполеон түрік жағажайларын шабуылдап, Әбукирде олардың әскерін талқандады. Тамыз-қыркүйек айларында, жаудың тиімді блокадасынан Франциядан алты ай бойы хабар алмағаннан кейін, және оның жауы Ұлыбритания берген француз газеттерін оқығаннан соң, Наполеон ертесі күні Еуропаға оралуға шешім қабылдады. Франциядағы саяси және әскери дағдарыс туралы осы газеттерден хабардар болды. Ол "Мысыр армиясын" Клебер басшылығында қалдырып, британдық блокададан өтіп, 9 қазан күні Францияға оралды, содан кейін Парижге жетіп, сол кездегі бес мүшеден тұратын Директория үкіметін төңкеріс арқылы бақылауға алуға шешім қабылдады.

Нидерланды

Тамыз айында одақтастар Голландияға (сол кезде Францияның вассалды мемлекеті, 1795-1806 жылдары Батавия Республикасы деп аталған) Йорк герцогы басқаратын біріккен ағылшын-орыс армиясымен шабуыл жасады, ол Голландияның солтүстік ұшына қонды. Бұл армия бірнеше шайқас жүргізіп, алғашқы екі шайқаста жеңіске жетті, бірақ кейін бірнеше шайқаста жеңіліске ұшырады, соңында 6 қазанда Кастрикум шайқасында жеңіліске ұшырады. Бұл қала британдық-орыс қолынан батавиялық-француз қолына бірнеше рет өтті, содан кейін бұрынғылары қашып, 2536 адамы мен 11 мылтығын жоғалтты; батавиялық-француздық әскердің шығыны 1382 адамды құрады. Кастрикум шайқасы герцогты оның позициясының тұрақсыз екеніне көндірді. Хаостық шегініс кезінде екі далалық госпиталь "ұмытылып" қалды, ол француз командирі Брунемен келісімге келді. Британдықтар мен орыстарға өтемақы төлемей, басып алған олжаларын сақтап, кері шегінуге рұқсат берілді. Алғыс айту ретінде Бруне герцогтан бірнеше тамаша жылқы алды. 19 қарашаға дейін барлық британдық және орыс әскерлері кемеге мінгізілді және оқыс эпизод аяқталды.

Италия

Қаңтар айына дейін француз әскері неаполитан әскерін Римнен Неапольге дейін қудырып, астананы басып алды. Француз генералы Шерер Крей басқаратын австриялық әскерге шабуыл жасады, бірақ 5 сәуірде Веронаның жанындағы Магнанода ауыр жеңіліске ұшырады. Ресейлік генерал Суворов одақтас әскерлердің жорығын өз қолына алып, француздарды Кассаноға дейін қудырып, жеңіп, Милан мен Турин қалаларын қайтарып алды. Маусым айында Суворов Макдональд басқаратын қосымша әскерге қарсы Треббия шайқасында жеңіске жетіп, француздарды Альп таулары мен Генуяға кері итерді. Генерал Моро француз әскерлеріне қысқа мерзімге қолбасшылық етіп, одан кейін генерал Жубер тағайындалды, ол Маренгодан оңтүстікке бірнеше шақырым жердегі Новидеде ауыр жеңіліске ұшырады. Жубер дұшпан қатарын барлау кезінде француз әскерлері арасында қаза тапты. Жыл соңына қарай француз әскерлері Италиядан көтеріліп, Суворов Швейцарияға жіберілді.

Германия

Француз шабуылы Дунай армиясы, Майенс армиясы және Солтүстік армиясының координацияланған шабуылдарына негізделді.

Оңтүстік-батыс Германия

1799 жылдың 1 наурызында бақылау армиясы, төрт дивизияда шамамен 30 000 сарбаздан тұратын құрамда, Рейн өзенін Кель және Базель қалалары арқылы кесіп өтті. Келесі күні армия Дунай армиясы деп атала бастады. Жордан басшылығымен армия төрт колоннаға бөлініп, Қара Орман арқылы ілгеріледі. Бірінші дивизия, оң жақтан, Хюнингенде шоғырланды, Базельден өтіп, Рейннің солтүстік жағалауымен шығысқа қарай, Констанц көліне қарай жылды. Алдыңғы гвардия Кельден өтіп, Вандамме оны Фрейденштадт арқылы таулармен солтүстік-шығысқа қарай жетектеді. Бұл колонна ақырында сол жақ фланға айналды. Одан кейін, Кельде Рейн арқылы II дивизия өтті. Үшінші дивизия мен Резерв те Кельден өтіп, екі колоннаға бөлінді: III дивизия Оберкирх арқылы Қара Орманнан өтіп, ал Резерв, артиллерия мен атты әскердің көп бөлігімен, Фрайбург им Брайсгау аңғары арқылы, одан әрі жем-шөп іздеп, Титизее арқылы Лёффинген және Хюфингенге дейін таулармен өтті. Император әскерінің басым бөлігі, Архиегер Карл басшылығымен, Лех өзенінің шығысында қыстады, оның орналасқан жері мен күші туралы Жордан білді, өйткені ол Германияға жауын анықтау үшін агенттер жіберген. Бұл қашық емес еді; Лех арқылы өту, тұрақты және уақытша понтондық көпірлердің болуымен, сондай-ақ достық аумақтан өту арқылы жеңілдетілді. 1799 жылдың наурыз айында Дунай армиясы Оңтүстік-Батыс Германияда екі ірі шайқасқа қатысты. 1799 жылдың 21-22 наурызындағы Острах шайқасы, Екінші коалиция соғысының алғашқы шайқасы болды, онда Архиегер Карл басқарған Австрия әскері Жорданның Дунай армиясын жеңді. Француздар ауыр шығынға ұшырап, аймақтан шегінуге мәжбүр болды, Месскирх (Мёсскирх, Мескирх) маңында, содан кейін Стокках және Энгенде жаңа позициялар алды. 1799 жылдың 25 наурызындағы екінші шайқаста Австрия әскері француз әскеріне қарсы шешуші жеңіске жетіп, оларды батысқа қарай ығыстырды. Жордан генералдарына Қара Орманға орналасуды бұйырды және Хорнбергте база құрды. Онда генерал Жордан армия басшылығын штаб бастығы Жан Августин Эрнуфқа тапсырып, Парижге көбірек және жақсы әскер сұрап, соңында медициналық демалыс алуға өтініш берді. Армия қайта ұйымдастырылып, бір бөлігі Андре Массена басшылығына беріліп, Гельветия армиясымен біріктірілді. Қайта ұйымдастыру мен басшылықтың ауысуынан кейін армия Швейцарияның шығыс бөлігінде бірнеше шайқастар мен ұрыстарға қатысты, соның ішінде Винтертур шайқасы. Осыдан кейін император әскерінің үш күші Цюрихтің солтүстігінде бірігіп, Массенаның Дунай және Швейцария армиясын жартылай қоршап алды. Бірнеше күннен кейін Цюрихтің бірінші шайқасында Массена батысқа, Лиммат өзенінен өтуге мәжбүр болды. 1799 жылдың жазының соңында Карлға Рейннің орталық бөлігіндегі императорлық әрекеттерді қолдау бұйрығы берілді; ол Рейн арқылы солтүстікке шегініп, Мангеймге қарай жол тартты, Цюрих пен Солтүстік Швейцарияны тәжірибесіз Александр Корсаков пен 25 000 орыс әскеріне қалдырды. Фридрих Фрайхерр фон Хоцте қолдау көрсеткенімен, оның 15 000 адамы Корсаковтың нашар қорғаныс шараларына қарсы тұра алмады. Үш аптадан кейін екінші Цюрих шайқасында орыс әскері талқандалып, Хоцзе Цюрихтің оңтүстігінде қаза тапты. Бұл Массенаны Солтүстік Швейцарияны бақылауға қалдырды және Суворовты үш апталық қатал сапарға, Форальбергке жіберді, онда оның әскері қазан айының ортасында аштықтан шаршап жетті.

Швейцария

Наурыз айында Массена әскері Швейцарияны басып алып, Форарльберг арқылы Тирольге шабуыл жасауға дайындалды. Бірақ, Германия мен Италиядағы француз әскерлерінің жеңілісі оны қорғанысқа көшуге мәжбүр етті. Жоурданның әскерін қабылдап, оны Швейцарияға, Цюрихке қайтарды. Архиегер Карл оны қуып, Цюрихтің бірінші шайқасында жеңіліске ұшыратты. Карл Швейцариядан Нидерландыға кеткен соң, одақтастарда Корсаков басқаратын кішігірім әскер қалды, оған Италиядан Суворов әскерімен бірігуге бұйрық берілді. Массена Корсаковқа шабуыл жасап, Цюрихтің екінші шайқасында оны күйретіп жіберді. Содан кейін француздың басым күштері тактикалық жеңілістерге ұшырады, мысалы, Муоттентал шайқасы, дегенмен бұл Суворовты ауыр шығынмен шегінуге мәжбүр етті. Осы оқиғадан кейін Ресей көп ұзамай Екінші коалициядан шығып кетті.