Классикалық дрессаж: атпен үйлесімділік және оның табиғи қабілеттерін дамыту
Classical dressage
Классикалық дрессаж: жылқымен үйлесімді мінеу өнері. Дәл жамсақтау, тепе-теңдік, табиғи қозғалыстар негізінде қалыптасқан. Жарыс дрессажы туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Классикалық дрессаж ат әскерінің қозғалыстары мен шайқас алаңына дайындықтан пайда болды және содан бері бүгінгі танымал бәсекелестік дрессажға дамыды. Классикалық міне ездіру – атпен күреспей, оның ілесіне ілесіп, үйлесімде жүру өнері. Дұрыс классикалық міне ездіру тек қана мінушінің жақсы отыруы, дұрыс және тепе-теңдік сақталған дене күйі, жылқының қозғалысына орай қозғалуы және көмекші құралдарды дұрыс қолданып, уақтылы пайдалануы кезінде ғана мүмкін болады.
Classical dressage evolved from cavalry movements and training for the battlefield, and has since developed into the competitive dressage seen today. Classical riding is the art of riding in harmony with, rather than against, the horse. Correct classical riding only occurs when the rider has a good seat and a correct and well balanced body position, moves with the horse's motion, and applies and times the aids correctly.
Жылқының табиғи қабілеттері
Классикалық дрессаж бен жинақтың (коллекцияның) бастауы жылқының табиғи қабілеті мен жабайы табиғаттағы оның қозғалысына байланысты. Шындығында, қазіргі заманғы дрессаж анықтамаларының көпшілігі мақсат – жылқының ер үстінде атлеттік және әдемілікпен орындауы, оның бос күйіндегі табиғи қабілетіндей болуы екендігін көрсетеді. Жылқылар ойнағанда, төбелескенде, жарысқанда және бір-біріне ұнауға тырысқанда жинақтануға бейім. Басқа жылқыларды таң қалдыру үшін олар өздерін үлкен етіп көрсетуге тырысады, дәл басқа жануарлар сияқты. Олар мұны алдыңғы жағын көтеру, мойынды жоғары көтеру және мойынды бүгіп оны кеңіту арқылы іске асырады, сонымен бірге олардың қадамдарын жоғары бағытталған қозғалысты күшейту үшін өзгертеді. Төбелес кезінде жылқы жинақталады, себебі жинақталған күйде ол тез реакция жасай алады – тепкілейді, көтеріледі, айналады, алдыңғы аяқтарымен соққы береді, бұғарады және секіреді. Кез келген тұқымдағы әрбір жылқыда осы табиғи жинақталу қабілеті байқалады және бұл ертедегі жаттықтырушыларды осы мінез-құлықты бақыланатын жағдайларда қайта жаңғыртуға шабыттандырған болуы мүмкін. Бұл бастау, сонымен қатар, көптеген классикалық дрессаж жаттықтырушыларының пікірінше, әрбір сау жылқы, оның тұқымына қарамастан, классикалық дрессаж қозғалыстарын, тіпті Haute Ecole секірулерін немесе жер үстіндегі Airs-ті де орындай алады, бірақ дене бітіміне байланысты идеалды орындаудан сәл өзгеше болуы мүмкін. Дрессаж жаттығуларының басты мақсаты – жылқыны атлет ретінде оның қабілетіне дейін дамыту: ең аз күш-жігермен максималды нәтижеге қол жеткізу. Оқу шкаласы (неміс атқа міну нұсқаулығында белгіленгендей) жылқыны физикалық тұрғыдан дамытуды, ұзақ өмір сүруді ескере отырып, жүйелі түрде жүргізуді көздейді. Дрессаж – бұл дене шынықтыру жаттығуы және оған ойлап, мейіріммен және шыдамдылықпен қарау қажет.
The origins of classical dressage and collection lie in the natural ability of the horse and its movements in the wild. In fact, most modern definitions of dressage state that the goal is to have the horse perform under saddle with the degree of athleticism and grace that it naturally shows when free. Horses naturally use collection when playing, fighting, competing and courting with each other. When trying to impress other horses, they make themselves look bigger, just as other animals do. They achieve this by lifting the forehand, raising the neck and making it bigger by flexing the poll, while at the same time transforming their gaits to emphasize more upwards movement. When fighting, the horse will collect because in collection he can produce lightning speed reactions for kicking, rearing, spinning, striking with the front feet, bucking and jumping. This natural ability to collect is visible in every horse of any breed, and probably inspired early trainers to reproduce that kind of behavior in more controlled circumstances. This origin also points out why, according to most Classical dressage trainers, every healthy horse, regardless of its breed, can perform classical dressage movements, including the Haute Ecole jumps, or Airs above the ground, even though it may perform them a little differently from the ideal performance due to the build of its body. The ultimate goal of dressage training is to develop a horse to its ability as an athlete: maximum performance with a minimum of effort. The training scale (as set for in the German riding instruction) is to physically develop the horse in a consistent manner with longevity in mind. Dressage is fitness training and needs to be treated as such, with thought, compassion and patience.
Тарих
Батыс әлемінің классикалық дрессаж қағидаларының көптегенін қамтитын ең көне толық сақталған еңбегі – Ксенофонттың «Атшылдық туралы» еңбегі. Ксенофонт атты мейірімділік пен сыйлық арқылы тәрбиелеуді баса көрсеткен. 15 ғасырда күшпен жаттықтыру жойылды, ал атқа мініп жүрудегі шеберлік алға шықты. Осы дамулармен бірге жабық манежде атпен жүру де көбейді. Ренессанс дәуірінде классикалық өнердің жалпы дамуының бір бөлігі ретінде атқа мініп жүруге жаңа және оқымысты көзқарас қалыптасты. Виктория дәуірінде жабық манежде атқа мініп жүру күрделі өнерге айналды, сонда мінген адам да, ат та формаларын жетілдіруге көп жыл жұмсады. Герьерьер, Айзенберг, Рю д’Андраде және Мариальва осы кезеңдерде техника мен теория туралы трактаттар жазды. Аттар жер үстінде бірнеше қимылдарды ("sauts d'école" деп те аталады) орындауға үйретілді, бұл олардың қоршауда қалғанда қашуға немесе оңай шайқасуға мүмкіндік берді. Оларға левада, каприоль, курбетте және баллотада сияқты қимылдар кірді. Бүгінгі күні дрессаж жарыстарында кездесетін қимылдарға пиаффе, пассаж және жартылай пассаж жатады.
The Western World's earliest complete surviving work on many of the principles of classical dressage is Xenophon's On Horsemanship. Xenophon emphasized training the horse through kindness and reward. In the 15th century, brute force training fell out of favour, while artistry in riding came to the fore. Along with these developments came an increase in indoor riding. The Renaissance gave rise to a new and more enlightened approach to riding, as a part of the general cultivation of the classical arts. By the Victorian age, indoor riding had become a sophisticated art, with both rider and horse spending many years perfecting their form. Gueriniere, Eisenberg, Ruy d'Andrade and Marialva wrote treatises on technique and theory during these periods. The horses were trained to perform a number of airs above the ground (or "sauts d'école") movements, which could enable their riders to escape if surrounded, or to fight more easily. These included movements such as levade, capriole, courbette, and ballotade. Movements still seen today in competitive dressage include the piaffe, passage, and half pass.
Жарыспен салыстырғанда
Қазіргі заманғы, немесе бәсекелестік дрессаж, бәсекелестік аренада қалыптасты, бірақ қазір ол өзінің алғашқы түрінен мүлдем өзгеше. Бәсекелестік дрессаж – бастауыш деңгейден Олимпиадаға дейінгі халықаралық спорт. Классикалық дрессаждан ерекшелігі, бәсекелестік дрессаж тек жеңіске жетуге бағытталған, кейде жақсы атшылдық пен жылқының денсаулығына зиян келтіреді. Бәсекелестік дрессаж атқа ерекше күй беру үшін қатыгез әдістерді қолданады, бұл көптеген тұқымдар үшін табиғи емес. Жарыс ареналарында ресми түрде тыйым салынған, бірақ жиі қолданылатын техника – Rollkur. Ол аттың басын төмен түсіріп, көкірегіне жақын ұстау арқылы аренада тік жағдайын сақтауға тырысуды білдіреді. Теориялық тұрғыдан алғанда, бәсекелестік дрессаж классикалық дрессаж қағидаларын сақтауы керек. Дегенмен, кейбір атшылар барлық деңгейдегі «жылдам шешімдер» мен дұрыс емес жаттығуларға сын айтады, бұл жылқыны сырттай дұрыс көрсетсе де, негізгі қағидаларды ескермейді. Классикалық атшылар мұндай жаттығу әдістерін биомеханикалық тұрғыдан дұрыс қозғалысқа қарама-қарсы келетіндігі, жылқыға ауыр тиетіндігі және ұзақ мерзімді физикалық зақымдарға әкелетіндігі үшін сынап бағалайды. Мұндай шартты жолдар көбінесе атшы деңгей көтерілгенде көрінеді және оларды түзету қажет болады. Қазіргі заманғы әдістер, мысалы, аса даулы Rollkur техникасы, жеңіске жеткізе алатын жануарларды шығарады, бірақ классикалық дрессаж атшылары мұндай жаттығу дұрыс емес және тіпті қатыгездік деп санайды. Сондай-ақ, кейбіреулер бәсекелестік дрессаж, әсіресе төменгі деңгейде, ең дұрыс жаттықтырылған жылқы мен атшыны әрдайым марапаттамайды деп есептейді. Мысалы, өздерін классикалық жаттығуда деп санайтын атшылардың кейбіреулері алғашқы жаттығуды бастағанда жылқысынан басын тік ұстауын сұрамайды, ал мұндай жағдай бәсекелестік дрессаждың төменгі деңгейлерінде жазаланады, себебі жылқы дұрыс емес деп есептеледі. Өздерін классикалық жаттығудан өткен деп санайтын басқа атшылар бұған келіспейді, егер жылқы дұрыс күйде (битте) жүруге дайын болмаса, ол жарысқа дайын емес дейді, сондықтан мұндай жылқылар төмен бағаланады. Классикалық егудің ең жоғары түрі, сондай-ақ дрессаж, орта мектеп дрессажы немесе haute école, жылқы мен атшының меңгеруіне жылдар қажет. Жылқы жаттығу кезінде жетілген болса, ол жиналған және созылған жүріс, өту және пиафф сияқты Гран-при дрессажы қозғалыстарын ғана емес, сонымен қатар кейбір «Жерден жоғары ауа» элементтерін де орындай алады, бірақ әдетте жылқы тек бір элементте ғана жаттығады және тек егер ол ерекше қабілетті болса ғана.
Modern, or competitive, dressage evolved in the competition arena, although it now exists in a very different form from its ancestor. Competitive dressage is an international sport ranging from beginner levels to the Olympics. Unlike classical dressage, competitive dressage is focused solely on competition, at times at the expenses of both good horsemanship and the well being of the horse. Competitive dressage employs cruel techniques to achieve a particular carriage of the horse which, for most breeds, is completely unnatural. The technique frequently utilized, although officially banned in competition arenas, is called Rollkur it involves pulling and holding the horse's chin to its chest in an effort to get a vertical fix of its face in the arena. In theory, competitive dressage should follow the same principles as classical dressage. However, there has been criticism by some riders for the trend at all levels for "quick fixes" and incorrect training that makes the horse appear correct, but that is in fact neglecting the fundamentals. Classical riders criticize such training methods on the grounds that they are biomechanically incompatible with correct movement, are painful to the horse, and cause long term physical damage. These short cuts usually catch up to the rider as they move up the levels and need to be corrected to perform certain movements. While these modern methods, such as the highly controversial rollkur technique, can produce winning animals, classical dressage riders argue that such training is incorrect and even abusive. It is also believed by some that competitive dressage does not always reward the most correctly trained horse and rider, especially at the lower levels. For example, some riders who consider themselves to be training classically would not ask their horse to hold his head near vertical when he first began training, and this would be penalized at the lower levels of competitive dressage, marked down because the horse is not considered to be correctly on the bit. Other riders, who also would consider themselves classically trained, would disagree, saying that if a horse is not ready to travel in a correct outline (on the bit) he is not ready for competition, and this is the reason such horses would be marked down. The highest form of classical riding, as well as dressage, high school dressage, or haute école, takes years for both the horse and rider to master. When a horse is advanced in its training, it can perform not only Grand Prix dressage movements such as collected and extended gaits, passage and piaffe, but some can also perform certain "Airs Above the Ground," although usually a horse will only be trained in one air, and only if it is particularly able.
Мектептің секіруі
"Жоғары мектеп" немесе haute ecole мектептік секірулер, көбінесе "жерден жоғары көтерілулер" деп аталады, оларға courbette, capriole, levade және ballotade кіреді. Бұл қимылдар аттың соғыста қолданылған кезінен бастау алған деген болжам бар, бірақ қазіргі түрінде, олар нақты шайқаста қолданылмаған болуы мүмкін, өйткені каприольдан басқа барлық қимылдар аттың осал құрсауын жаяу әскердің қаруларына ашып береді, және олар шайқас алаңынан тыс жаттығулар ретінде қолданылған. Курбетте – аттың артқы аяқтарында тепе-теңдік сақтап, алдыңғы аяқтарын жерден көтеріп секіріп, артқы аяқтарымен "секіріп" жүретін қимыл. Каприоль – аттың ауаға секіріп, ең жоғары нүктеде алдыңғы аяқтарын кеудесіне қарай тартып, артқы аяқтарымен кері лақтыратын қимыл. Левада – аттың дененің салмағын артқы аяқтарына түсіріп, жерге қарай 45° бұрышпен тепе-теңдік сақтауы. Бұл қимылға жоғары деңгейде бақылау және тепе-теңдік қажет, сонымен қатар ол өте қиын. Жерден жоғары көтерілулерге ең қабілетті екі тұқым: Липицанер және Андалузиялық аттар. Фризиялық және Лузитано тұқымдары да жоғары мектептегі дрессажда өте жақсы нәтижелер көрсетеді. Венадағы Испандық ат үстінде жүру мектебі, сондай-ақ Саумурдағы Cadre Noir әлі күнге дейін haute ecole-ді үйретеді және дамытады. Испандық ат үстінде жүру мектебі өз жұмысында тек Липицанер тұқымдас биелерді ғана пайдаланады. Бүгінгі таңда классикалық дрессаждың ірі мектептері: Cadre Noir, Испандық ат үстінде жүру мектебі, Жерес-де-ла-Фронтерадағы Корольдік Андалузиялық ат үстінде жүру мектебі, Лиссабондағы Португалиялық ат үстінде жүру мектебі және Текскокодағы Мексикалық жоғары мектеп. Классикалық дрессаждың тәуелсіз жаттықтырушылары да осы өнер саласын сақтап қалуға тырысады, олардың ішінде португалиялық ат үстінде жүру шебері Нуно Оливейра және оның шәкірттері Бент Брандеруп, сондай-ақ американдық маман Пол Беласик бар.
The "high school" or haute ecole school jumps, popularly known as the "airs above the ground", include the courbette, capriole, levade, and ballotade. Though these movements are said to come from when the horse was used in war, in their modern form, the airs were unlikely to have been used in actual battle, as all but the capriole expose the horse's sensitive underbelly to the weapons of foot soldiers, and they were more likely training exercises used off the battlefield. The courbette is a movement where the horse balances on its hind legs and jumps, keeping its fore legs off the ground, thus it "hops" on its hind legs. The capriole is a movement where the horse leaps into the air and pulls his fore legs in towards his chest at the height of elevation, while kicking out with his hind legs. The levade' is a movement where the horse is balanced on its haunches at a 45° angle from the ground. It requires great control and balance, and is very strenuous. Two main breeds are most well known for their abilities for airs above ground: the Lipizzaner and the Andalusian. Other breeds known for their abilities in high school dressage include the Friesian and Lusitano. The Spanish Riding School in Vienna, as well as the Cadre Noir in Saumur, still practices and teaches the haute ecole. The Spanish Riding School exclusively uses Lipizzaner stallions for their work. Today, the only remaining large schools of classical dressage are the Cadre Noir, the Spanish Riding School, the Royal Andalusian School of Equestrian Art in Jerez de la Frontera, the Portuguese School of Equestrian Art in Lisbon and the Mexican Haute École of Riders Domecq in Texcoco. Independent classical dressage trainers also endeavor to keep this branch of the art alive, including the Portuguese riding master Nuno Oliveira and his students, Bent Branderup, and the American clinician, Paul Belasik.