Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1307-1310 жылдар аралығында Богемия королі
King of Bohemia from 1307 to 1310
Генрих Горицкий (Heinrich, ; шамамен 1265 – 2 сәуір 1335), Гориция әулетінің мүшесі, 1295 жылдан өліміне дейін Каринтия герцогы, Карниола ландграфы (VI Генрих ретінде) және Тироль графы болды, сондай-ақ 1306 және 1307-1310 жылдар аралығында Богемия королі, Моравия маркграфы және Польшаның титулды королі атанды. Ол қайтыс болғаннан кейін Габсбургтар Каринтия мен Карниоланы иеленді және 1918 жылға дейін дерлік үзіліссіз сақтап келді.
Henry of Gorizia (Heinrich, ; c. 1265 – 2 April 1335), a member of the House of Gorizia, was Duke of Carinthia and Landgrave of Carniola (as Henry VI) and Count of Tyrol from 1295 until his death, as well as King of Bohemia, Margrave of Moravia and titular King of Poland in 1306 and again from 1307 until 1310. After his death, the Habsburgs took over Carinthia and Carniola and held them almost without interruption until 1918.
Өмір
Генрих – Гёрц-Тироль графы Майнхард II мен Баварияның Елизаветасының, Германия королі Конрад IV-нің жесірі болған кіші ұлы еді. 1271 жылы Майнхардиндердің иеліктері бөліскен кезде оның әкесі Тироль жерлерін сақтап қалды, ал Генрихтің ағасы Альберт Гориция графтығын алды. 1276 жылы граф Майнхард өзінің үлкен қызы, Генрихтің әпкесі Елизаветаны Германия королі Рудольф I-нің ұлы Альбертке үйлендірді, ал 1286 жылы Каринтия герцогтығын иеленді. 1295 жылдың қазан айының соңында әкесі қайтыс болғаннан кейін Генрих Тироль және Каринтия иеліктерін мұраға алды. Алғашқыда ол ағалары Отто (1310 жылы қайтыс болған) және Луи (1305 жылы қайтыс болған) екеуімен бірлесіп билік жүргізді, бірақ ол олардан ұзақ өмір сүрді. Ол өзінің беделін өзінің құдайы Альберт I Габсбургты қолдау арқылы нығайтты, осының арқасында ол 1298 жылы Геллхайм шайқасында Нассаулық Адольфты жеңіп, сол жылы Рим королі сайланды. Сондай-ақ ол король Альбертке және оның Виттельсбах одақтасы Людовик IV-ке 1301 жылы Людовиктің көтерілісші ағасы Пфальц Рудольф I-ге қарсы Гейдельбергтегі резиденциясын қоршауға көмектесті.
Henry was a younger son of Count Meinhard II of Görz Tyrol and Elizabeth of Bavaria, widow of King Conrad IV of Germany. Upon the partition of the Meinhardiner estates in 1271, his father maintained the Tyrolean lands, while Henry's uncle Albert received the County of Gorizia. In 1276 Count Meinhard married his eldest daughter, Henry's sister Elizabeth, to Albert, son of King Rudolph I of Germany, and in turn was enfeoffed with the Duchy of Carinthia in 1286. After his father's death in late October 1295, Henry inherited the Tyrolean and Carinthian estates. At first, he ruled jointly with his brothers Otto (d. 1310) and Louis (d. 1305), until he outlived them. He secured his position by supporting his brother in law Albert I of Habsburg, who thereby was able to defeat rivalling Adolf of Nassau at the 1298 Battle of Göllheim and was elected King of the Romans in the same year. He also helped King Albert and his Wittelsbach ally Louis IV to lay siege against Louis' revolting brother Rudolf I of the Palatinate at his Heidelberg residence in 1301.
Богемия патшасы
Габсбургтермен қарым-қатынас шиеленіскен кезде Генрих 1306 жылы Премислид әйелі Аннаға, Богемия королі Вацлав III-нің үлкен қарындасына үйленді. Сол жылы богемиялық билеуші Польшаға қарсы әскери жорыққа дайындалып, күйеу баласын регент етіп тағайындады. 4 тамызда Вацлав қаза тапқаннан кейін Премислид әулеті еркек желісінен толықтай жойылды, ал Генрих богемиялық ақсүйектер тарапынан оның бұрынғы одақтасы, Германия королі Альберт I-нің қалауына қарсы мұрагер етіп сайланды. Альберт өзінің үлкен ұлы Рудольф Габсбургті богемиялық тәжге отырғызуды ниеттенді. Альберт патшаның әскері Богемияға басып кірді, Прага қамалын қоршады және Генрихті тақтан түсірді, ол олардың басым күштеріне мойынсұнуға мәжбүр болды. Дегенмен, Рудольф Габсбург (халық арасында "қайнатпа король" деп қалжыңдайтын) богемиялық ақсүйектер тарапынан қабылданбады, ал 1307 жылдың 4 шілдесінде күтпеген өлімнен кейін Генрих 15 тамызда Богемия королі болып қайта сайланды. Альберт патшаның тағы бір шабуылы тойтарылды, ал 1308 жылы Альберттің немере інісі Джон өлтіруімен Габсбургтердің қаупі аяқталды. Генрих Киелі Рим империясындағы ең қуатты билеушілердің бірі болғанымен, оның билеуі Богемиядағы тұрақсыздық кезеңін белгіледі. Богемия ақсүйектері оны әлсіз және ысырапшыл деп есептеді және одан қабілетті мұрагер іздеуге кірісті. Осы уақытта Люксембург әулетінен шыққан жаңа герман королі Генрих VII да богемиялық патшалыққа қызығушылық танытты. 1310 жылы Генрих VII өзінің үлкен ұлы Джонды қайтыс болған король Вацлав II-нің кіші қарындасы Елизаветамен үйлендірді. Жергілікті ақсүйектер мен әкесінің қолдауымен Джонның әскері 1310 жылдың қазан айында Богемияға басып кірді. Ол 3 желтоқсанда Праганы басып алды және Генрихті екінші рет тақтан түсірді. Герман королі богемиялық иелікті тартып алды және оны келесі жылы тәж киген ұлы Джонға берді. Генрих Каринтияға қоныс аударуға мәжбүр болды, онда оның әйелі Анна 1313 жылы баласыз қайтыс болды.
Tensions with the House of Habsburg arose when Henry married the Přemyslid princess Anne, the elder sister of King Wenceslaus III of Bohemia, in 1306. In the same year, the Bohemian ruler prepared for a military campaign against Poland and appointed his brother in law regent. Upon Wenceslaus' assassination on 4 August, the Přemyslids became extinct in the male line and Henry was elected his successor by the Bohemian nobility—against the will of his former ally King Albert I of Germany, who intended to install his eldest son Rudolf of Habsburg on the Bohemian throne. King Albert's troops invaded Bohemia, besieged Prague Castle and deposed Henry, who had to yield to their superior forces. Nevertheless, Rudolf of Habsburg (mocked as král kaše, "King Porridge") was never accepted by the Bohemian nobles, and after his sudden death on 4 July 1307, Henry was re elected King of Bohemia on 15 August. Another attack by King Albert was repelled, and the Habsburg threat was finally ended with Albert's assassination by his nephew John in 1308. Although Henry was now one of the most powerful rulers in the Holy Roman Empire, his reign marked a period of instability in Bohemia. He was considered weak and wasteful by the Bohemian nobility, who began to look for a more capable successor. Meanwhile, the new German king Henry VII, a member of the House of Luxembourg, had also cast a covetous eye on the Bohemian kingdom. In 1310, Henry VII arranged the marriage of his eldest son John with Elizabeth, the younger sister of the late King Wenceslaus II. Backed by local nobles and his father, John's troops invaded Bohemia in October of 1310. He captured Prague on 3 December and deposed Henry for the second time. The German king seized the Bohemian fief and ceded it to his son John, who was crowned king the next year. Henry was forced to retire to Carinthia, where his wife Anna died without children in 1313.
Зейнеткерлік
Генрих Габсбургтармен келісімге келу арқылы Каринтия мен Тирольді сақтап қалуға ұмтылды, Сәнн аймағын (қазіргі Словениядағы Савинья аңғары) Габсбургтердің Штирия герцогтығына өткізді. Сонымен қатар, ол Карниоланың де-факто билігін өз қолында ұстады. Дегенмен, император Генрих VII-нің келісімімен Бамберг князь-епископтарының иелігінде болған Каринтиялық жерлерді ол сатып ала алмады. Вилах пен Тарвис арасындағы шоғырланған аумақта орналасқан бұл иеліктер дербес княздық мәртебесіне ие болды және Каринтиядан Фриули мен Италияға бағытталған жалғыз маңызды жолдың геостратегиялық тұрғысынан өте маңызды орнында болды. Екінші жағынан, Генрих Трент және Бриксен князь-епископтарының қарсылығына қарамастан Тирольдегі билігін нығайта алды. Ол тақтан алынғанына қарамастан, Богемия королі лауазымын және осымен байланысты сайлау құқығын сақтап, 1314 жылы Франкфурттағы Киелі Рим императорын сайлау кезінде Габсбургтердің үміткері Фредерик Әділге дауыс берді. Оның дауыс беру құқығына күмәнді қарауы нәтижесінің белгісіз болуына себеп болды, өйткені Генрихтің қарсыласы Люксембург королі Ян өзінің Богемиялық дауысын Бавариялық Людовик IV-ке берді. 1322 жылғы Мюльдорф шайқасында Людовик жеңіске жеткеннен кейін Генрих бәсекелес тараптар арасында келісімге келуге көмектесті. Генрих Люксембургтермен татуласып, 1330 жылы қызы Маргаретті король Янның ұлы Ян Генрихке үйлендірді. Ол Майнхардиндер әулетінің Тироль тармағының соңғы еркек мұрагері болғандықтан, олардың иелігін сақтап қалуға тырысты, бірақ ақырында сәтсіз аяқталды. Император Людовик IV, Генрихтің Фредерик Әділмен дауды шешудегі делдалдық қызметі үшін, 1330 жылы қызы одан кейін мұрагер бола алатынына сендіргенімен, Людовик сол жылы Габсбургтермен құпия келісімге келіп, уәдесінен бас тартты. 1335 жылы Генрих қайтыс болғаннан кейін Габсбург герцогы Альберт II Австрия және оның інісі Отто Каринтия мен Карниоланың билігін өз қолына алды. Генрихтің қызы Маргарет Тирольде жергілікті ақсүйектердің қолдауымен ғана оның орнын баса алды; алайда, 1363 жылы ол ақырында өзінің жерлерін Альберт II-нің ұлы, Австрия герцогы Рудольф IV-ке қалдыруға мәжбүр болды. Майнхардиндер әулетінің Гориция тармағы 1500 жылға дейін өз округтерін басқарды, содан кейін олардың иеліктері де Габсбургтерге өтті.
Henry managed to retain Carinthia and Tyrol through reconciliation with the Habsburgs, ceding the March on the Sann (Savinja Valley in today Slovenia) to the Habsburg Duchy of Styria. He also kept de facto control over Carniola. He nevertheless was not able to acquire the Carinthian estates that were held by the prince bishops of Bamberg with the consent of Emperor Henry VII. Centred in a compact territory between Villach and Tarvis, these possessions enjoyed the status of a virtually sovereign principality, and had a crucial geostrategic position on the only major route from Carinthia to Friuli and Italy. On the other hand, Henry could reinforce his overlordship in Tyrol against the resistance of the Trent and Brixen prince bishops. Despite his deposition, Henry continued to claim the title of king of Bohemia and the accompanying electoral dignity, voting for Habsburg candidate Frederick the Fair during the 1314 double election of the Holy Roman Emperor at Frankfurt. His contested right to vote was one of the reasons for the ambiguous result, as Henry's rival, the Luxembourg king John, gave his Bohemian vote to Louis IV of Bavaria. After Louis' victory in the 1322 Battle of Mühldorf, Henry helped to arrange an amicable settlement between the competitors. Henry also reconciled with the Luxembourgs and in 1330 married his daughter Margaret off to King John's son John Henry. Since he was the last male heir of the Tyrolean branch of the Meinhardiner dynasty, he attempted to maintain their possessions, but ultimately failed. Even though Emperor Louis IV, in return for Henry's mediation in the dispute with Frederick the Fair, had assured him in 1330 that his daughter could succeed him, Louis reneged on his promise in a secret treaty with the House of Habsburg in the same year. After Henry's death in 1335, the Habsburg duke Albert II of Austria and his brother Otto took control of Carinthia and Carniola. Henry's daughter Margaret could only succeed him in Tyrol with the support of the local nobles; however, in 1363 she ultimately had to bequeath her lands to Albert's II son Duke Rudolf IV of Austria as well. The Gorizia branch of the Meinhardiner dynasty ruled their county until the extinction of the line in 1500, after which the estates likewise fell to the Habsburgs.