Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
14-15 ғасырлардағы Бөгемия және Германия королі Венцеслав IV (сондай-ақ Венцелас; ; Венцель, "Бос" деген лақап атымен; 26 ақпан 1361 – 16 тамыз 1419), Люксембургтік Венцеслав деп те белгілі, 1378 жылдан өліміне дейін Бөгемия королі, ал 1376 жылдан 1400 жылы тақтан алынғанға дейін Германия королі болды. Люксембург әулетінен шыққандықтан, 1383 жылдан 1388 жылға дейін Люксембург герцогы да болды.
14th/15th century King of Bohemia and Germany
Wenceslaus IV (also Wenceslas; ; Wenzel, nicknamed "the Idle"; 26 February 136116 August 1419), also known as Wenceslaus of Luxembourg, was King of Bohemia from 1378 until his death and King of Germany from 1376 until he was deposed in 1400. As he belonged to the House of Luxembourg, he was also Duke of Luxembourg from 1383 to 1388.
Өмірбаян
Венцеслав император Карл IV-нің үшінші әйелі Анна фон Швайдництен Нюрнберг қаласында дүниеге келді. Оны Прага архиепископтары Арношт Пардубице мен Ян Очко Влашим тәрбиеледі. Әкесі 1363 жылғы маусымда екі жасар баласына Богемия королінің тағын кигізді, ал 1373 жылы оған Бранденбург сайлау маркграфтығын да алды. 1376 жылғы 10 маусымда Карл IV Венцеславтың Рим патшасы ретінде сайлануын растағанда, жеті дауыстың екеуі – Бранденбург пен Богемия дауыстары император мен оның ұлының өзінде болды. Венцеслав 6 шілдеде Экс-ла-Шапельде тәж кигізілді. Ұлының сайлануын қамтамасыз ету үшін Карл IV көптеген императорлық қалалардың жеңілдіктерін жойды және оларды түрлі дворяндарға кепілге берді. Алайда, қалалар әлсіз болған жоқ, олар қоғамдық тыныштықты сақтаушылар ретінде қуатты әскери күшке айналды. Сонымен қатар, Карл IV қалаларды лигаларға біріктіргендіктен, олардың ірі жобаларда ынтымақтастықпен жұмыс істеуіне жағдай жасады. Шын мәнінде, 1376 жылғы 4 шілдеде Швабияның он төрт қаласы жаңа сайланған патшаға қарсы өз құқықтарын қорғау үшін тәуелсіз Швабия қалаларының лигасына бірігіп, Вюртемберг графы Эберхард II-нің иеліктеріне шабуыл жасады. Бұл қалалар лигасы тез арада басқа да мүшелерді өзіне тартты және 1389 жылға дейін Империя ішінде дербес мемлекет ретінде қызмет етті.
Wenceslaus was born in the Imperial city of Nuremberg, the son of Emperor Charles IV by his third wife Anna von Schweidnitz, a scion of the Silesian Piasts, and baptized at St. Sebaldus Church. He was raised by the Prague Archbishops Arnošt of Pardubice and Jan Očko of Vlašim. His father had the two year old crowned King of Bohemia in June 1363 and in 1373 also obtained for him the Electoral Margraviate of Brandenburg. When on 10 June 1376 Charles IV asserted Wenceslaus' election as King of the Romans by the prince electors, two of seven votes, those of Brandenburg and Bohemia, were held by the emperor and his son themselves. Wenceslaus was crowned at Aix la Chapelle on 6 July. In order to secure the election of his son, Charles IV revoked the privileges of many Imperial Cities that he had earlier granted and mortgaged them to various nobles. The cities, however, were not powerless, and as executors of the public peace, they had developed into a potent military force. Moreover, as Charles IV had organized the cities into leagues, he had made it possible for them to cooperate in large scale endeavors. Indeed, on 4 July 1376, fourteen Swabian cities bound together into the independent Swabian League of Cities to defend their rights against the newly elected King, attacking the lands of Eberhard II, Count of Württemberg. The city league soon attracted other members and until 1389 acted as an autonomous state within the Empire.
Ереже
Вацлав әкесінің өмір сүру кезеңінде үкімет ісіне белсенді қатысты, ал 1378 жылы Карл қайтыс болғаннан кейін Богемия тәжін мұраға алды және патша ретінде Киелі Рим империясын басқаруды өз мойнына алды. Монца соборында Италия патшаларының Ломбардияның темір тәжін кию рәсімдерін бейнелейтін рельефтер жинағы сақталған. Олардың жетіншісі Вацлавтың алты сайлаушының куәлігінде тәж киюін көрсетеді, ол өзі жетінші болып есептеледі. Бұл бейнелеудің нақтылығы күмәнді, және собордың темір тәжді сақтау құқығын нығайту мақсатында жасалған болуы мүмкін. 1387 жылы Бавария герцогы Фредерик пен Зальцбург архиепискобымен біріккен Швабия лигасының қалалары арасындағы жанжал Швабияда жалпы соғысқа бастады. Оқшауланғандықтан, өзара қызғаныштан және ішкі дау-дамағдарлықтардан әлсіреген қалалар 24 тамыз 1388 жылы Граффенау маңындағы Дёффингенде Вюртемберг графы Эберхард II әскерлерінен жеңіліске ұшырады. Қалалар бірінен соң бірі басылып алып, қиратылды. Көпшілігі 1389 жылы Хеб (Эгер) қаласында патша Вацлав жариялаған екіұшты келісімге наразылық білдірмей келісті, ол қалалар арасындағы барлық одақтарды тыйымдап, олардың саяси тәуелсіздігін растады. Бұл келісім келесі бірнеше онжылдықтарға белгілі бір тұрақтылықты қамтамасыз етті, алайда қалалар орталық Императорлық биліктің негізі ретінде маңызын жоғалтты.
Wenceslaus took some part in government during his father's lifetime, and on Charles' death in 1378, he inherited the Crown of Bohemia and as king assumed the government of the Holy Roman Empire. In the cathedral of Monza there is preserved a series of reliefs depicting the coronations of the kings of Italy with the Iron Crown of Lombardy. The seventh of these depicts Wenceslaus being crowned in the presence of six electors, he himself being the seventh. The depiction is probably not accurate and was likely made solely to reinforce the claims of the cathedral on the custody of the Iron Crown. In 1387 a quarrel between Frederick, Duke of Bavaria, and the cities of the Swabian League allied with the Archbishop of Salzburg gave the signal for a general war in Swabia, in which the cities, weakened by their isolation, mutual jealousies, and internal conflicts, were defeated by the forces of Eberhard II, Count of Württemberg, at Döffingen, near Grafenau, on 24 August 1388. The cities were taken severally and devastated. Most of them quietly acquiesced when King Wenceslaus proclaimed an ambivalent arrangement at Cheb (Eger) in 1389 that prohibited all leagues between cities while confirming their political autonomy. This settlement provided a modicum of stability for the next several decades, however, the cities dropped out as a basis of the central Imperial authority.
Богемия патшасы
Ұзақ билік құрған кезінде Венцеслав билікті шайқап тұрды, себебі ол Розенбергтер әулеті бастаған богемиялық ақсүйектермен үнемі қақтығысқа түсті. Екі рет бүлікші ақсүйектер оны ұзақ мерзімге түрмеге қамады. Бірақ Венцеслав үшін ең үлкен кемшілік – оның өзінің отбасы болды. Карл IV өзінің иеліктерін ұлдары мен туыстарына бөліп берді. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Венцеслав Богемияны сақтап қалды, ал кіші жартылай інісі Зигмунд Бранденбургті мұралады, ал Иоанн Жоғарғы Лузатиядағы жаңадан құрылған Герлиц герцогтығын алды. Моравия маркасы оның туыстары Йобст пен Прокопийге бөлінді, ал оның ағасы Вацлав I бұрыннан Люксембург герцогы болып тағайындалған еді. Осылайша, жас патша әкесінің пайдаланған мүмкіндіктерінен айырылды, бірақ 1383 жылы ағасынан Люксембург герцогтығын мұралады. 1386 жылы Зигмунд Венгрия патшасы болды және шығысқа қарайғы істерге қатысты. Венцеслав богемиялық ақсүйектерден, тіпті өз канцлерінен, Прага архиепископы Ян Дженштейннен де күшті қарсылыққа тап болды. Кладруби аббатын тағайындау мәселесіне байланысты туған жанжалдың нәтижесінде 1393 жылы корольдік шенеуніктер архиепископтың викариі Иоанн Непомукты азаптап өлтірді, бұл ақсүйектердің көтерілісіне себеп болды. 1394 жылы Венцеславтың туысы Моравиялық Йобст регент болып тағайындалды, ал Венцеслав Кралув Двурда тұтқындалды. Венгрия патшасы Зигмунд 1396 жылы бітімге келісті, ал оның еңбегі үшін ол Венцеславтың мұрагері ретінде мойындалды. Папалық айқындық кезінде Венцеслав Рим папасы VI Урбанды қолдады. Богемия патшасы ретінде ол діни реформатор Ян Густы және оның ізбасарларын католик шіркеуінің еретиктер ретінде жою талаптарынан қорғауға тырысты. Гус және оның ізбасарлары неміс ғалымдарын Прага университетінен қуды, содан кейін олар Лейпцигте өз университетін құрды. Содан кейін ол Реймсте Франция королі Карл VI-мен кездесті, онда екі монарх бәсекелес папаларды, қазіргі Бенедикт XIII және Бонифаций IX-ты, отставкаға кетуге және жаңа понтифик сайлау арқылы папалық айқындықты тоқтатуға көндіруге келісті. Көптеген княздар Венцеславтың Бонифацийді тастауына ашуланды, ол Германиядан ұзақ уақыт болмауымен және Милан герцогы атағын Джан Галеаццо Висконтиге сатуымен де наразылық тудырды. Гус 1415 жылы Констанцта өлімге кесілді, ал Венцеславтың Богемиядағы билігінің қалған бөлігі оның өлімінен кейін болатын гусит соғыстарының алғышарты болды.
During his long reign, Wenceslaus held a tenuous grip on power at best, as he came into repeated conflicts with the Bohemian nobility led by the House of Rosenberg. On two occasions he was even imprisoned for lengthy spells by rebellious nobles. But the greatest liability for Wenceslaus proved to be his own family. Charles IV had divided his holdings among his sons and other relatives. Although Wenceslaus upon his father's death retained Bohemia, his younger half brother Sigismund inherited Brandenburg, while John received the newly established Duchy of Görlitz in Upper Lusatia. The March of Moravia was divided between his cousins Jobst and Procopius, and his uncle Wenceslaus I had already been made Duke of Luxembourg. Hence the young king was left without the resources his father had enjoyed, although he inherited the duchy of Luxembourg from his uncle in 1383. In 1386, Sigismund became king of Hungary and became involved in affairs further east. Wenceslaus also faced serious opposition from the Bohemian nobles and even from his chancellor, the Prague archbishop Jan of Jenštejn. In a conflict surrounding the investiture of the abbot of Kladruby, the torture and murder of the archbishop's vicar general John of Nepomuk by royal officials in 1393 sparked a noble rebellion. In 1394 Wenceslaus' cousin Jobst of Moravia was named regent, while Wenceslaus was arrested at Králův Dvůr. King Sigismund of Hungary arranged a truce in 1396, and for his efforts, he was recognized as heir to Wenceslaus. In the Papal Schism, Wenceslaus supported the Roman Pope Urban VI. As Bohemian king he sought to protect the religious reformer Jan Hus and his followers against the demands of the Catholic Church for their suppression as heretics. Hus and his followers drove German academics from the University of Prague, who then set up their own university at Leipzig. He then met Charles VI of France at Reims, where the two monarchs decided to persuade the rival popes, now Benedict XIII and Boniface IX, to resign, and to end the papal schisms by the election of a new pontiff. Many of the princes were angry at this abandonment of Boniface by Wenceslaus, who had also aroused much indignation by his long absence from Germany and by selling the title of duke of Milan to Gian Galeazzo Visconti. Hus was eventually executed in Konstanz in 1415, and the rest of Wenceslaus' reign in Bohemia featured precursors of the Hussite Wars that would follow his death.
Тақтан айыру
Богемиядағы қиындықтарды ескере отырып, Венцеслав Киелі Рим императоры ретінде тәж кию рәсімін өткізуге тырыспады. Осының салдарынан ол Нюрнберг (1397) және Франкфурт (1398) рейхстагтарында наразылыққа ұшырады. Төрт Рейн сайлаушысы, Палатин графы Руперт III және Майнц, Кельн және Трир архиепископтары оны қоғамдық тәртіпті сақтамағаны және Ғақпаны шеше алмағаны үшін айыптады. Олар Венцеславты 1400 жылдың маусым айында айыптауларға жауап беру үшін олардың алдына келуге талап етті. Венцеслав, негізінен Богемиядағы жаңадан басталган соғысқа байланысты, бұған қарсылық көрсетті. Ол келмегендіктен, Ланек қамалында жиналған сайлаушылар 1400 жылдың 20 тамызында оны «бос сөзділік, жалқаулық, немқұрайлылық және арсыздық» үшін тақтан түсірді. Ертесі күні олар Рупертті Рейн қаласында өздерінің патшасы етіп сайлады. Венцеслав осы мұрагердің он жылдық билігін мойындамаса да, Рупертке қарсы ешқандай әрекет жасаған жоқ. 1402 жылдың 29 маусымында Зигмунд Венцеславты тұтқынға алды, ол бастапқыда оны Римге алып барып, император етіп тәж кигізуді жоспарлаған, бірақ Руперт бұл жоспарды естіп, Италияға өтуге тырысты. Сондықтан Зигмунд Венцеславты тұтқынға алды, алдымен Шаумбергте, ал 16 тамыздан бастап Венада Австрия герцогы Вильгельмтің қарауында қалды. 20 қарашада Венцеслав Зигмунд пен Австрия герцогтарына барлық билігінен бас тартуға мәжбүр болды. Оның түрмедегі жағдайы жеңілдетілді. 1403 жылдың басында Руперт Зигмундтан императорлық тәжді алуға тырысуын тоқтатуын сұрап, дипломатиялық әрекеттер жасады, бірақ Зигмунд венгр әскерлерімен Богемияға басып кірді, олжалады, ауыр салықтар салды және Венцеславтың жақтастарын қуғынға түсті. Сондай-ақ ол Руперт пен Моравиялық Йобсттың жақтастарына қарсы әскери науқандарын қаржыландыру үшін патшалық қазынаны тонады. Зигмунд пен Йобст арасындағы келісім 14 сәуірден 20 мамырға дейін күшіне енді. Бұл Зигмундтың қарсыластарына дайындалуға уақыт берді, ал келісім аяқталғаннан кейін Зигмунд одан әрі табысқа жете алмады және 24 шілдеде Богемиядан Братиславаға қайтып келді. 1403 жылдың 1 қазанында Папа Бонифаций IX Венцеславтың тақтан түсірілуін және Руперттің Рим патшасы болып сайлануын мойындады. Венцеславтың тәж киюі енді мүмкін болмады, және ол әлі де Венада тұтқын болғанмен, қатаң күзетте болмады және 11 қарашада қашып құтылуға қол жеткізді. Ол Дунайды кешіп, Лихтенштейннің Иоанн II Микулов арқылы Богемияға қайтып келді, Прагаға барар алдында Кутна-Горада өзінің жақтастарымен кездесті. Руперт бұрынғы патшаның тақтан түсірілуіне негіз ретінде келтірген айыптардың бірі Папалық Ғақпа болды. 1409 жылы король Руперт Пиза кеңесін шақырды, онда екі папалық партиядан да бас тартқандар қатысты. Олар Александр V антипапасын сайлады, бұл жағдайды нашарлатты, өйткені оны екі қарсыласы мойындамады, және 1409 жылдан 1417 жылға дейін үш папа болды. Руперт 1410 жылы қайтыс болғаннан кейін оның мұрагерлігі қиындық туды, өйткені Венцеславтың туысы Моравиялық Йобст және Венцеславтың інісі Венгриялық Зигмунд Рим патшасы болып сайланды. Венцеслав өзінің тақтан түсірілуін ешқашан мойындамады және сол себепті әлі де патшалыққа талапкер болды. Йобст 1411 жылы қайтыс болды, және Венцеслав Богемияны сақтап қалу шартымен тәжден бас тартуға келісті. Бұл мәселені шешті, және 1411 жылдан кейін Зигмунд патша болып биледі, кейіннен ол Киелі Рим императоры болды. Ұлы Ғақпадан шаршаған епископтар мен дүниежүзілік басшылар 1414 жылы Констанц кеңесін шақыру үшін Зигмундты қолдады. Кеңестің мақсаты шіркеуді басшылары мен мүшелері бойынша реформалау болды. 1417 жылы кеңес үш папаны да тақтан түсіріп, жаңасын сайлады. Ғақпаны шешу арқылы Зигмунд императорлық атақтың құрметін қайта қалпына келтірді және өзін Батыс елдерінің ең ықпалды монархы етіп көрсетті.
In view of his troubles in Bohemia, Wenceslaus did not seek a coronation ceremony as Holy Roman Emperor. Consequently, he faced anger at the Reichstag diets of Nuremberg (1397) and Frankfurt (1398). The four Rhenish electors, Count Palatine Rupert III and the archbishops of Mainz, Cologne and Trier, accused him of failing to maintain the public peace or to resolve the Schism. They demanded that Wenceslaus appear before them to answer to the charges in June 1400. Wenceslaus demurred, in large part because of renewed hostilities in Bohemia. When he failed to appear, the electors meeting at Lahneck Castle declared him deposed on 20 August 1400 on account of "futility, idleness, negligence and ignobility". The next day they chose Rupert as their king at Rhens. Although Wenceslaus refused to acknowledge this successor's decade long reign, he made no move against Rupert. On 29 June 1402, Wenceslaus was captured by Sigismund, who at first intended to escort him to Rome to have him crowned emperor, but Rupert heard of this plan and tried to prevent the passage to Italy, so Sigismund had Wenceslaus imprisoned, at first in Schaumberg and from 16 August in Vienna, in the charge of William, Duke of Austria. On 20 November, Wenceslaus was forced to sign his renunciation of all his powers to Sigismund and the Dukes of Austria. In exchange, the conditions of his imprisonment were relaxed. In early 1403, Rupert made diplomatic overtures to Sigismund, attempting to get him to forgo his attempt to secure the imperial crown, but Sigismund invaded Bohemia with Hungarian forces, looting, imposing heavy taxes, and persecuting the supporters of Wenceslaus. He also plundered the royal treasury to pay for his military campaigns against the supporters of Rupert and of Jobst of Moravia. An armistice between Sigismund and Jobst was agreed to be in effect from 14 April until 20 May. This gave Sigismund's opponents time to prepare, and after the end of the armistice, Sigismund could make no further gains and retreated from Bohemia, reaching Bratislava on 24 July. On 1 October 1403, Pope Boniface IX finally acknowledged the deposition of Wenceslaus and the election of Rupert as King of the Romans. As a coronation of Wenceslaus was now no longer a possibility, and while he was nominally still prisoner in Vienna, he was no longer under strict guard, and he managed to escape on 11 November. He crossed the Danube and was escorted by John II of Liechtenstein via Mikulov back to Bohemia, meeting his supporters in Kutná Hora before moving on Prague, which he entered on Christmas. Among the charges raised by Rupert as the basis for his predecessor's deposition was the Papal Schism. King Rupert called the Council of Pisa in 1409, attended by defectors from both papal parties. They elected Antipope Alexander V, worsening the situation because he was not acknowledged by his two rivals, and from 1409 to 1417 there were three popes. After the death of Rupert in 1410, his succession at first proved difficult since both Wenceslaus's cousin Jobst of Moravia and Wenceslaus's brother Sigismund of Hungary were elected King of the Romans. Wenceslaus himself had never recognized his deposition and hence still claimed the kingship. Jobst died in 1411, and Wenceslaus agreed to give up the crown, so long as he could keep Bohemia. This settled the issue, and after 1411, Sigismund reigned as king and later also became Holy Roman Emperor. The bishops and secular leaders, tired of the Great Schism, supported Sigismund when he called the Council of Constance in 1414. The goal of the council was to reform the church in head and members. In 1417, the council deposed all three popes and elected a new one. By resolving the schism, Sigismund restored the honour of the imperial title and made himself the most influential monarch in the West.
Жеке өмір
Венцеслав екі рет үйленді, алғаш рет 1370 жылдың 29 қыркүйегінде Виттельсбах әулетінен шыққан Бавариялық Иоаннаға. Оның 1386 жылдың 31 желтоқсанында қайтысынан кейін (дәлелсіз аңыз бойынша "Венцеславтың сүйікті итінің бірімен шарланған"), 1389 жылдың 2 мамырында оның бір туысы, Бавариялық Софияға үйленді. Оның екі әйелінен де баласы болған жоқ. Венцеслав зор білімді адам ретінде танымал және 1390-1400 жылдар арасында жасаған, көркем суреттермен безендірілген "Венцеслав Киелі кітабымен" белгілі. Алайда, оның билігі белгісіз болып қалды, Непомук Иоаннның жағдайындағыдай, жарамсыздық пен қатыгездік арасында ауытқып тұрды. Әкесінен өзгеше, Венцеслав жақсы көрушілікке сүйенді, бұл оны көптеген ақсүйектерге ұнатпады және оқшаулануға әкелді. Сонымен қатар, ол алкоголизмнен зардап шеккен болуы мүмкін, бұл 1398 жылы Франция королі Карл VI-ның Реймстегі қабылдауына шақыруын қабылдамауы себебімен анықталды, ол мас күйде болған. Венцеслав 1419 жылы Кунратицедегі (қазіргі Праганың бір бөлігі) Nový Hrad қамалының маңындағы орманда аң аулау кезінде жүрек талмасынан қайтыс болды, елді терең саяси дағдарысқа қалдырды. Оның өлімінен кейін Ян Густың діни реформа талаптары мен оның өліміне байланысты халықтың наразылығынан туған шамамен екі онжылдыққа созылған Хусит соғыстары басталды.
Wenceslaus was married twice, first to Joanna of Bavaria, a scion of the Wittelsbach dynasty, on 29 September 1370. Following her death on 31 December 1386 (according to an unproven legend "mangled by one of Wenceslaus' beloved deer hounds"), he married her first cousin once removed, Sofia of Bavaria, on 2 May 1389. He had no children by either wife. Wenceslaus was described as a man of great knowledge and is known for the Wenceslas Bible, a richly illuminated manuscript he had drawn up between 1390 and 1400. However, his rule remained uncertain, varying between idleness and cruel measures as in the case of John of Nepomuk. Unlike his father, Wenceslaus relied on favouritism, which made him abhorrent to many nobles and led to increasing isolation. Moreover, he probably suffered from alcoholism, which was brought to light in 1398 when he was unable to accept an invitation by King Charles VI of France for a reception at Reims due to his drunkenness. Wenceslaus died in 1419 of a heart attack during a hunt in the woods surrounding his castle Nový Hrad at Kunratice (today a part of Prague), leaving the country in a deep political crisis. His death was followed by almost two decades of conflict called the Hussite Wars, which were centred on greater calls for religious reform by Jan Hus and spurred by popular outrage provoked by his execution.
Танымал мәдениетте
2018 жылғы Kingdom Come: Deliverance видеоойыны 1403 жылы король Венцеслав IV үкім сүрген Богемияда өтеді.
The 2018 video game Kingdom Come: Deliverance is set in Bohemia under the rule of King Wenceslaus IV in 1403.