Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Диоптаза – жасыл немесе көкшіл жасыл түсті мыс циклосиликат минералы. Ол мөлдірден жартылай мөлдірге дейін болады. Оның жылтырлығы шыныдай немесе алмастай. Оның формуласы Cu6Si6O18·6H2O (кейде CuSiO2(OH)2 деп те хабарланады). Оның қаттылығы 5, тіс эмалінің қаттылығымен бірдей. Оның меншікті салмағы 3,28–3,35, және екі өте жақсы, ал біреуі жақсы бөліну жазықтықтары бар. Сонымен қатар, диоптаза өте қаңқа, сондықтан оның үлгілерін өте сақтап ұстау керек. Бұл тригональды минерал, 6 қырлы кристалдар түзеді, олар ромбоэдрлермен аяқталады. Ол минерал коллекционерлерінің арасында танымал және кейде шағын әшекей тастарға кесіледі. Оны ұнтақтап, сурет салу үшін пигмент ретінде де қолдануға болады.
Dioptase is an intense emerald green to bluish green copper cyclosilicate mineral. It is transparent to translucent. Its luster is vitreous to sub adamantine. Its formula is Cu6Si6O18·6H2O (also reported as CuSiO2(OH)2). It has a hardness of 5, the same as tooth enamel. Its specific gravity is 3.28–3.35, and it has two perfect and one very good cleavage directions. Additionally, dioptase is very fragile, and specimens must be handled with great care. It is a trigonal mineral, forming 6 sided crystals that are terminated by rhombohedra. It is popular with mineral collectors and is sometimes cut into small gems. It can also be pulverized and used as a pigment for painting.
Тарих
Диоптаза 'Айн Газалда табылған Мика, Хейфа және Ной есімді үш Пре-керамикалық неолиттік В кезеңінің әк балшықтан жасалған мүсіндеріндегі көздерінің шеттерін бөліп көрсету үшін қолданылған. Бұл мүсіндер шамамен б.з.д. 7200 жылға дейін жасалған.
Dioptase was used to highlight the edges of the eyes on the three Pre Pottery Neolithic B lime plaster statues discovered at 'Ain Ghazal, known as Micah, Heifa and Noah. These sculptures date back to about 7200 BC.
Пайда болуы
Диоптаза – көбінесе шөлді аймақтарда кездесетін сирек минерал, ол мыс сульфидті минералдық кен орындарының тотығу аймағында екіншілік минерал ретінде түзіледі. Дегенмен, оның қалыптасу процесі күрделі. Мыс сульфидтерінің тотығу деңгейі диоптазаның кристалдануы үшін жеткіліксіз болуы мүмкін, себебі кремний қышқылы, әдетте, суда өте аз ериді, тек жоғары сілтілі pH ортасында ғана. Сульфидтердің тотығуы күкірт қышқылына бай, өте қышқыл сұйықтықтарды жасайды, олар кремний қышқылының ерігіштігін төмендетуі керек. Алайда, құрғақ климатта және уақыт өте келе, әсіресе кен орындарындағы қышқылдар карбонаттармен буферленген жерлерде, кремнийдің аздаған мөлшері еріген мыспен реакцияласып, диоптаза мен хризоколланы құрайды. Қазақстандағы Алтын Түбек кеніші әлі де әдемі үлгілермен қамтамасыз етеді; қоңыр кварцит оның үлгілерін басқа жерлерден ерекшелендіреді. Ең жақсы үлгілер Намибияның Цумэб қаласындағы Цумэб кенішінен табылды. Цумэб диоптазасы мөлдір және коллекционерлердің арасында жиі ізделіс тапқан. Диоптаза АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы шөлдерде де кездеседі. Маңызды орын – Аризона штатының Маммут қаласының жанындағы ескі Маммут Сент-Энтони кеніші, онда ұсақ кристалдар табылған, олар микромонтаж үлгілеріне жарамды. Сонымен қатар, Аризона штатының Хейден қаласының жанындағы Рождество кенішінен көптеген кішкентай, ашық жасыл түсті диоптаза кристалдары алынған. Жақсы үлгілерге тағы бір классикалық орын – Конго-Браззавильдің Реневилл қаласы. Соңғысы, қызықты орын – Аргентинаның Агуа-де-Оро қаласының маңындағы Малпасо карьері. Мұнда кварцтың үстінде және ішінде ұсақ көкшіл жасыл диоптаза табылады. Бұл жағдайда диоптаза біріншілік минерал болып табылады және кварцпен, табиғи мыспен және малахитпен бірге кристалданады.
Dioptase is an uncommon mineral found mostly in desert regions where it forms as a secondary mineral in the oxidized zone of copper sulfide mineral deposits. However, the process of its formation is not simple. The oxidation of copper sulfides should be insufficient to crystallize dioptase, as silica is normally minutely soluble in water except at highly alkaline pH. The oxidation of sulfides will generate highly acidic fluids rich in sulfuric acid that should suppress silica's solubility. However, in dry climates and with enough time, especially in areas of a mineral deposit where acids are buffered by carbonate, minute quantities of silica may react with dissolved copper forming dioptase and chrysocolla. The Altyn Tube mine in Kazakhstan still provides handsome specimens; a brownish quartzite host distinguishes its specimens from other localities. The finest specimens of all were found at the Tsumeb Mine in Tsumeb, Namibia. Tsumeb dioptase is transparent and often highly sought after by collectors. Dioptase is also found in the deserts of the southwestern US. A notable occurrence is the old Mammoth Saint Anthony Mine near Mammoth, Arizona where small crystals that make fine micromount specimens are found. In addition, many small, pale green colored crystals of dioptase have come from the Christmas Mine near Hayden, Arizona. Another classic locality for fine specimens is Renéville, Congo Brazzaville. Finally, an interesting occurrence is the Malpaso Quarry in and near Agua de Oro Argentina. Here tiny bluish green dioptase is found on and in quartz. It appears in this case that dioptase is primary and has crystallized with quartz, native copper, and malachite.
Қолдану
Диоптаза минералдарды жинаушылардың арасында танымал, және кейде одан зүгрімдей кішкентай әшекей тастар жасалады. Диоптаза мен хризоколла – салыстырмалы түрде көп кездесетін мыс силикаттары. Диоптазадан жасалған әшекей тасты ультрадыбыстық тазалауға жақын тілеуге болмайды, себебі оның құрылымы нәзік болғандықтан бұзылып кетеді. Диоптаза ұнтағын сурет салуда пигмент ретінде қолдануға болады. Диоптаза шаңы құрамында мыс болғандықтан улы, сондықтан оны кездейсоқ жұту денсаулыққа қауіпті. Диоптазаның ең танымал (және қымбат) кен орыны Намибиядағы Цумбеде орналасқан.
Dioptase is popular with mineral collectors, and it is occasionally cut into small emerald like gems. Dioptase and chrysocolla are the only relatively common copper silicate minerals. A dioptase gemstone should never be exposed to ultrasonic cleaning or the fragile gem will shatter. As a ground pigment, dioptase can be used in painting. Dioptase dust is toxic due to its copper content and accidental ingestion can lead to serious health problems. The most famous (and expensive) dioptase mineral locality is at Tsumeb, Namibia.
Кристалдық құрылым және қасиеттері
Диоптаза – Si6O18 сақиналарынан тұратын циклосиликатты минерал, олар Ян-Теллер бұрмаланған октаэдрлі d9 Cu(II) иондарымен байланысқан. Әрбір мыс ионы төрт циклосиликатты оттегі және екі су молекуласымен координацияланады. Мыс иондары алты координациялық болғанымен, оларды шаршы жазықтық ретінде қарастыруға болады. Мыс орталықтарының шамамен C4V симметриясы бар. Әрбір Cu(II) басқа бір Cu(II) ионымен шаршы жазықтық қабырғасын және екі басқа ионмен бұрыштарды бөліседі. Мыс иондары минералдың түсі мен магниттік қасиеттеріне жауапты. 752 нм толқын ұзындығында кең көрінетін сіңіру жолағы байқалады. Диоптаза төмен температурада (Нэель температурасы 70 К) антиферромагниттік қасиет көрсетеді. 70 К-тан жоғары температурада ол Кюри-Вайсс заңына бағынады.
Dioptase is a cyclosilicate mineral consisting of Si6O18 rings which are linked together by Jahn–Teller distorted octahedral d9 Cu(II) ions. Each copper ion is coordinated by four cyclosilicate oxygens and two water molecules. Although the copper ions are six coordinate, they can be viewed as square planar. The copper centers have approximately C4V symmetry. Each Cu(II) shares a square planar edge with another Cu(II) and corners with two more. The copper ions are responsible for the mineral's color and magnetic properties. A broad visible absorption band at 752 nm is observed. Dioptase is anti ferromagnetic at low temperatures (Néel temperature of 70 K). Above 70 K, it obeys the Curie–Weiss law.