Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жас мысық
Juvenile cat
Мысық баласы – жас мысық. Туылғаннан кейін, мысықтар бастапқыда көмексіз болады және тірі қалу үшін толығымен аналарына тәуелді. Олар көбінесе 7-10 күнге дейін көздерін ашпайды. Шамамен екі аптадан кейін, мысықтар қарқынды дамиды және ұясынан сыртқы әлемді зерттеуге кіріседі. Тағы үш-төрт аптадан кейін олар қатты тағам жей бастайды және сүт тістері шығады. Үй мысықтары жоғары деңгейде әлеуметтік жануарлар және көбінесе адамдармен бірге болуды ұнатады.
A kitten is a juvenile cat. After being born, kittens display primary altriciality and are fully dependent on their mothers for survival. They normally do not open their eyes for seven to ten days. After about two weeks, kittens develop quickly and begin to explore the world outside their nest. After a further three to four weeks, they begin to eat solid food and grow baby teeth. Domestic kittens are highly social animals and usually enjoy human companionship.
Этимология
"Кешек" сөзі орта ағылшын тіліндегі kitoun сөзінен шыққан, ал ол сөз ескі француз тіліндегі chitoun немесе cheton сөзінен келген. Үлкен мысықтардың жас төлдерін "кешек" емес, "балапандар" деп атайды; екі аталымның да (бірақ көбінесе "кешек" аталымы жиірек қолданылады) оцелот, қарақал және рысь сияқты кішкентай жабайы мысықтардың жас төлдеріне қатысты қолданылуы мүмкін.
The word "kitten" derives from the Middle English word kitoun, which in turn came from the Old French chitoun or cheton. Juvenile big cats are called "cubs" rather than kittens; either term (but usually more commonly "kitten") may be used for the young of smaller wild felids, such as ocelots, caracals, and lynxes.
Даму
Мысықтардың бір туысы әдетте екі-бес баладан тұрады, бірақ бірден оннан астам бала тууы да белгілі. Балалар жүктіліктің 64-67 күнге созылуынан кейін, орташа есеппен 66 күннен соң дүниеге келеді. Туған кезде балалар анасының тістеп алып, жеп қоятын амнион қабығында болады. Алғашқы бірнеше аптада анасының көмегімен итермелемесе, балалар зәр шығара да, нәжіс те шығара алмайды. Сонымен қатар, алғашқы үш апта дене температурасын өздігінен реттей алмайды, сондықтан 27 °C (81 °F) төмен температурада туған балалар анасы жылы ұстамаса, гипотермиядан қаза болуы мүмкін. Ана сүті балалардың тамақтануы мен дұрыс өсуі үшін өте маңызды. Бұл сүт балаларға антиденелерді жеткізеді, олар жұқпалы аурулардан қорғауға көмектеседі. Жоғарыда айтылғандай, олар зәр шығара алмайтындықтан, сұйықтыққа қажеттіліктері өте жоғары. Балалардың көздері туғаннан кейін шамамен 7-10 күн өткен соң ашылады. Бастапқыда тоқпандық нашар дамыған, көру қабілеті төмен болады. Балалар туғаннан кейін шамамен он апта өткенге дейін ересек мысықтардай жақсы көре алмайды. Балалар шамамен екі аптадан бастап жеті аптаға дейін өте жылдам өседі. Олардың координациясы мен күші жақсарады, туысқандарымен ойнап күреседі және ұядан немесе қоршаудан сыртқы әлемді зерттей бастайды. Өздерін және басқаларын жууды, сондай-ақ аң аулау және аңды қуу ойындарын ойнауды үйренеді, бұл олардың туа біткен дағдыларын көрсетеді. Бұл дағдыларды анасы немесе басқа ересек мысықтар тірі азық әкеліп дамытады. Кейіннен анасы балаларға аң аулау тәсілдерін көрсетеді, олар одан үйренеді. Үш-төрт апталық жасқа жеткеннен кейін балалар біртіндеп ана сүтінен ажыратылып, қатты тағам жей бастайды, әдетте алты-сегіз аптаға дейін толық ажыратылады. Балалар үш айлық шамасында сүт тістерін жоғалта бастайды және тоғыз айлық шамасында толық ересек тістері шығады. Ана сүтінен ажыратылғаннан кейін балалар негізінен қатты тағаммен қоректенеді, бірақ анасынан бөлінгенге дейін кейде сүт ішуді жалғастырады. Кейбір ана мысықтар өз балаларын үш айлық жасында таратып жібереді, ал басқалары олар жыныстық жетілуге жақындағанша күтім көрсетеді. Баланың жынысын туған кезде анықтау оңай. Алты-сегіз аптада бұл қиындауы мүмкін, себебі жыныс аймағында түк өсе бастайды. Еркектердің зәр шығару тесігі дөңгелек, ал мекеңдердікі тік сызық тәрізді. Тағы бір айқын айырмашылық – аналь мен зәр шығару тесігі арасындағы қашықтық, ол еркектерде мекеңдерге қарағанда үлкен. Балалар өте әлеуметтік жануарлар және сергек уақыттарының көп бөлігін басқа жануарлармен араласып және өздері ойнаумен өткізеді. Басқа балалармен ойнау туғаннан кейін үшінші немесе төртінші айда ең жоғары деңгейге жетеді, ал жалғыз аң аулау және аңды қуу ойыны кейінірек, шамамен бес айда ең жоғары деңгейге жетеді. Балалар қараңғы жерлерді іздеп, жасырынуға бейім, егер оларды мұқият бақыламаса, бұл олар үшін қауіпті болуы мүмкін. Мысықтар дауылды немесе суық ауа-райында көліктердің астына, ішіне немесе дөңгелектеріне тығылуға бейім. Бұл сүйек сынуына, күйікке, жылу соққысына, ішкі органдардың зақымдануына немесе өлімге әкелуі мүмкін. Әдетте, үй мысықтары алты-сегіз апталық жасында жаңа үйге жіберіледі, бірақ алты-он екі аптаға дейін анасы мен туысқандарымен бірге болу баланың әлеуметтік және мінез-құлқының дамуы үшін маңызды екені айтылады. Әдетте, асыраушы үйлер мен асыраушы/құтқару орталықтары он екі аптадан кіші бала мысықты сатпайды немесе асырап алмайды. Көптеген елдерде сегіз аптадан кіші мысықтарды беру заңсыз. Балалар шамамен жеті айлық жасында жыныстық жетілуге жетеді. Мысық бір жасқа келгенде толыққанды "ересек" болады.
A feline litter usually consists of two to five kittens, but litters with one to more than ten are known. Kittens are typically born after a gestation lasting between 64 and 67 days, with an average length of 66 days. When they are born, kittens emerge in a sac called the amnion, which is bitten off and eaten by the mother cat. For the first several weeks, kittens cannot urinate or defecate without being stimulated by their mother. They also cannot regulate their body temperature for the first three weeks, so kittens born in temperatures less than 27 °C (81 °F) can die from hypothermia if their mother does not keep them warm. The mother's milk is very important for the kittens' nutrition and proper growth. This milk transfers antibodies to the kittens, which helps protect them against infectious diseases. As mentioned above, they cannot urinate, so they have a very high requirement for fluids. Kittens open their eyes about seven to ten days after birth. At first, the retina is poorly developed and vision is poor. Kittens cannot see as well as adult cats until about ten weeks after birth. Kittens develop very quickly from about two weeks of age until their seventh week. Their coordination and strength improve, and they play fight with their litter mates and begin to explore the world outside the nest or den. They learn to wash themselves and others as well as play hunting and stalking games, showing their inborn ability as predators. These innate skills are developed by the kittens' mother or other adult cats, who bring live prey to the nest. Later, the mother demonstrates hunting techniques for the kittens to emulate. As they reach three to four weeks old, the kittens are gradually weaned and begin to eat solid food, with weaning usually complete by six to eight weeks. Kittens generally begin to lose their baby teeth around three months of age, and they have a complete set of adult teeth by nine months. Kittens live primarily on solid food after weaning, but usually continue to suckle from time to time until separated from their mothers. Some mother cats will scatter their kittens as early as three months of age, while others continue to look after them until they approach sexual maturity. The sex of kittens is usually easy to determine at birth. By six to eight weeks this becomes harder because of the growth of fur in the genital region. The male's urethral opening is round, whereas the female's urethral opening is a slit. Another marked difference is the distance between anus and urethral opening, which is greater in males than in females. Kittens are highly social animals and spend most of their waking hours interacting with available animals and playing on their own. Play with other kittens peaks in the third or fourth month after birth, with more solitary hunting and stalking play peaking later, at about five months. Kittens are vulnerable because they like to find dark places to hide, sometimes with fatal results if they are not watched carefully. Cats have a habit of seeking refuge under or inside cars or on top of car tires during stormy or cold weather. This often leads to broken bones, burns, heat stroke, damaged internal organs or death. Domestic kittens are commonly sent to new homes at six to eight weeks of age, but it has been suggested that being with their mother and litter mates from six to twelve weeks is important for a kitten's social and behavioural development. Usually, breeders and foster/rescue homes will not sell or adopt out a kitten that is younger than twelve weeks. In many jurisdictions, it is illegal to give away kittens younger than eight weeks of age. Kittens generally reach sexual maturity at around seven months old. A cat reaches full "adulthood" around one year of age.
Денсаулық
Дамыған елдерде үй мысықтары әдетте екі-үш айлық шағынан бастап, кең таралған ауруларға қарсы вакцина салынады. Көбінесе қолданылатын комбинирленген вакцина мысық вирустық ринотрахеитіне (ФВР), мысық калицивирусына (С) және мысық панлейкопениясына (П) қарсы қорғауды қамтамасыз етеді. Бұл FVRCP вакцинасы әдетте сегіз, он екі және он алты аптада жасалады, ал құтыруға қарсы вакцина он алты аптада салынуы мүмкін. Мысықтарды әдетте жеті айлық болғанда стерилизациялайды немесе кастрациялайды, бірақ жеті апталық болғанда да (егер жеткілікті салмақтары болса), әсіресе жануарлар бейімдеу орталықтарында кастрациялауға болады. Мұндай ерте кастрация мысықтардың денсаулығына ұзақ мерзімді зиян келтірмейді, тіпті ата мысықтар үшін пайдалы болуы мүмкін. Мысықтарға әдетте төрт апталық шағынан бастап, дөңгелек құрттарға қарсы құртты жою процедуралары жасалады.
Domestic kittens in developed societies are usually vaccinated against common illnesses from two to three months of age. The usual combination vaccination protects against feline viral rhinotracheitis (FVR), feline calicivirus (C), and feline panleukopenia (P). This FVRCP inoculation is usually given at eight, twelve, and sixteen weeks, and an inoculation against rabies may be given at sixteen weeks. Kittens are usually spayed or neutered at seven months of age, but kittens may be neutered as young as seven weeks (if large enough), especially in animal shelters. Such early neutering does not appear to have any long term health risks to cats, and may even be beneficial in male cats. Kittens are commonly given deworming treatments for roundworms from about four weeks.
Тамақ
Мысықтар ет жейтін жануарлар болып табылады және жануарлар негізгі тамақтандыруға және аз көмірсуларға бейімделген. Кішкентай мысықтар өсу кезеңіне жатады және оларға жоғары деңгейде энергия мен ақуыз қажет. Солтүстік Америкада Американдық азық-түлік бақылау шлюздері қауымдастығы (AAFCO) сертификаттаған тамақтар жеткілікті тамақтану ретінде қабылданады, сондықтан кішкентай мысықтарға толық қосымшаны қамтамасыз ету үшін AAFCO мақұлдауымен тамақ беру керек. Кішкентай мысықтың денсаулығын жақсарту және тірі қалу мүмкіндігін арттыру үшін ішекке байланысты лимфоидты тіндер мен асқазан-ішек жолының микробиотасы арасындағы байланысты оңтайландыру маңызды. Дұрыс тамақтану арқасында мысықтың денсаулығы мен ұзақ өмірі қамтамасыз етіледі. Туылғаннан кейінгі алғашқы екі күнде кішкентай мысықтар ана сүтінен пассивті иммунитет алады. Туғаннан кейінгі алғашқы күндердегі сүтке бауырмалдық дейді, және ол жоғары концентрациядағы иммуноглобулиндерді қамтиды. Кішкентай мысықтар туылғаннан кейін шамамен 5-6 аптадан кейін қатты тамақ жеуге қабілетті болады, және осы кезде олардың рационының 30% қатты тамақтан тұруы ұсынылады. Кішкентай мысық шамамен сегіз аптаға дейін ана сүтімен қоректенеді, содан кейін емшеккерлік аяқталады және қатты тамақ негізгі тамақ көзіне айналады.
Felines are carnivores and have adapted to animal based diets and low carbohydrate inclusion. Kittens are categorized in a growth life stage, and have high energy and protein requirements. In North America, diets certified by the Association of American Feed Control Officials (AAFCO) are accepted as adequate nutrition, thus kitten diets should be AAFCO approved to ensure full supplementation. In order to optimize kitten health and increase chances of survival, it is important to optimize the link between the gut associated lymphoid tissue and the microbiota of the gastrointestinal tract. Lasting health and longevity can be accomplished partly through proper nutritionWithin the first two days after birth, kittens acquire passive immunity from their mother's milk. Milk within the first few days of parturition is called colostrum, and contains high concentrations of immunoglobulins. Kittens are able to chew solid food around 5–6 weeks after birth, and it is recommended that 30% of their diet should consist of solid food at this time. The kitten remains on the mother's milk until around eight weeks of age when weaning is complete and a diet of solid food is the primary food source.
Майлы
Бір жасқа дейін мысық өсу кезеңінде болады, осы кезде энергия қажеттілігі күтіп-бағуға қарағанда 2,5 есе артық. Мамандар-диетологтар төрт апталық мысықтарға арнайы жасалған коммерциялық мысық азығын ұсынуды жиі кеңес береді. Майдың калориялық құндылығы көмірсулар мен белоктан жоғары, ол 9 ккал/г-ды құрайды. Өсіп келе жатқан мысыққа арахидон және линол қышқылы қажет, оларды омега-3 май қышқылдары арқылы беруге болады. Таурин – жануарлар тінінде ғана болатын маңызды аминқышқыл; ана мысық оны балаларына жеткілікті мөлшерде өндіре алмайды. Бұл алмастырылмайтын аминқышқыл болғандықтан, оны күн сайын 1 кг дене салмағына 10 мг мөлшерінде тамақпен қосымша беру қажет. Таурин жетіспейтін мысықтардың өсуі нашарлайды.
Until approximately one year of age, the kitten is undergoing a growth phase where energy requirements are up to 2.5 times higher than maintenance. Pet nutritionists often suggest that a commercial cat food designed specifically for kittens should be offered beginning at four weeks of age. Fat has a higher caloric value than carbohydrates and protein, supplying 9 kcal/g. The growing kitten requires arachidonic and linoleic acid which can be provided in omega 3 fatty acids. Taurine is an essential amino acid found only in animal tissue; the mother cat cannot produce enough of it for her kittens. As it is an indispensable amino acid, it must be provided exogenously through the diet at 10 mg per kg of bodyweight, each day. Kittens deprived of taurine can experience poor growth
Көмірсулар
Мысықтар табиғи ет жейтін жануарлар және олар қасақана көп мөлшерде көмірсуларды тұтынбайды. Үй мысығының бауыры, ми мен басқа тіндерді қуаттандыру үшін аминқышқылдарын пайдаланып глюкоза өндіруге бейімделген, себебі олардың рационында көмірсулар аз болады. Зерттеулер көрсеткендей, жас мысықтардың көмірсуларды қорытуы, дамыған асқазан-ішек жолы бар ересек мысықтарға қарағанда әлдеқайда нашар. Коммерциялық мысық жемінде, қосымша энергия көзі ретінде, сондай-ақ жас ішек тіндерін ынталандыру үшін жақсы қорытылатын көмірсулар кездеседі. Қызылша пульпасы сияқты ерітілетін талшықтар, нәжісті қатайтатын талшықты зат ретінде қолданылатын кең таралған ингредиент болып табылады және ішек бұлшықтарын нығайтатыны, сондай-ақ ішек қабықшасының қалыңдап, диареяны болдырмайтыны дәлелденген.
Felines are natural carnivores and do not intentionally consume large quantities of carbohydrates. The domestic cat's liver has adapted to the lack of carbohydrates in the diet by using amino acids to produce glucose to fuel the brain and other tissues. Studies have shown that carbohydrate digestion in young kittens is much less effective than that of a mature feline with a developed gastrointestinal tract. Highly digestible carbohydrates can be found in commercial kitten food as a source of additional energy as well as a source of fiber to stimulate the immature gut tissue. Soluble fibre such as beet pulp is a common ingredient used as a fibrous stool hardener and has been proven to strengthen intestinal muscles and to thicken the gut mucosal layer to prevent diarrhea.
Амино қышқылдар
Тамақтағы шектеулі көмірсулардың салдарынан тез қолжетімді глюкозаның жетіспеуі бауырдың ақуыздың ыдырау өнімдері – аминқышқылдарынан глюкоза өндіруге бейімделуіне алып келді. Мысықтарда аминқышқылдарды ыдырататын ферменттер үнемі активті болады. Сондықтан мысықтарға диетасында үнемі ақуыз қажет. Триптофан 0,15% мөлшерде қажет, себебі осы деңгейде ең жақсы нәтижелерге қол жеткізіледі. Холин де AAFCO ұсынатын, мысықтарға қажетті ингредиент, ол мидағы нейротрансмиссия үшін және мембраналық фосфолипидтердің құрамдас бөлігі ретінде маңызды. Биотин – қалқанша без бен бүйрекүсті бездерін, сондай-ақ репродуктивтік және нерв жүйесін қолдау үшін AAFCO ұсынған тағы бір витамин. Мысықтарға сонымен қатар жүрек саулығы үшін рибофлавин (В2 витамині), пантотен қышқылы (В5 витамині) және фолацин да қажет.
The lack of readily available glucose from the limited carbohydrates in the diet has resulted to the adaptation of the liver to produce glucose from the breakdown components of protein—amino acids. The enzymes that breakdown amino acids are constantly active in cats. Thus, cats need a constant source of protein in their diet. Tryptophan is required at 0.15%, seeing as it maximizes performance at this level. Choline is also a AAFCO recommended ingredient for kittens, which is important for neurotransmission in the brain and as a component of membrane phospholipids. Biotin is another AAFCO recommended vitamin to support thyroid and adrenal glands and the reproductive and nervous systems. Kittens also require riboflavin (vitamin B2) for heart health, pantothenic acid (vitamin B5), and folacin.
Зат алмасуды қолдаушы заттар
Кішкентай мысықтардың рационында калория мазмұны өте жоғары болғандықтан, осы калориялардың толыққанды сіңірілуін және пайдаланылуын қамтамасыз ету үшін ингредиенттерді қосу қажет. Холин хлориді май метаболизмін қолдайтын компонент. Биотин мен ниацин майлардың, көмірсулардың және белоктардың метаболизміне де қатысады. Рибофлавин майлар мен көмірсуларды қорытуға да қажет. Бұл – қоректік заттардың максималды пайдаланылуын қамтамасыз ету үшін мысықтар рационына енгізілген негізгі метаболизмге көмектесетін заттар.
Since kitten diets are very high in calories, ingredients must be implemented to ensure adequate digestion and utilization of these calories. Choline chloride is an ingredient that maintains fat metabolism. Biotin and niacin are also active in the metabolism of fats, carbs and protein. Riboflavin is also necessary for the digestion of fats and carbohydrates. These are the main metabolism aids incorporated into kitten diets to ensure nutrient usage is maximized.
Өсім және даму
Қажетті қоректік заттардың үйлесімі мысықтың толық өсуі мен дамуын қамтамасыз ету үшін қолданылады; мысықтарға қажет емес, бірақ сау өсу мен дамуды қолдау үшін диета құрамына қосылатын көптеген ингредиенттер бар. Осы ингредиенттерге: жоғары сапалы ақуыз бен май қышқылдарының көзі ретінде құрғатылған жұмыртқа, омега-3 май қышқылына бай және ас қорытуға көмектесетін зығыр тұқымы, кальцийдің көзі ретінде кальций карбонаты және аминқышқылдарын өңдеуде кофермент ретінде қатысып, сау теріге қажетті кальций пантотенаты (В5 витамині) жатады.
A combination of required nutrients is used to satisfy the overall growth and development of the kitten's body; there are many ingredients that kittens do not require, but are included in diet formulation to encourage healthy growth and development. These ingredients include: dried egg as a source of high quality protein and fatty acids, flaxseed, which is rich in omega 3 fatty acid and aids in digestion, calcium carbonate as a source of calcium, and calcium pantothenate (vitamin B5) that acts as a coenzyme in the conversion of amino acids and is important for healthy skin.
Иммунитетті күшейтеді
Антиоксиданттар өсу кезеңіндегі мысықтың үшін қажетті басқа молекулалардың тотығуын тежей отырып, сау иммундық жүйенің қалыптасуына көмектеседі. Антиоксиданттарды сәбіз, тәтті картоп, шпинат, Е витамині және Е витаминін қосымшасы, сондай-ақ мырыш протеинаты сияқты ингредиенттерден алуға болады.
Antioxidants help support the development of a healthy immune system through inhibiting the oxidation of other molecules, which are essential for a growing kitten. Antioxidants can be derived from ingredients such as carrots, sweet potatoes, spinach, vitamin E and vitamin E supplement, and zinc proteinate.
Жетім қалған мысықтар
Кішкентай мысықтарға ересек мысықтарға қарағанда көбірек калориялы және ақуызға бай тамақ қажет. Жас, анасынан айырылған мысықтарды әр екі-төрт сағат сайын мысық сүтімен тамақтандыру керек, сондай-ақ олардың ішек қызметін және зәр шығаруын стимуляциялау қажет. Мысық сүтінің орнын толтыру үшін арнайы қоспалар жасалған, себебі сиыр сүтінде қажетті барлық қоректік заттар жеткіліксіз. Адам күтімінде өскен мысықтар ересек болғанда адамдарға өте жақын болады және кейде анасынан өскен мысықтарға қарағанда оларға көбірек тәуелді болуы мүмкін, бірақ олар көңіл-күйдің күрт өзгеруіне және агрессияға бейім болуы да мүмкін. Анасынан ерте айырылып, ұзақ уақыт аналық күтімсіз қалған мысықтардың салмағы аз болуы мүмкін, сондай-ақ болашақта жүрек аурулары сияқты денсаулық проблемалары пайда болуы мүмкін. Ана сүтінде болатын антиденелердің жетіспеуінен иммундық жүйесі нашарлаған мысықтар инфекцияларға осал болады, сондықтан антибиотиктер қажет.
Kittens require a high calorie diet that contains more protein than the diet of adult cats. Young orphaned kittens require cat milk every two to four hours, and they need physical stimulation to defecate and urinate. Cat milk replacement is manufactured to feed to young kittens, because cow's milk does not provide all the necessary nutrients. Human reared kittens tend to be very affectionate with humans as adults and sometimes more dependent on them than kittens reared by their mothers, but they can also show volatile mood swings and aggression. Depending on the age at which they were orphaned and how long they were without their mothers, these kittens may be severely underweight and can have health problems later in life, such as heart conditions. The compromised immune system of orphaned kittens (from lack of antibodies found naturally in the mother's milk) can make them especially susceptible to infections, making antibiotics a necessity.