Кіріспе

Уильям Дэвид Форман (18 қазан 1946 - 19 қыркүйек 2022) – американдық табиғатты қорғаушы және жабайы жерлер мен жануарлар фаунасын сақтауды қолдаушы. Ол үш ұйымның негізін қалаушы: Earth First!, Wildlands Project және Rewilding Institute. 1980 жылдары басталған радикалды экологиялық қозғалыстың белгілі бір өкілі болған ол, 1990 жылдардың басында консервациялық биология саласындағы мамандармен бірлесіп жұмыс істеуге көшті. Оның әкесі АҚШ Әуе күштерінің сержанты, кейін әуе трафигін басқарушы болды. Форман Сан-Антонио кіші колледжінде оқығаннан кейін Нью-Мексико университетіне түсті және 1967 жылы тарих мамандығы бойынша бітірді.

Ең алдымен Жер!

1980 жылдың сәуір айында Форман және оның достары – Хоуи Волк, Рон Кезар, Барт Кёлер және Майк Розель Пинакате шөлінде бір апталық жаяу саяхатқа шықты. Осы саяхат барысында Форманның «Жер бірінші!» деген фразаны қолданғаны есептеледі. Топ тікелей әрекет тактикасын пайдаланды, ал белгілі экологиялық ұйымдардың сақтықпен лоббилеу әрекеттеріне қарағанда, «саботаж» – дәстүрлі еңбек күресімен байланысты индустриалдық саботаж – 1980 жылдардағы «Жер бірінші!» қозғалысының басты тактикасына айналды. Бұл қозғалысқа Солтүстік Калифорниядағы Розель (Берклиде тұрған) және Джуди Бари (Мендосино округынан) сияқты мүшелердің ықпалы болды. Он жылға жетпеген уақыттан кейін Форман «Жер бірінші!» ұйымының өзгеруіне көңілі толып, оны тастап кетті. Форман өзін «қоршаған орта үшін күрескен қарапайым адам» деп сипаттап, ұйымға қосылған жас экологиялық белсенділердің солшыл, әлеуметтік әділетке бағытталған көзқарасына қарсы болды. Розель болса Форманды «өкінген оңшыл бұзақы» деп айыптады. 2003 жылы Форман иммиграцияға қатысты жасаған антиұлттық мәлімдемелері үшін сынға ұшырады, мысалы: «АҚШ-ты Латын Америкасының проблемаларына арналған клапан ретінде пайдалану ештеңені шешпейді. Бұл тек АҚШ-тағы ресурстарға күш түсіреді». Кейін ол мәлімдемесін түсіндіре келе: «Мен әлі де кез келген елге жаппай және шексіз иммиграцияның күрделі мәселе екенін санаймын, бірақ шекаралық күзет және Латын Америкалықтарды елден шығаруға тырысатын басқа да агенттіктерді күшейтуді қолдамаймын. Бұл негізгі мәселеге дұрыс немесе этикалық жауап емес деп ойлаймын» деді. Одан әрі ол: «Халық саны мәселесіне тарық, нәсілшіл және фашистік көзқараспен қарауға болатынымен, адам санының артуына қатысты экологиялық негізделген барлық алаңдаулардың нәсілшіл және фашистік екенін қатаң түрде жоққа шығарамын. Мысалы, француз аборт таблеткасы мен стерилизацияны қоса алғанда, әлемдегі кез келген әйел немесе еркекке оларды тегін қолдану мүмкіндігін ұсыну расистік және фашистік пе?» деді. Wildlands Network ұйымының кейбір мақсаттары «жоғары ғылыми идеалдар» деп сипатталды, себебі кейбір нәтижелерді іске асыруға 100 жылға дейін уақыт кетіп қалуы мүмкін. Ұйымның негізін қалаушылары, соның ішінде Форман, «біз қазіргі табиғатты қорғау ұйымдарымен бәсекелескімз келмейді. Біз олардың жұмыс істейтін және ақпарат пен ғылымды бөлісетін аясын құруды қалаймыз» деді.

Жеке өмір және өлім

Форман бұрын Аризона штатының Тусон қаласында тұрған. Ол 1976 жылы Дебби Сизге үйленді, кейін ажырасты. 1986 жылы Нэнси Мортонға үйленді, ол 2021 жылы қайтыс болды. Форман 2022 жылдың 19 қыркүйегінде Альбукеркиде 75 жасында интерстициалды өкпе ауруынан қайтыс болды. Өмірінің соңына дейін қоршаған ортаны қорғау қозғалысында белсенді болып қала берді.