Кіріспе

Пиндус таулары (Пиндос немесе Пиндос; Πίνδος; ) – Солтүстік Грекия мен Оңтүстік Албанияда орналасқан тау тізбегі. Оның ұзындығы шамамен 160 км, ең биік нүктесі 2637 метр (8652') (Смоликас тауы). Тесалия мен Эпирдің шекарасы бойымен созылғандықтан, Пиндус таулары Грекияның омыртқасы деп аталады. Тау тізбегі оңтүстік Албаниядағы грек-албан шекарасынан басталып, Солтүстік Грекиядағы Эпир және Македония аймақтары арқылы Пелопоннес түбегінің солтүстігіне дейін жалғасады. Геологиялық тұрғыдан қарағанда, бұл Балқан түбегінің батыс бөлігін құрайтын Динар Альптерінің бір бөлігі.

Атаудың тарихы

Тарихи тұрғыдан алғанда, Пиндос атауы үлкен Эпир аймағын Македония және Фессалия аймақтарынан бөліп тұратын таулы аймақты көрсетеді. XII ғасырдың византиялық жазушысы Джон Цетцестің айтуынша, Пиндос таулары сол кезде Мецзовон деп аталған. Анастасиос Гордиос 1682/83 және 1689 жылдар аралығында, 1552 жылы Пахомий Роусанос жазған Киссарионға арналған алғашқы мақтауды (әңгімелі тілге) аударғанда, былай деп жазды: «Гректер Пиндос деп атаған тау – бұл «барбар» тілінде Метзовон деп аталатын тау» және одан әрі сол мәтінде: «Бұл тау, Метзовон, Иоаннина аймағын Салоники аймағынан бөліп тұрады» деп қосты.

XVIII ғасырға қарай, Метцово атауы Пиндос тау тізбегімен байланыстырылды (1756 жылғы француз энциклопедиясында). 1825 жылға қарай саяхатшы Джон Кэм Хобхаус: «Қазір Метцово деп аталатын осы таулар, өзінің Пинд екені сөзсіз» деп жазды, ал 1818 жылғы патриархалдық құжатта: «Бұл Эпирдегі Пиндтың биік тауы, әдетте Мессовон деп аталады» делінген. Пиндос сөзі әдеби көздерде жиірек қолданылса, тау тізбегінің халық арасындағы атауы орта ғасырдан 19 ғасырға дейін «Метцово» немесе «Метцово таулары» болды. Бұл атау, қазіргідей бүкіл тау жотасын емес, тек Аспропотамос аймағы мен Аос өзенінің бастауы арасындағы орталық бөлігін білдірген болуы мүмкін. Бұл бөлік ежелгі гректердің Пиндос деп атаған таулы аймағымен сәйкес келеді.

Үлкен таулар

Сағадағы ең танымал таулар – Граммос тауы, Смоликас тауы, Василица тауы, Тимфи немесе Гамила, Лакмос немесе Перистери, Атаманика немесе Цумерка таулары және Аграфа таулары. Грекияның оңтүстігіндегі кейбір таулар да кеңейтілген Пинд тауларының құрамына жатады. Оның ең жоғары нүктесі – 2637 метр биіктіктегі Смоликас тауы.

Халық саны

Пиндте көптеген ауылдар бар, олардың бірі – Самарина, ол Грекиядағы ең биік орналасқан ауылдардың бірі. Бұл аймақта дәстүрлі мал шаруашылығы дамыған, онда саракацандықтар мен аромандар қой шаруашылығымен айналысқан. Периволи және Смикси сияқты көптеген ауылдарда аромандар (влаштар) қауымдастығы кездеседі, олар бастапқыда қойшылар және егіншілер болған. Соңғы онжылдықтарда Метсово сияқты бірнеше ауыл туристік курорттарға айналып, шаңғы тебуге қолайлы жағдайлар жасады.

Көлік

Егнатия Одос тас жолы аймаққа қызмет етеді және оны Грекияның қалған бөлігімен байланыстырады.

Көрікті жерлер

Таулы аймақтың қаһарлы таулық ландшафтынан өзге, бұл жерде Еуропадағы екі маңызды шатқал орналасқан: Викос шатқалы және Аос шатқалы. Валия Калда таулы аңғарымен бірге олар қорғалатын аймақтар деп жарияланды және Солтүстік Пиндос ұлттық паркін құрайды. Бұған қоса, таулардың бойында ұзақ тарихы мен бірегей сәулеті бар көптеген елді мекендер кездеседі.

Табиғат және жануарлар дүниесі

Пинд аймағы терең шатқалдардан бастап тік тауларға дейін биіктік және мекендеу орындарының кең ауқымын қамтиды. Биіктіктің үлкен диапазоны екі негізгі орман аймағының пайда болуына әкеледі:
Қарағай аймағы, онда Австрия қарағайының бір түрі және эндемикалық грек шыршасы сияқты ағаштар ең биік жерлерді сипаттайды, ал орман шекарасына жақын жерде жусанды ормандар басым. Орта және төменгі биіктіктердегі аңғарлар мен шатқалдарда аралас жапырақты орман аймағы басым. Пинд тауларындағы көлдердің суларында балық аулайтын үлкен көбелектер – балықшылдар, қасықшаяндар, қалақайлар және пеликандар мекендейді. Бұл Еуропадағы сирек кездесетін далматин пеликанын табуға болатын аздаған аймақтардың бірі. Ормандарда қасқырлар, шақалдар және аюлар кездеседі.

Экология

Адамзат тарихы бойында осы аймақтың ормандары көптеген қауіптерге тап болды, оның ішінде малдың шамадан тыс жайылуы, егіншілік және орманды қырқу. Қазіргі кездегі ең басты қауіп – тау туризмінің және шаңғы курорттарының дамуынан келіп отыр. Жылдамдығы жоғары таулардағы топырақтың тұрақсыздығы салдарынан жол салу және ағаштарды түгелдей кесу операциялары қауіпті көшкіндерге және тау беткейлерінің құлауына әкеліп соқты. Боксит кенішінің ашылуы, мал жайылымының шектен тыс көбеюі және өсімдіктерді көптеп жинау да осы экоаймақтың бай биологиялық түрлілігіне қауіп тудыруда.

Ұлттық парктер

Пинд тауларының грек бөлігінде екі ұлттық саябақ бар.

Викос-Аоос ұлттық паркі

Викос-Аос ұлттық паркі Коница қаласының оңтүстігінде, Загори аймағының батыс бөлігінде орналасқан. Оған Тимфи тауы, Викос шатқалы және Аос шатқалы кіреді. Ол 1973 жылы құрылды.

Пиндус ұлттық паркі

Пинд ұлттық паркі (Валия Калда деп те аталады) Пинд тауларының солтүстік-шығысындағы шалғай аймақта, Метсово қаласынан солтүстікке және Периволиден оңтүстікке қарай орналасқан. Парк 1966 жылы құрылды және шамамен 7000 гектар жерді алып жатыр. Онда қара қарағай мен емен ормандары, ал биік жерлерде босниялық қарағай (Pinus leucodermis) өседі. Парк аюларға, жабайы мысықтарға және сілеусінге пана болып табылады. Ұлттық парк екі құнды евро коллекционерлік монетасының негізгі мотиві ретінде таңдалды: 2007 жылы шығарылған 10 еуролық Грек құстары мен гүлдері, сондай-ақ қара қарағайлар ескерткіш монеталары. Соңғы монетаның бет жағында паркте кең таралған қара қарағайлардың панорамалық көрінісі бейнеленген.