Кіріспе

Оңтүстік-батыс Индианадағы Кіші Іл өзені

Іл өзені – АҚШ-тың солтүстік Индиана штатындағы Уабаш өзенінің 94 мильдік (151 км) саласы. Уабаш және Огайо өзендері арқылы оның суы Миссисипи өзеніне және, әрі қарай, Мексика шығанағына құяды. Іл өзені Хантертауннан оңтүстік-шығысқа қарай Аллен округінде басталып, Аллен, Уитли, Косиуско, Уэбаш, Майами және Касс округтері арқылы оңтүстік-батысқа қарай ағып, Логанспортта Уабашқа қосылады. Еуропалықтармен алғашқы байланыс кезінде осы аймақты мекендеген Майами тайпасы бұл өзенді "жылан балықтарының өзені" деп атаған, ал англо-америкалықтар оны Ke na po co mo co деп жазған. Бұл Индиана штатындағы екі Іл өзенінің солтүстік жатқаны.

Табиғат тарихы

Висконсин мұздығының Сагинау бөлігінің шегінде "мұздық шеті арнасы" ретінде пайда болған Иль өзені кейін мұздықтың Эри бөлігінің алға жылжуымен көмілді. Эри бөлігі шегінгенде, Иль ДеКалб және Аллен округтеріндегі қазіргі Cedar Creek өзенімен бірігіп, жалғыз арна құрады. Ежелгі Иль өзені сондай-ақ, оңтүстік-шығыстан "тұңғыма аңғар" арқылы, бүгінде Седар-Крик каньоны деп аталатын жерден мұздың астынан ағып келген мұздық еріген суларымен толықты. Каньоннан шыққан судың Иль арнасын бітеуі және еріген су көлемінің азаюы салдарынан Иль өзенінің жоғарғы ағысы бағытын өзгертіп, каньонға қарай бұрылды, осылайша бүгінгі Седар сайы пайда болды.

Түпкүлгі халықтар және француздық зерттеулер

Су жолдары тарихқа дейінгі және тарихи дәуірлерде жергілікті халықтардың қоныс таңдауына себеп болды, себебі олар тағам мен су көзі және көлік пен сауда арналары еді. Алгонкин тілінде сөйлейтін Майами тайпасы өзенді Кинепиквамэква Сиипииви немесе Ке на покомоко деп атаған, бұл "жылан балықтарының өзені" деген мағынаны білдіреді. Кейіннен су жолдарымен келген француз саяхатшылары оны Rivière L'Anguille (Шабақ өзені) деп атады.

Саяси және әскери тарих

Құрама Штаттар Солтүстік-Батыс аймағын толық бақылауға алғанға дейін, Иль өзені солтүстіктегі Потаватоми тайпасы мен оңтүстіктегі Майами тайпасын бөліп тұрған шамамен шекара болатын. Бұған қоса, американдық революцияға дейін ондаған жылдар бойы француз және британ колониялық күштерінің арасындағы бәсекелестік орны болды. Кейін АҚШ көптеген шайқастарда американдық үндістермен соғысты, бұл шайқастар кейде Солтүстік-Батыс Үнді соғысы деп аталды. 1780 жылдың қараша айында Аугуст Моттен де ла Балм басқарған француз милициясы, қазіргі Колумбия қаласының жанындағы Иль өзеніндегі британ сауда бекетін басып алуды жоспарлаған, Майами басшысы Мичикиниква, сондай-ақ "Кішкентай Тас Бақа" деп те белгілі болған, бастаған Майами тайпасы тарапынан талқандалды. 1790 жылдың 19 қазанында Мичикиникваның жауынгерлері қазіргі Чурубусконың оңтүстік-шығысындағы Иль өзенінің жазықтарында полковник Джон Хардин басқарған АҚШ күштеріне күтпеген шабуыл жасап, дерлік толығымен жойды. 1791 жылдың 7 тамызында Иль өзені тағы бір шайқасқа куә болды, онда генерал Джеймс Уилкинсон қазіргі Логанспорттан 6 миль (10 км) жоғарыда орналасқан Майами қаласы Кенэпакомакуаны қиратты. 1812 жылдың қыркүйегінде генерал Уильям Генри Харрисонның бұйрығымен әрекет еткен полковник Джеймс Симралл қазіргі Уитли округіндегі Иль өзені бойындағы Майами шаруашылықтары мен ауылдарын қиратты. Ол қарсы тұрып шайқасқан Майами күштерін жеңді.

Әдебиеттік сілтеме

Росс Локридж-күлкі, Рейнтри округі, Бостон: Хоутон Миффлин (1948), 93–94 беттер.