Телеқабаттағы терезелерді басқару жүйесі – GUI-де терезелердің орналасуын, көрінісін реттейтін жүйелік бағдарламалық құрал. Ортаны жасауға көмектеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жүйелік бағдарламалық жасақтаманың түрі
Type of system software
Терезе менеджері – графикалық пайдаланушы интерфейсінде терезелер жүйесіндегі терезелердің орналасуын және көрінісін басқаратын жүйелік бағдарламалық жасақтама. Көптеген терезе менеджерлері жұмыс ортасын ұсынуға арналған. Олар графикалық аппаратты, көрсеткіш құрылғыларын және пернетақта қолдауын қамтамасыз ететін негізгі графикалық жүйемен бірлесіп жұмыс істейді және көбінесе виджеттер жиынтығын пайдаланып жазылады және құрылады. Көптеген терезе менеджерлері терезелер жүйесі мен терезе менеджері арасында нақты айырма жасамайды. Терезе метафорасына негізделген кез келген графикалық пайдаланушы интерфейсінде терезелерді басқарудың кейбір түрі болады. Іс жүзінде, осы функционалдық элементтердің өте көптеген нұсқалары бар. Терезе менеджерлерімен байланысты элементтер пайдаланушыға терезелерді ашуға, жабуға, кішірейтуге, үлкейтуге, жылжытуға, мөлшерін өзгертуге және іске қосылған терезелерді, соның ішінде терезелерді безендіретін элементтерді қадағалауға мүмкіндік береді. Көптеген терезе менеджерлері түрлі құралдармен және мүмкіндіктермен бірге келеді, мысалы, тапсырмалар жолағы, бағдарлама іске қосушылар, экрандағы терезелерді жартылай немесе төрттен біреуге бөлуді жеңілдететін доктар, терезелерді топтастыру үшін жұмыс кеңістіктері, үстелдегі белгішелер, тұсқағаз, белгілі бір терезелерді алдыңғы планға қою мүмкіндігі, терезелерді тек тақырып жолағын көрсету үшін "жинау", терезелерді каскадқа орналастыру, терезелерді торға орналастыру, орынды үнемдеу үшін тапсырмалар жолағында бір бағдарламаның терезелерін топтастыру және көп қатарлы тапсырмалар жолағы.
A window manager is system software that controls the placement and appearance of windows within a windowing system in a graphical user interface. Most window managers are designed to help provide a desktop environment. They work in conjunction with the underlying graphical system that provides required functionality—support for graphics hardware, pointing devices, and a keyboard—and are often written and created using a widget toolkit. Few window managers are designed with a clear distinction between the windowing system and the window manager. Every graphical user interface based on a windows metaphor has some form of window management. In practice, the elements of this functionality vary greatly. Elements usually associated with window managers allow the user to open, close, minimize, maximize, move, resize, and keep track of running windows, including window decorators. Many window managers also come with various utilities and features such as task bars, program launchers, docks to facilitate halving or quartering windows on screen, workspaces for grouping windows, desktop icons, wallpaper, an ability to keep select windows in foreground, the ability to "roll up" windows to show only their title bars, to cascade windows, to stack windows into a grid, to group windows of the same program in the task bar in order to save space, and optional multi row taskbars.
Тарих
1973 жылы Xerox Alto жұмыс істейтін WIMP GUI-мен бірге жеткізілген алғашқы компьютер болды. Ол терезелерді бір-бірінің үстіне қоюға мүмкіндік беретін терезе менеджерін пайдаланды. Дегенмен, бұл өз заманынан өте алға кеткендіктен, оның дизайн үлгісі он жылдан астам уақыт өткен соң ғана кеңінен қолданысқа енді. Microsoft Windows Apple-дің классикалық Mac OS-інен дизайнды көшірген-көшірмегені белгісіз, бірақ екеуі де терезелерді үйірмелеу арқылы GUI-ді алғаш жасаған жоқ. 1980 жылдардың басында Xerox Star, Alto-ның ізбасары, көптеген негізгі қолданба терезелері үшін мозаикалық орналасуды қолданды және тек диалогтік терезелер үшін ғана үйірмелеуді пайдаланды, бұл үйірмелеу қажеттілігін азайтты. Классикалық Mac OS QuickDraw арқылы терезелерді үйірмелеуді қолданған GUI-нің коммерциялық тұрғыдан сәтті алғашқы мысалдарының бірі болды. Оның ізбасары macOS, Mac OS X 10.0 нұсқасынан бастап композициялауды қолдайтын, ал Mac OS X 10.2 нұсқасында Quartz Compositor арқылы аппараттық үдетілген композициялауды қолдау үшін жаңартылған, біршама жетілдірілген терезе менеджерін пайдаланады. Digital Research компаниясынан шыққан GEM 1.1, барлық терезелерді бір-бірінің үстіне қоюға мүмкіндік беретін терезе менеджерін қамтитын операциялық орта болды. Ол 1980 жылдардың басында жарық көрді.
In 1973, the Xerox Alto became the first computer shipped with a working WIMP GUI. It used a stacking window manager that allowed overlapping windows. However, this was so far ahead of its time that its design paradigm would not become widely adopted until more than a decade later. While it is unclear if Microsoft Windows contains designs copied from Apple's classic Mac OS, it is clear that neither was the first to produce a GUI using stacking windows. In the early 1980s, the Xerox Star, successor to the Alto, used tiling for most main application windows, and used overlapping only for dialogue boxes, removing most of the need for stacking. The classic Mac OS was one of the earliest commercially successful examples of a GUI that used a sort of stacking window management via QuickDraw. Its successor, macOS, uses a somewhat more advanced window manager that has supported compositing since Mac OS X 10.0, and was updated in Mac OS X 10.2 to support hardware accelerated compositing via the Quartz Compositor. GEM 1.1, from Digital Research, was a operating environment that included a stacking window manager, allowing all windows to overlap. It was released in the early 1980s.
X терезесі менеджерлері
X терезесі жүйесін пайдаланатын жүйелерде терезе менеджері мен терезелік жүйе арасында нақты айырмашылық бар. Қатаң айтқанда, X терезе менеджері бейнеаппараттармен, тышқанмен немесе пернетақтамен тікелей әрекеттеспейді – бұл дисплей серверінің жауапкершілігі. X терезесі жүйесінің пайдаланушылары көптеген түрлі терезе менеджерлерін оңай пайдалана алады, мысалы, GNOME 2-де қолданылатын Metacity және KDE Plasma жұмыс кеңістіктерінде қолданылатын KWin, сондай-ақ тағы көптеген басқалары. Көптеген терезе менеджерлері модульдік болғандықтан, адамдар Compiz (3D композициялық терезе менеджері) сияқты, терезе менеджерін алмастыратын басқаларын да пайдалана алады. Sawfish және Awesome – терезелерді басқаруға арналған кеңейтілмелі менеджерлер, олар терезелерді бақылаудың жоғары дәлдігін ұсынады. Әртүрлі терезе менеджерлерінің компоненттерін тіпті араластыруға болады; мысалы, KWin-нің терезе безендірулерін GNOME-ның десктоп және док компоненттерімен пайдалануға болады. X терезе менеджерлері сонымен қатар қолданбаларды «ата-аналыққа алуға» қабілетті, яғни бастапқыда барлық қолданбалар түбір терезеге (негізінен бүкіл экран) қабылданып, түбір терезеде іске қосылған қолданба басқа терезеге (яғни оның ішіне) қабылдануы мүмкін. X терезе жүйесіндегі терезе менеджерлері түбір терезеден қолданбаларды қабылдайды және терезе безендірулерін қолдану үшін оларды қайта ата-аналық етеді (мысалы, тақырып жолағын қосу). Қайта ата-аналық етуді бір терезенің мазмұнын екінші терезеге қосу үшін де пайдалануға болады. Мысалы, Flash Player қолданбасын браузер терезесіне қайта ата-аналық етуге болады, сонда ол пайдаланушыға сол бағдарламаның бөлігі сияқты көрінеді. Сондықтан терезе менеджерлері бір терезеде бір немесе бірнеше бағдарламаны ұйымдастыра алады және әртүрлі тәсілдермен плиткалық және үйілуді оңай біріктіре алады.
On systems using the X window system, there is a clear distinction between the window manager and the windowing system. Strictly speaking, an X window manager does not directly interact with video hardware, mice, or keyboards – that is the responsibility of the display server. Users of the X Window System have the ability to easily use many different window managers – Metacity, used in GNOME 2, and KWin, used in KDE Plasma Workspaces, and many others. Since many window managers are modular, people can use others, such as Compiz (a 3D compositing window manager), which replaces the window manager. Sawfish and awesome on the other hand are extensible window managers offering exacting window control. Components of different window managers can even be mixed and matched; for example, the window decorations from KWin can be used with the desktop and dock components of GNOME. X window managers also have the ability to re parent applications, meaning that, while initially all applications are adopted by the root window (essentially the whole screen), an application started within the root window can be adopted by (i. e., put inside of) another window. Window managers under the X window system adopt applications from the root window and re parent them to apply window decorations (for example, adding a title bar). Re parenting can also be used to add the contents of one window to another. For example, a flash player application can be re parented to a browser window, and can appear to the user as supposedly being part of that program. Re parenting window managers can therefore arrange one or more programs within the same window, and can easily combine tiling and stacking in various ways.
Microsoft Windows-тың жүйелік жүйесі
Microsoft Windows 2.0 нұсқасынан бастап интеграцияланған қабаттас терезе менеджерін ұсынды; Windows Vista композициялық Desktop Window Manager (dwm. exe) құралын аппараттық үдетілген опциялық балама ретінде енгізді. Windows жүйесінде GDI ядроның бөлігі болғандықтан, терезе менеджерінің рөлі ядроның графикалық подсистемаларымен тығыз байланысты және көбінесе ауыстырылмайды, бірақ үшінші тараптық құралдар мұндай жүйелерде қабаттас терезе менеджерін имитациялау үшін қолданылуы мүмкін. Windows 8 нұсқасынан бастап Direct3D негізіндегі үстел терезе менеджерін өшіру мүмкін емес. Оны тек Ctrl+Shift+Win+B пернелер тіркесімі арқылы қайта іске қосуға болады. Windows Explorer (барлаушы.exe) қазіргі Windows жүйелерінде әдепкі қабықша ретінде қолданылады, ол тапсырмалар панелін және файлдарды басқарушыны, сондай-ақ терезе менеджерінің көптеген функцияларын қамтамасыз етеді; Windows параметрларын ұсынылған конфигурациялық құралдар арқылы, Windows тіркелімін өңдеу арқылы немесе WindowBlinds немесе Resource Hacker сияқты үшінші тараптық құралдармен өзгертуге болады. Unixoid әлемінен импортталған терезе менеджерлерін пайдалануға мүмкіндік беретін толық X Windows Server, Microsoft Windows үшін Cygwin/X арқылы, тіпті көп терезе режимінде (және басқа X Window System жүзеге асырулары арқылы) орнатылуы мүмкін. Осылайша, мысалы, X Window System клиенттік бағдарламаларын бір машинадағы бірдей Cygwin ортасында немесе Linux, BSD Unix және т.б. жүйелер арқылы желіде іске қосуға болады, олардың графикалық интерфейсі ғана Microsoft Windows ортасында көрсетіліп, пайдалануға болады. Microsoft және X Window System ұқсас түсініктерді сипаттау үшін әртүрлі терминдерді қолданатынын ескеріңіз. Мысалы, Microsoft терезе менеджері терминін сирек қолданады, себебі ол интеграцияланған және ауыстырылмайтын, сонымен қатар қабықшадан ерекшеленеді. Windows Shell басқа графикалық пайдаланушы интерфейсі жүйелеріндегі жұмыс үстелі ортасының түсінігіне ұқсас.
Microsoft Windows has provided an integrated stacking window manager since Windows 2.0; Windows Vista introduced the compositing Desktop Window Manager (dwm. exe) as an optional hardware accelerated alternative. In Windows, since GDI is part of the kernel, the role of the window manager is tightly coupled with the kernel's graphical subsystems and is largely non replaceable, although third party utilities can be used to simulate a tiling window manager on top of such systems. Since Windows 8, the Direct3D based Desktop Window Manager can no longer be disabled. It can only be restarted with the hotkey combination Ctrl+Shift+Win+B. Windows Explorer (explorer. exe) is used by default as the shell in modern Windows systems to provide a taskbar and file manager, along with many functions of a window manager; aspects of Windows can be modified through the provided configuration utilities, modifying the Windows Registry or with 3rd party tools, such as WindowBlinds or Resource Hacker. A complete X Windows Server, allowing the use of window managers ported from the unixoid world can also be provided for Microsoft Windows through Cygwin/X even in multiwindow mode (and by other X Window System implementations). Thereby, it is easily possible to e. g. have X Window System client programs running either in the same Cygwin environment on the same machine, or on a Linux, BSD Unix etc. system via the network, and only their GUI being displayed and usable on top of the Microsoft Windows environment. Note that Microsoft and X Window System use different terms to describe similar concepts. For example, there is rarely any mention of the term window manager by Microsoft because it is integrated and non replaceable, and distinct from the shell. The Windows Shell is analogous to the desktop environment concept in other graphical user interface systems.
ChromeOS- тің
2021 жылдан бері ChromeOS Ash деп аталатын өзіндік терезе басқарушысымен бірге келеді. Chromium және Ash ортақ код базасын пайдаланады.
Since 2021 ChromeOS is shipped with its own window manager called Ash. Chromium and ash share common codebase.