Кіріспе

Графикалық пайдаланушы интерфейсінің тарихы, графикалық белгішелер мен компьютерді басқаруға арналған нұсқау құрылғысын пайдалану ретінде қарастырылса, бес онжылдыққа созылған, тұрақты негізгі принциптерге негізделген жақсартулар тізбегін қамтиды. Көптеген әртүрлі компаниялар тәуелсіз код негізінде өз терезелік жүйелерін жасады, бірақ WIMP – "терезе, белгіше, мәзір және нұсқау құрылғысы" парадигмасын анықтайтын ортақ негізгі элементтер болды. Маңызды технологиялық жетістіктер мен алдыңғы жүйелермен салыстырғанда кішігірім қадамдармен жалпы өзара әрекеттесудің жақсаруына қол жеткізілді. Пайдалану жағынан бірнеше маңызды жаңалықтар болды, бірақ сол ұйымдастыру метафоралары мен өзара әрекеттесу ережелері бүгінгі күнге дейін қолданылуда. Стационарлық компьютерлер көбінесе компьютерлік тышқандар және/немесе пернетақталармен басқарылады, ал ноутбуктерде әдетте нұсқау таяғы немесе сенсорлық панель болады, ал смартфондар мен планшеттерде сенсорлық экрандар қолданылады. Ойынды компьютерлер мен джойстиктердің ықпалы ескерілмеді.

Алғашқы зерттеулер мен әзірлемелер

Радар дисплейлері сияқты, компьютерлік деректерді тікелей басқару үшін кіріс құрылғылары қолданылған алғашқы динамикалық ақпарат құрылғылары, графикалық интерфейстердің кейінгі жетілдірулеріне негіз салды. Кейбір алғашқы катодты сәулелі түтік (CRT) экрандары, тышқанның орнына, жарық қаламды көрсеткіш құрылғысы ретінде пайдаланды. Көп панельдік терезелеу жүйесінің тұжырымы компьютерлер үшін алғашқы нақты уақытты графикалық дисплей жүйелерімен – SAGE жобасы және Иван Сазерлендтің Sketchpad – енгізілді.

Адамның ақыл-ойын арттыру (НЛС)

1960 жылдары Калифорния штатының Менло Парк қаласындағы SRI International ұйымындағы Augmentation Research Center-де Дуглас Энгельбарттың «Адам интеллектін күшейту» жобасы oN Line System (NLS) жүйесін әзірледі. Бұл компьютерде тышқанмен басқарылатын курсор және гипермәтінмен жұмыс істеуге арналған бірнеше терезелер болды. Энгельбарттың идеясына 1945 жылы Ванневар Буш ұсынған memex – үстел үстіндегі ақпараттық машина ықпал еткен. Алғашқы зерттеулердің көп бөлігі балалардың қалай оқуға үйренетініне негізделген. Сондықтан, дизайн командалық тілдерді, пайдаланушы анықтаған макропроцедураларды немесе ересек кәсіби мамандар қолданғандай деректерді автоматты түрде өңдеуді пайдаланбастан, қол-көз үйлестіруінің балалық ерекшеліктеріне негізделген. Энгельбарт бұл жұмысты 1968 жылдың 9 желтоқсанында Сан-Францискода өткен Компьютерлік машиналар қауымдастығы / Электр және электроника инженерлері институтының (ACM/IEEE) – Компьютерлік қоғамның күзгі бірлескен компьютерлік конференциясында көпшілікке таныстырды. Бұл «Барлық демонстрациялардың анасы» деп аталды.

Xerox PARC компаниясы

Энгельбарттың жұмысы тікелей Xerox PARC-тегі жетістіктерге әкелді. 1970-жылдардың басында бірнеше адам SRI-ден Xerox PARC-ке өтті. 1973 жылы Xerox PARC компаниясы Alto жеке компьютерін жасады. Ол биттік карталы экранға ие болды және десктоп метафорасын және графикалық пайдаланушы интерфейсін (GUI) көрсеткен алғашқы компьютер болды. Бұл коммерциялық өнім емес еді, бірақ бірнеше мың дана жасалды және PARC-те, сондай-ақ басқа XEROX кеңселерiнде және бірнеше университеттерде көп жылдар бойы қолданылды. Alto 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында жеке компьютерлердің дизайнына үлкен әсер етті, атап айтқанда Three Rivers PERQ, Apple Lisa және Macintosh, сондай-ақ алғашқы Sun жұмыс станцияларына. Қазіргі заманғы WIMP GUI алғаш рет Xerox PARC-те Алан Кей, Ларри Теслер, Дэн Ингаллс, Дэвид Смит, Кларенс Эллис және басқа да зерттеушілер әзірледі. Бұл Smalltalk бағдарламалау ортасына енгізілді. Ол терезелерді, белгішелерді және мәзірлерді (бірінші тұрақты төмен ашылатын мәзірді қоса алғанда) файлдарды ашу, файлдарды жою, файлдарды жылжыту және т.б. сияқты командаларды қолдау үшін пайдаланды. 1974 жылы PARC-те Gypsy, алғашқы биттік картасы, What You See Is What You Get (WYSIWYG) кесіп, қою редакторы бойынша жұмыс басталды. 1975 жылы Xerox инженерлері "белгішелерді және алғашқы ашылатын мәзірлерді" қамтитын графикалық пайдаланушы интерфейсін көрсетті. 1981 жылы Xerox компаниясы PARC-тің көптеген инновацияларын қамтитын Star жұмыс станциясын ұсынды. Коммерциялық тұрғыдан сәтті болмаса да, Star болашақ дамуға үлкен әсер етті, мысалы Apple, Microsoft және Sun Microsystems компанияларына.

Квантел бояу қорабы

1981 жылы Quantel компаниясы шығарған Paintbox түсті графикалық жұмыс станциясы болып, тышқанды қолдаумен қатар графикалық планшеттерге көбірек бағытталған еді; бұл модель сонымен қатар іздіретін мәзірлерді енгізген алғашқы жүйелердің бірі ретінде ерекшеленді.

Блит

Blit графикалық терминалы 1982 жылы Bell Labs-те әзірленді.

Лиспа машиналары, Символика

Лисп машиналары бастапқыда МИТ-де (MIT) әзірленген, кейін Symbolics және басқа өндірушілер тарапынан коммерцияландырылған, озық графикалық пайдаланушы интерфейсі, терезелеу және тышқанды енгізу құрылғысы бар ертедегі жоғары деңгейлі, бір пайдаланушыға арналған компьютерлік жұмыс станциялары болды. Symbolics компаниясының алғашқы жұмыс станциялары 1981 жылы нарыққа шықты, ал келесі жылдары одан да жетілдірілген үлгілер жасалды.

Apple Lisa және Macintosh (содан кейін Apple II)

1979 жылдан бастап Стив Джобс бастаған және Джеф Раскин басқарған Apple Lisa және Macintosh командалары Apple Computer-де (соның ішінде Xerox PARC тобының бұрынғы мүшелері) мұндай идеяларды дамытуды жалғастырды. 1983 жылы шыққан Lisa жоғары ажыратымдылықтағы, қағазға ұқсас (құжатқа бағытталған) графикалық интерфейске ие болды, ол алдыңғы қатарлы қатты дискідегі операциялық жүйеге орналастырылған. Бұл жүйе алдын ала көп тапсырмалы режимді және графикалық интерфейсті процестер аралық байланысты қамтитын. Салыстырмалы түрде қарапайымдандырылған Macintosh 1984 жылы шығарылды және төмен құнмен жасалуы тиіс еді. Ол көп панельдік терезе интерфейсін қолданған алғашқы коммерциялық сәтті өнім болды. Бұл жерде үстел метафорасы пайдаланылды: файлдар қағаз парақтарына, файлдар каталогы файлдар папкаларына ұқсады. Пайдаланушы экранға қалауынша орналастыра алатын калькулятор, блокнот және сағат сияқты үстел аксессуарлары жиынтығы болды. Сондай-ақ пайдаланушы файлдар мен папкаларды экрандағы қоқыс шелегіне сүйреп тастау арқылы жоя алатын. Lisa-дан айырмашылығы, Macintosh құжатқа бағытталған емес, бағдарламаға бағытталған дизайнды қолданды. Apple OpenDoc арқылы құжатқа бағытталған дизайнды кейінірек, шектеулі көлемде қайта қарады. Xerox-тың PARC жұмысының, алдыңғы академиялық зерттеулерге қарағанда, Apple Lisa және Macintosh GUI-леріне қаншалықты әсер еткені туралы пікірталас әлі де жалғасуда, бірақ оның әсері зор болғаны анық, өйткені Lisa GUI-нің алғашқы нұсқаларында тіпті белгілер де болмады. Бұл прототиптік GUI кем дегенде тышқанмен басқарылды, бірақ WIMP ("терезе, белгіше, мәзір, көрсеткіш құрылғысы") тұжырымдамасын мүлдем елемеді. Apple Lisa прототиптерінің алғашқы графикалық интерфейстерінің скриншоттары алғашқы дизайнды көрсетеді. Apple инженерлері PARC нысандарына барды (Apple компаниясы Xerox компаниясына Apple акцияларын IPO-дан бұрын сатып алу арқылы өтемақы төлеп, сапарға рұқсат алды), ал PARC қызметкерлерінің бірқатары кейіннен Lisa және Macintosh GUI-де жұмыс істеу үшін Apple-ге көшті. Дегенмен, Apple жұмысы PARC-тің жетістіктерін едәуір кеңейтті, манипуляцияланатын белгішелерді қосты және файлдық жүйедегі объектілерді сүйреп тастау мүмкіндігін ұсынды (мысалы, Macintosh Finder). Apple-дің PARC интерфейсінен тыс жасаған жақсартуларының тізімін Folklore.org сайтынан табуға болады. Джеф Раскин PARC және Macintosh дамуының тарихындағы көптеген фактілер тарихшылардың тікелей бастапқы көздерді пайдаланбауына байланысты қате, бұрмаланған немесе тіпті ойлап қойылған деп ескертеді. 1984 жылы Apple компаниясы CBS телеарнасы арқылы Super Bowl XVIII трансляциясы кезінде Apple Macintosh-ты таныстырған телереклама шығарды, ол Джордж Оруэллдің "1984" романына сілтеме жасады. Рекламаның мақсаты – адамдарды компьютерлер туралы ойлауға итермелеу, пайдаланушыға ыңғайлы интерфейсті жеке компьютер ретінде көрсету, ол бұрынғы бизнесге бағытталған жүйелерден ерекшеленеді және Apple өнімдерінің айқын символына айналды. 1986 жылы Apple II ұсынылды. II – 16 биттік технологияға негізделген (іс жүзінде бір құрылғыда екі машина) Apple II сериясының өте жетілдірілген моделі. Ол Macintosh сериясына өте ұқсас Finder сияқты графикалық интерфейске ие, жаңа операциялық жүйемен, Apple GS/OS-пен бірге келді, ол өзінің Video Graphics Chip (VGC) жетілдірілген графикалық мүмкіндіктерін пайдалана алды.

Агат

Кеңес Одағының "Агат" ПК графикалық интерфейс және тышқан құрылғысымен жабдықталған, ол 1983 жылы шығарылды.

SGI 1000 сериясы және MEX

1982 жылы құрылған SGI 1983 жылы IRIS 1000 сериясын ұсынды. Алғашқы графикалық терминалдар (IRIS 1000) 1983 жылдың соңында жеткізілді, ал сәйкес жұмыс станциясы моделі (IRIS 1400) 1984 жылдың ортасында шықты. Бұл машиналар GL2 Release 1 операциялық ортасының үстінде MEX терезелік жүйесінің алғашқы нұсқасын пайдаланды. MEX пайдаланушы интерфейсінің мысалдары 1988 жылы "Компьютерлік графика" журналында жарияланған мақалада көрініс тапты, ал одан бұрынғы скриншоттар табылмады. GUI-ға негізделген алғашқы коммерциялық жүйелер болғанымен, IRIS 1000 үшін 22 500 доллар және IRIS 1400 үшін 35 700 доллар құраған (жеңілдетілген) академиялық бағасының арқасында кеңінен қолданылған жоқ. Дегенмен, Visi On графикалық файлдарды басқарушыны қамтыған жоқ. Visi On сондай-ақ, қатты дискілердің өте қымбат болған кезінде "жылдам ауысу" үшін қолданылатын виртуалды жад жүйесін іске асыру үшін қатты дискіні қажет етті.

GEM (Графикалық орта менеджері)

Digital Research (DRI) GEM-ді жеке компьютерлерге қосымша бағдарлама ретінде жасады. GEM, CP/M және MS DOS үйлесімді операциялық жүйелермен жұмыс істеу үшін әзірленді, олар IBM PC және оған ұқсас бизнес-компьютерлерде қолданылды. Ол бұрынғы PARC қызметкері жасаған GSX деп аталатын DRI бағдарламалық қамтамасынан дамытылды. Macintosh интерфейсіне ұқсастығы Apple Computer компаниясының авторлық құқыққа қатысты сотқа шағымдануына және GEM-ге өзгерістер енгізу туралы келісімге әкелді. Бұл 1980-ші жылдардағы GUI дизайнына байланысты "көрініс және сезім" деп аталатын сот процестерінің алғашқысы болды. GEM 1985 жылдан бастап кеңінен танымал болды, ол Atari ST компьютерлерінің Atari TOS операциялық жүйесіне енгізілген стандартты пайдаланушы интерфейсі болды. Ол Amstrad сияқты басқа компьютер өндірушілер мен дистрибьюторлармен де бірге жеткізілді. Кейіннен ол IBM PC-ге үйлесімді DOS-тің Digital Research компаниясының ең көп сатылған нұсқасы – DR DOS 6.0-пен бірге таратылды. GEM интерфейсі 1992 жылы Atari ST компьютерлерінің өндірісі тоқтатылғаннан және сол кезде PC нарығында Microsoft Windows 3.0-дың танымал болғаннан кейін қолданыстан шықты. 1993 жылы шыққан Falcon030 – GEM интерфейсін қолданған Atari компаниясының соңғы компьютері болды.

DeskMate (деск- жолдас)

Tandy's DeskMate 1980-ші жылдардың басында TRS 80 машиналарында пайда болды және 1984 жылы Tandy 1000 сериясына көшірілді. Көптеген дерлік PC графикалық интерфейстері сияқты, ол TRSDOS немесе MS DOS сияқты дискілік операциялық жүйеге тәуелді болды. Бұл бағдарлама сол кезде кең таралған және Draw, Text және Calendar сияқты бірнеше бағдарламаларды қамтыды, сондай-ақ Lotus 1 2 3 for DeskMate сияқты сыртқы инвестицияларды тартуға жағдай жасады.

MSX-View

MSX View, ASCII Corporation және HAL Laboratory компаниялары MSX компьютерлері үшін жасаған. MSX View құрамына Page Edit, Page View, Page Link, VShell, VTed, VPaint және VDraw сияқты бағдарламалар кіреді. Panasonic FS A1GT құрамындағы MSX View-дің сыртқы нұсқасы Panasonic FS A1ST үшін 512 КБ ROM DISK орнына дисктегі қосымша ретінде шығарылды.

Amiga Intuition және жұмыс үстелі

Amiga компьютері 1985 жылы Commodore компаниясымен Workbench деп аталатын графикалық интерфейсімен бірге шығарылды. Workbench негізінен RJ Mical әзірлеген Intuition деп аталатын ішкі механизмге негізделген, ол барлық кіріс оқиғаларын басқарды. Алғашқы нұсқаларында көк / қызғылт сары / ақ / қара түстік стандартты палитра қолданылды, ол теледидарлар мен композиттік мониторларда жоғары контрасттық көрсету үшін таңдалған. Workbench «жұмыс орындығы» тақырыбына сәйкес келетін жәшіктер ретінде каталогтарды ұсынды. Intuition – графикалық интерфейстің жұмыс істеуін қамтамасыз ететін виджеттер мен графикалық кітапхана. Ол пайдаланушының тышқан, пернетақта және басқа да енгізу құрылғылары арқылы жасаған әрекеттерімен басқарылды. Commodore сату бөлімінің қателігі салдарынан AmigaOS-тің алғашқы дискеттері (Amiga1000-мен бірге шығарылған) тұтас операциялық жүйені «Workbench» деп атады. Содан бері пайдаланушылар мен CBM өзі «Workbench» терминін AmigaOS-тің (Amiga DOS, Extras және т.б. қоса) лақап аты ретінде қолданды. Бұл ортақ пікір AmigaOS 2.0 нұсқасының шығуымен аяқталды, ол AmigaDOS, Workbench, Extras және т.б. орнату дискеттеріне дұрыс атауларды қайта енгізді. Workbench 1.0 нұсқасынан бастап AmigaOS Workbench-ті бос экранның үстінде орналасқан, шекарасы жоқ терезе ретінде қарастырды. Алайда, AmigaOS 2.0 енгізілгеннен кейін пайдаланушылар Workbench негізгі терезесінің шекарасы мен прокрутка жолақтары бар қалыптық қабатты терезе ретінде көрсетілуін мәзір тармағы арқылы таңдауға мүмкіндік алды. Amiga пайдаланушылары өздерінің компьютерін командалық қатар интерфейсіне (CLI немесе Amiga Shell деп те аталады) жүктеуге болатын. Бұл графикалық интерфейсі жоқ, пернетақтаға негізделген орта. Кейіннен олар оны «LoadWB» CLI/SHELL командасы арқылы шақыра алатын, ол Workbench графикалық интерфейсін жүктеді. Сол кездегі басқа операциялық жүйелерден (және кейбір уақыттан кейін де) Amiga-ның ерекшелігі – толыққанды көп тапсырмалы операциялық жүйе, аппараттық блиттер мен мыс және 26 кГц 8 биттік төрт арналы үлгіленген дыбысты қолданатын қуатты анимациялық жүйе. Бұл Amiga-ны басқа операциялық жүйелерден бірнеше жыл бұрын алғашқы мультимедиалық компьютер етті. Көптеген графикалық интерфейстер сияқты, Amiga-ның Intuition-ы Xerox және кейде Apple-дің үлгісін қабылдады. Бірақ платформаның мүмкіндіктерін едәуір кеңейтетін CLI де қосылды. Алайда, Amiga CLI/Shell тек MS DOS-тағы сияқты қарапайым мәтіндік интерфейс емес, Intuition басқаратын және Amiga графикалық кітапханасындағы бірдей гаджеттерді қамтитын тағы бір графикалық процесс. CLI/Shell интерфейсі GUI-мен құқықтарды бөлісе отырып, Workbench-пен интеграцияланады. Amiga Workbench 1990-шы жылдарда, тіпті Commodore-дің 1994 жылғы банкроттығынан кейін де дамыды.

Acorn BBC Master Compact (Біріктірілген)

Acorn-нің 8 биттік BBC Master Compact-і 1986 жылы Acorn-нің алғашқы көпке жарияланған GUI интерфейсімен бірге шығарылды. Welcome дискісінде келгеннен басқа, жүйе үшін көптеген коммерциялық бағдарламалық қамтамасыз ету жасалмады, бірақ сол кезде Acorn компаниясы "ірі бағдарламалық компаниялар Acorn-мен бірлесіп, бастапқыда 100-ден астам ойынды жинақ дискілерде ұсынды" деп мәлімдегеніне қарамастан, олар қолжетімді болған жоқ. Master Compact-ті ең жақсы қолдаған компания Superior Software болды, олар өз ойындарын "Master Compact" үйлесімді деп арнайы белгіледі.

Arthur / RISC OS (Қосымша)

RISC OS /r//ɪ//s//k//oʊ/'/ɛ//s/ – ARM архитектуралы жүйелер үшін жасалған графикалық пайдаланушы интерфейсіне негізделген компьютерлік операциялық жүйелер (ОЖ) сериясы. Ол атын RISC (қысқартылған нұсқаулар жиынтығы компьютер) архитектурасынан алған. ОЖ бастапқыда Acorn Computers компаниясы 1987 жылы шығарған Архимед жеке компьютерлерінде қолдану үшін, Acorn RISC Machine (ARM) процессорларын пайдалана отырып әзірленген. Ол командалық қатар интерфейсінен және терезелік жүйесі бар жұмыс үстелі ортасынан тұрады. Алғашқыда Arthur 1.20 деп аталған, кейінгі Arthur 2 нұсқасы RISC OS 2 деген атпен шығарылды.

Үстел

WIMP интерфейсі үш түймелі тышқанды (Таңдау, Мәзір және Реттеу), жағдайға қарай өзгеретін мәзірлерді, терезелер тізімін басқаруды (яғни, артқа жіберу) және динамикалық терезе фокусын (терезе тізімде кез келген жерде фокусқа ие болуы мүмкін) қамтиды. Icon bar (Dock) – орнатылған дискілерді, RAM дискілерін, желілік каталогтарды, жұмыс істеп тұрған бағдарламаларды, жүйелік құралдарды және доктандырылған: файлдарды, каталогтарды немесе белсенді емес бағдарламаларды көрсететін белгішелерді қамтиды. Бұл белгішелер мен ашық терезелер жағдайға қарай өзгеретін мәзірлерге ие және сүйреп тастау мүмкіндігін қолдайды. Олар ашық терезелері болсын немесе болмасын, жұмыс істеп тұрған бағдарламаның өзін көрсетеді. Бағдарлама жағдайға қарай өзгеретін мәзірлерді басқарады, қажет емес мәзір таңдауларын қолжетімсіз ету үшін «сұрғылт» етуге болады. Мәзірлердің өз атаулары бар және пайдаланушы оларды жұмыс үстелінде жылжыта алады. Кез келген мәзірде қосымша кіші мәзірлер немесе күрделі таңдаулар үшін жаңа терезе болуы мүмкін. GUI файлдар тұжырымдамасының негізінде құрылған. Файл дискінің мазмұнын көрсетеді. Бағдарламалар Файл көрінісінен іске қосылады және файлдарды бағдарламалардан Файл көрінісіне сүйреп тастау арқылы сақтауға болады. Керісінше, жүктеу операциясын орындауға болады. Олардың өзара әрекеттесуі арқылы деректерді бір бағдарламадан екінші бағдарламаға сақтау (сүйреп тастау) арқылы тікелей көшіруге немесе жылжытуға болады. Бағдарлама каталогтары бағдарламаларды сақтау үшін қолданылады. Операциялық жүйе оларды pling (әжім белгісі, сондай-ақ shriek деп те аталады) префиксі арқылы қалыпты каталогтардан ажыратады. Мұндай каталогты екі рет шерту каталогты ашудың орнына бағдарламаны іске қосады. Бағдарламаның орындалатын файлдары мен ресурстары каталогта орналасқан, бірақ әдетте олар пайдаланушыдан жасырылады. Бағдарламалар өздігінен толық болғандықтан, оларды сүйреп тастау арқылы орнатуға және жоюға болады. Файлдар әдетте типтелген. RISC OS-де алдын ала анықталған бірнеше тип бар. Бағдарламалар белгілі типтер жиынтығын толықтыра алады. Белгілі типтегі файлды екі рет шерту осы файлды жүктеу үшін тиісті бағдарламаны іске қосады. RISC OS Style Guide бағдарламалардың біркелкі көрінісі мен сезімін ұсынады. Бұл RISC OS 3-те енгізілген және бағдарламаның сыртқы түрі мен мінез-құлқын анықтайды. Acorn компаниясының негізгі жиынтығына кіретін бағдарламалар 2001 жылғы Select нұсқасына дейін нұсқаулыққа сәйкес жаңартылмады.

Қаріптер менеджері

Шрифттік қаріптерді басқарушы қаріптердің кеңістіктік антиалиазингін қамтамасыз етеді, бұл мүмкіндікті 1989 жылдың қаңтарына дейін енгізген алғашқы операциялық жүйе. 1994 жылдан бері RISC OS 3.5 жүйесінде бұрынғы нұсқалардағы растрлік қаріптердің орнына WindowManager-де UI элементтері үшін контурлық антиалиазингі бар қаріптерді пайдалануға болады.

MS-DOS файл менеджерлері және пайдалы жиынтықтар

IBM-нің алғашқы PC-лері мен олармен үйлесімді компьютерлердің көпшілігінде нақты графикалық мүмкіндіктер болмағандықтан (олар бастапқы MDA дисплей адаптерімен үйлесімді 80 бағандық қарапайым мәтіндік режимді қолданды), бірқатар файлдық менеджерлер пайда болды, соның ішінде Microsoft-тың DOS Shell, онда мәзірлер, батырмалар, прокрутка жолақтары бар тізімдер және тышқанның курсоры сияқты әдеттегі GUI элементтері болды. Мәтіндік интерфейс деген атау кейіннен осы типтегі интерфейсті атау үшін пайда болды. MS DOS 5.0-ның стандартты мәтін редакторы (және QBasic сияқты ұқсас құралдар) сияқты көптеген MS DOS мәтіндік режимдегі қолданбалар да осы қағиданы қолданды. IBM DOS 5.0-ға қосылған IBM DOS Shell (шамамен 1992 жыл) мәтіндік және нақты графикалық режимдерді қолдады, бұл оны таңдалған режимге байланысты TUI және GUI етіп жасады. MS DOS-қа арналған жетілдірілген файлдық менеджерлер EGA және жақсырақ дисплей адаптерлерімен символдардың пішіндерін өзгерте алды, бұл тышқан курсоры үшін төмен ажыратымдылықтағы қарапайым белгілер мен графикалық интерфейс элементтерін, соның ішінде жебе (түсті шаршы блогының орнына) ұсынды. Дисплей адаптері символдардың пішінін өзгерте алмаса, олар адаптердің ROM-да сақталған CP437 символдар жиынтығына көшеді. Norton Utilities (суретте) және PC Tools сияқты MS DOS-қа арналған танымал қосымшалар да осы техникаларды қолданды. DESQview – 1985 жылдың шілдесінде ұсынылған мәтіндік режимдегі көп тапсырмалы бағдарлама. MS DOS-тың үстінде жұмыс істейтін ол пайдаланушыларға бірнеше DOS бағдарламаларын бір уақытта терезелерде іске қосуға мүмкіндік берді. Бұл DOS ортасына көп тапсырмалылық және терезелік мүмкіндіктерді әкелген алғашқы бағдарлама болды, онда қолданыстағы DOS бағдарламаларын пайдалануға болады. DESQview толыққанды GUI емес, бірақ оның кейбір компоненттерін ұсынды, мысалы, өзгертілетін, бірін-бірі жабатын терезелер және тышқанмен нұсқау көрсету.

MS-DOS-те меншік ГУИ-мен қолданбалар

MS Windows дәуірінен бұрын, және MS DOS-та нақты ортақ GUI болмаған кезде, EGA, VGA және одан да жақсы графикалық карталармен жұмыс істейтін көптеген графикалық бағдарламаларда құрылған, меншік GUI болды. Мұндай графикалық бағдарламалардың ең танымалдарының бірі – WIMP интерфейсі бар танымал Deluxe Paint сурет салу бағдарламасы. MS DOS үшін түпнұсқа Adobe Acrobat Reader атқарылатын файлы стандартты Windows 3.x GUI және стандартты DOS командалық қабығында жұмыс істей алатын. VGA графикалық картасы орнатылған компьютерде командалық қабықтан іске қосылғанда, ол өзінің GUI-ін ұсынатын.

Microsoft Windows (16-бит нұсқалары)

Windows 1.0, MS-DOS операциялық жүйесі үшін графикалық интерфейс 1985 жылы шығарылды. Нарықтың реакциясы күтілгендей болмады. Содан кейін Windows 2.0 пайда болды, бірақ 1990 жылы Common User Access негізінде іске қосылған Windows 3.0-тың танымалдылығы одан әрі өсті. GUI кейіннен шағын өзгерістерге ұшырады, негізінен желілік мүмкіндігі бар Windows 3.11 және оның Win32s 32 биттік жаңартуы. MS Windows-тың 16 биттік түрі 1990 жылдары Windows 95 және Windows NT 32 биттік архитектурасының енгізілуімен тоқтатылды. Келесі бөлімді қараңыз. Белгілі бір қолданбаның негізгі терезесі максимизацияланған күйде толық экранды алып жатады. Пайдаланушылар максимизацияланған қолданбалар арасында Alt+Tab пернелер тіркесімін пайдаланып ауысуы керек; тышқанмен де максимизациялаудан басқа амал жоқ. Егер ешбір қолданба терезесі максимизацияланбаған болса, басқа GUI-лердегідей, ішінара көрінетін терезеге басу арқылы ауысуға болады. 1988 жылы Apple компаниясы Microsoft компаниясын Lisa және Apple Macintosh GUI-ның авторлық құқығын бұзды деп сотқа берді. Сот ісі 4 жылға созылды, бірақ Apple компаниясының талаптарының көп бөлігі келісімшарттық техникалық себептермен қабылданбады. Apple компаниясының кейінгі шағымдары да қабылданбады. Microsoft және Apple 1997 жылы мәселені жеке келісіммен шешкен көрінеді.

GEOS

GEOS 1986 жылы шығарылды, бастапқыда 8 биттік үй компьютері Commodore 64 үшін жазылған, ал одан кейін Apple II сериясы үшін де жазылды. Кейін компания бұл атауды IBM PC жүйелері үшін PC/Geos, содан кейін Geoworks Ensemble ретінде пайдаланды. Ол күнтізбе және мәтін өңдеуші сияқты бірнеше қолданбалы бағдарламалармен бірге келді. Америка Онлайндың (America Online) DOS клиентіне арналған нұсқасы оның қысқартылған түрі негізінде жасалған. Windows 3.0 GUI-мен салыстырғанда, ол қарапайым аппараттық құралдарда жақсы жұмыс істей алды, бірақ оның жасаушысы үшінші тарапты әзірлеушілерге қатысты шектеуші саясат ұстанды, бұл оның күшті бәсекелес болуына кедеріс келтірді. Сонымен қатар, ол 8 биттік компьютерлерге бағытталған, ал 16 биттік компьютерлер дәуірі басталып кеткен еді.

X терезесі жүйесі

Unix әлеміндегі стандартты терезе жүйесі – X Window System (көбінесе X11 немесе X), алғаш рет 1980 жылдардың ортасында жарық көрді. W Window System (1983) – X-тің алға құрылғысы болды; X MIT-де Project Athena жобасы ретінде әзірленді. Оның бастапқы мақсаты, жаңадан пайда болған графикалық терминалдардың қолданушыларына операциялық жүйесіне немесе аппараттық құралдарына қарамастан, қашықтағы графикалық жұмыс орындарына қол жеткізуге мүмкіндік беру еді. X-ті жазу үшін қолданылған бастапқы кодтың қолжетімділігінің арқасында, ол графикалық және кіріс/шығыс құрылғыларын басқарудың, сондай-ақ Unix, Linux және басқа Unix-ті ұқсас операциялық жүйелерде жергілікті және қашықтық графикалық интерфейстерді құрудың стандартты деңгейіне айналды, macOS және Android бұл ерекшеліктерден тыс. X графикалық терминал қолданушысына желідегі қашықтағы ресурстарды X сервер деп аталатын бағдарламалық модульді іске қосу арқылы, олар пайдаланушының құрылғысында орналасқандай пайдалануға мүмкіндік береді. Қашықтағы машинада іске қосылатын бағдарламалық қамтамасыз ету клиенттік қосымша деп аталады. X-тің желілік ашықтық протоколдары кез келген қосымшаның дисплей және кіріс бөлімдерін қосымшаның қалған бөлігінен бөліп, көптеген қашықтағы қолданушылардың кез келгеніне "жеткізуге" мүмкіндік береді. X бүгін ақысыз бағдарламалық қамтамасыз ету ретінде қолжетімді.

Жаңа СЖС

PostScript негізіндегі NeWS (желілік кеңейтілетін терезе жүйесі) 1980-ші жылдардың ортасында Sun Microsystems компаниясымен әзірленген. Бірнеше жыл бойы SunOS NeWS және X терезе жүйесін біріктіретін терезе жүйесін қамтыды. Кейбір сарапшылар NeWS-ті техникалық тұрғыдан әдемі деп санаса да, Sun ақырында осы өнімді қолдануды тоқтатты. X-тен өзгеше, NeWS әрқашан жабық кодты бағдарламалық қамтамасы болды.

1990-шы жылдар: Үстелдің кең таралған қолданылуы

Үйде және шағын бизнесте компьютерлік платформаның кеңінен қолданылуы, компьютерлерді формальды білімі жоқ адамдардың арасында танымал етті. Бұл қарқынды өсіп келе жатқан нарық құрды, коммерциялық игеруге және пайдалануға оңай интерфейстерге мүмкіндік ашты, сондай-ақ үй жүйелері үшін қолданыстағы графикалық интерфейстерді (ГИЖ) экономикалық тұрғыдан тиімді етуге ықпал жасады. Дисплей адаптерлерінің жоғары және шынайы түс мүмкіндіктерінің таралуы, мыңдаған және миллиондаған түстерді ұсына отырып, сонымен қатар жылдам процессорлар, үдетілген графикалық карталар, арзан жад, сақтау құрылғыларының көлемінің бірнеше есе артуы (мегабайттан гигабайтқа дейін) және телекоммуникациялық желілерде жолақтың енінің артуы мен бағаның төмендеуі, қарапайым пайдаланушыларға күрделі графикалық интерфейстерді іске қосуға мүмкіндік беретін орта жасады, бұл эстетикалық талаптардың артуына әкелді.

Windows 95 және "әр үйде компьютер"

Windows 3.11-ден кейін Microsoft жаңа тұтынушыға бағытталған операциялық жүйені әзірлеуді бастады. Windows 95 Microsoft-тың бұрынғы бөлек MS DOS және Windows өнімдерін біріктіруге арналған еді және MS DOS 7.0 деп жиі аталатын DOS-тың жетілдірілген нұсқасын қамтыды. Сондай-ақ, GUI-дың "Cairo" деп аталған маңызды жаңа дизайны болды. Cairo толыққанды іске асырылмаса да, оның бөліктері Windows 95-тен бастап операциялық жүйенің келесі нұсқаларына енді. Win95 және WinNT екеуі де 32 биттік қолданбаларды іске қоса алатын, Intel 80386 процессорының мүмкіндіктерін пайдаланатын, алдын ала көп тапсырмалы жұмыс істеу және 4 ГБ дейін сызықтық адрестік жад кеңістігіне ие болды. Windows 95 32 биттік операциялық жүйе ретінде жарнамаланды, бірақ ол іс жүзінде гибридті ядроға (VWIN32. VXD) және Windows for Workgroups (3.11) операциялық жүйесінің 16 биттік пайдаланушы интерфейсіне (USER. EXE) және графикалық құрылғы интерфейсіне (GDI. EXE) негізделген. Оның 16 биттік ядролық компоненттері 32 биттік кіші жүйемен (USER32. DLL және GDI32. DLL) бірге жұмыс істеп, 16 биттік және 32 биттік қолданбаларды іске қосуға мүмкіндік берді. Windows 95 нарықта сәттілікке жетіп, 32 биттік технологияға жалпы жаңартуға ықпал етті және шығарылғаннан кейін бір-екі жыл ішінде ең табысты операциялық жүйеге айналды. Көптеген маркетингтік кампаниялармен бірге Windows 95 нарықта үлкен жетістікке қол жеткізді және көп ұзамай ең танымал десктоп операциялық жүйесіне айналды. Windows 95 браузерлер арасындағы соғыстың басталуын көрді, осы кезде World Wide Web танымал мәдениет пен бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен талқыланды. Microsoft бастапқыда Web-те әлеуетті көрмеді, сондықтан Windows 95 Microsoft Network деп аталатын өзінің онлайн қызметімен бірге шығарылды, ол тек телефон арқылы қосылуды қамтамасыз етті және негізінен интернетке қол жеткізу емес, өзінің контенті үшін пайдаланылды. Netscape Navigator және Internet Explorer нұсқалары келесі бірнеше жылда қарқынды түрде шығарылды, Microsoft өзінің десктоп үстемдігін пайдаланып браузерін дамытуға және веб-экологиясын монокультура ретінде қалыптастыруға тырысты. Windows 95 жылдар бойы Windows 98 және Windows ME нұсқаларына дейін жетілді. Windows ME Microsoft-тың Windows 3.x негізіндегі операциялық жүйелерінің соңғысы болды. Windows параллель 32 биттік эволюциялық жолды өтті, онда Windows NT 3.1 1993 жылы шығарылды. Windows NT ("Жаңа технология" үшін) жаңа драйверлік модельмен, Unicode негізіндегі және қолданбалар арасында нақты бөлінуді қамтамасыз ететін табиғи 32 биттік операциялық жүйе болды. Windows NT NTVDM-де 16 биттік қолданбаларды қолдады, бірақ VxD драйверлерін қолдамады. Windows 95 1993 жылға дейін Windows NT-нің алдын бағдарламасы ретінде шығарылуы тиіс еді. Мақсаты – кері үйлесімділікті сақтай отырып, 32 биттік қолданбаларды дамытуға көмектесу және NT нұсқасының табысты болуына жағдай жасау болды. Бірақ көптеген кешігулерден кейін Windows 95 Unicode-сыз және VxD драйверлік моделін қолдана отырып шығарылды. Windows NT 3.1 Windows NT 3.5, 3.51 және содан кейін 4.0 нұсқаларына дейін жетілді, ол ақырында Windows 9x десктоп нұсқасымен ұқсас интерфейске ие болды және "Бастау" батырмасын қамтыды. Эволюция Windows 2000, Windows XP, Windows Vista және содан кейін Windows 7 арқылы жалғасты. Windows XP және одан жоғары нұсқалары 64 биттік режимдерде де қол жетімді болды. Windows серверлік өнімдері Windows Server 2003 (32 биттік және 64 биттік IA64 немесе x64 нұсқаларында қол жетімді) енгізілгеннен кейін, Windows Server 2008 және Windows Server 2008 R2 нұсқаларына бөлінді. Windows 2000 және XP бірдей негізгі графикалық интерфейске ие болды, бірақ XP Visual Styles енгізді. Windows 98-де Active Desktop тақырыбы енгізілді, ол десктопты HTML арқылы басқаруға мүмкіндік берді, бірақ бұл мүмкіндік клиенттер тарапынан жағымсыз қабылданды және олар оны жиі өшірді. Ақырында Windows Vista оны тоқтатты, бірақ десктопқа жаңа SideBar орнатты.

Mac OS жүйесі

Macintosh-тың графикалық пайдаланушы интерфейсі 1984 жылдан бері бірнеше рет жаңартылып, System 7 және Mac OS 8 сияқты маңызды жаңаруларға ие болды. Ол 2001 жылы Mac OS X-те "Aqua" интерфейсін енгізумен қазігі кездегі ең үлкен өзгеріске ұшырады. Бұл негізінен NeXTSTEP технологиясына негізделген, ал бастапқы Mac OS интерфейс элементтеріне қосылған жаңа операциялық жүйе болды. macOS графикалық суреттерді көрсету және экранға салу үшін Quartz деп аталатын технологияны қолданады. macOS интерфейсінің кейбір мүмкіндіктері NeXTSTEP-тен мұраға қалды (мысалы, Dock, автоматты күту курсоры немесе екі буферлі терезелер, олар тұрақты көрініс береді және терезелердің жыпылықтауын болдырмайды), ал басқалары ескі Mac OS операциялық жүйесінен мұраға қалды (жүйелік мәзір жолағы). Mac OS X 10.3 ашық терезелерді табуды жеңілдетуге арналған Exposé сияқты мүмкіндіктерді қоса, пайдаланушылықты жақсарту мүмкіндіктерін ұсынды. 2005 жылдың сәуірінде шыққан Mac OS X 10.4 жаңа мүмкіндіктерді қосты, соның ішінде Dashboard (арнайы мақсаттағы шағын қосымшаларға арналған виртуалды жұмыс үстелі) және Spotlight деп аталатын іздеу құралын, ол пайдаланушыларға папкаларды қараудың орнына файлдарды іздеуге мүмкіндік береді. 2011 жылдың шілдесінде шыққан Mac OS X 10.7 толық экранды қосымшаларды қолдады, ал 2015 жылдың қыркүйегінде шыққан Mac OS X 10.11 (El Capitan) терезенің сол жоғарғы бұрышындағы жасыл түймешікті басу немесе Control+Cmd+F пернелер тіркесін пайдаланып, толық экранды бөлінген көрініс жасауды қолдайды.

X терезесі жүйесіне негізделген графикалық интерфейстер

X Window әзірлеудің бастапқы кезеңдерінде Sun Microsystems және AT&T, Motif-пен бәсекелесе отырып, OPEN LOOK деп аталатын GUI стандартын енгізуге тырысты. OPEN LOOK Xerox компаниясымен бірлесіп, негізден құрылды, ал Motif – ұжымдық еңбек болды. Motif ақырында танымал болды және Hewlett Packard-тың Visual User Environment (VUE) негізін қалады, ол кейін Common Desktop Environment (CDE) атанды. 1990 жылдардың соңында Unix әлемінде, әсіресе ашық кодты бағдарламалық жасақтама қауымдастығында елеулі өсім болды. X Window System негізінде Linux және оған ұқсас операциялық жүйелер айналасында жаңа графикалық жұмыс орталары пайда болды. Пайдаланушыға біріктірілген және біртекті интерфейс ұсынуға жаңа мән берілді, нәтижесінде KDE Plasma 5, GNOME және Xfce сияқты жаңа жұмыс орталары құрылды, олар Unix және Unix-қа ұқсас жүйелерде CDE-ні ығыстырды. Xfce, KDE және GNOME-ның сыртқы түрі мен сезімі бұрынғы OPEN LOOK және Motif орталарына қарағанда жылдам өзгеріске ұшырайды және аз регламенттеледі.

Amiga (Амига)

Кейінгі нұсқалар бастапқы Workbench-ке қарағанда жақсартулар енгізді, мысалы, жоғары түсті Workbench экрандарына, контексттік мәзірлерге және псевдо 3D эффектісі бар 2D белгішелерге қолдау. Кейбір Amiga пайдаланушылары стандартты Workbench-ке қарағанда Directory Opus Magellan сияқты басқа интерфейстерді ұнатты. Magic User Interface (MUI) және ReAction сияқты көрінеу әдемі интерфейстерді артық көретін пайдаланушылар арасында жақсырақ, үшінші тараптың графикалық интерфейс машиналарын пайдалану кең таралды. Пайдаланушы интерфейсі кластары мен әдістерімен басқарылатын бұл объектіге бағытталған графикалық машиналарын Amiga ортасына стандарттау арқылы Amiga Workbench жаңа стандартты гаджеттермен, анимацияланған түймелермен, нағыз 24 биттік түсті белгішелермен, экрандар мен терезелер үшін фондық суреттерді, альфа-каналды, кез келген заманауи GUI-де болатын мөлдірлік пен көлеңкелерді пайдалануды кеңейтті. Workbench-тің қазіргі заманғы туындылары – MorphOS үшін Ambient, Scalos, AmigaOS 4 үшін Workbench және AROS үшін Wanderer. Ambient туралы қысқа мақала және MUI белгішелері, мәзірлері мен гаджеттерінің сипаттамалары aps.fr сайтында бар. Zune-нің суреттері AROS сайтының негізгі бөлімінде сақталған. Объектіге бағытталған графикалық машиналарын пайдалану GUI-дің көрінісі мен сезімін нақты стильдік талаптарға сәйкес өзгертеді.

OS/2

DOS-ты алмастыру мақсатымен Microsoft және IBM бірлесіп әзірлеген OS/2 нұсқасы 1.0 (1987 жылы шығарылған) графиктік интерфейске (GUI) ие болған жоқ. 1.1 нұсқасы (1988 жылы шығарылған) IBM Common User Access-тің іске асырылуын, кейіннен Windows 3.1 интерфейсіне ұқсас Presentation Manager (PM) жүйесін қамтыды. Microsoft-тан бөлінгеннен кейін IBM 2.0 нұсқасы үшін Workplace Shell (WPS) (1992 жылы шығарылды) әзірледі, бұл графиктік интерфейске өте радикалды, объектілі бағытталған тәсіл болды. Кейіннен Microsoft Windows 95-те осы стильдің көп бөлігін қайталады.

Келесі қадам

NeXTSTEP пайдаланушы интерфейсі NeXT компьютерлер желісінде қолданылды. NeXTSTEP-тің алғашқы маңызды нұсқасы 1989 жылы жарық көрді. Ол графикалық негізде Display PostScript технологиясын пайдаланды. NeXTSTEP интерфейсінің ең елеулі ерекшелігі – Mac OS X жүйесіне өзгертілген күйде енгізілген Dock болды, сондай-ақ бұрынғы графикалық интерфейстерге қарағанда оны қолдануды оңайырақ және түсініктірек ететін бірнеше ұсақ-түйектер де болды. NeXTSTEP-тің графикалық интерфейсі терезелерді жылжытуды (drag) мөлдір түрде көрсету мүмкіндігін бірінші болып ұсынды, бұл мүмкіндік қазіргі стандарттармен салыстырғанда салыстырмалы түрде әлсіз машинада, жоғары өнімділікке ие графикалық жабдықтардың көмегімен іске асырылды.

BeOS

BeOS, Mac OS-ке балама ретінде, бұрынғы Apple атқарушы директоры Жан Луи Гассе басқарыған команда AT&T Hobbit негізіндегі компьютерлерде жасалған, кейін PowerPC аппараттық құралдарына көшті. BeOS кейін Intel аппараттық құралдарына да порталданды. Ол Be компаниясы жазған объектіге бағытталған ядроны пайдаланды және X терезесі жүйесін қолданбай, нөлден жазылған өзгеше GUI интерфейсін қолданды. Әзірлеушілер мультимедиалық қолданбалар үшін тиімді платформа жасауға көп күш жұмсады. 2001 жылы Be Inc. компаниясы PalmSource, Inc. (сол кезде Palm Inc.) компаниясымен сатып алынды. BeOS GUI әлі де Haiku-да, BeOS-тің ашық кодты бағдарламалық қамтамасының қайта жасалған нұсқасында сақталған.

Мобильді құрылғылар

General Magic – барлық заманауи смартфондардың графикалық интерфейсінің, яғни iPhone сияқты сенсорлық экрандардың бастауында тұрған компания. 2007 жылы iPhone, ал кейін 2010 жылы iPad-тың ұсынылуымен Apple көп тиіншілік экрандарға арналған WIMP стилінен кейінгі өзара әрекеттесуді танымал етті, бұл құрылғылар мобильді құрылғылардың дамуындағы маңызды кезеңдер саналды. MP3 ойнатқыштар мен ұялы телефондар сияқты басқа портативті құрылғылар да соңғы жылдары графикалық интерфейсті пайдаланудың қарқынды дамыған саласы болды. 2000-жылдардың ортасынан бері портативті құрылғылардың көпшілігі жоғары ажыратымдылық және үлкен экрандарға ие болды. (Мысалы, Galaxy Note 4 дисплейінің 2,560 × 1,440 пикселдік дисплейі). Осының нәтижесінде, бұл құрылғылардың өзіндік танымал пайдаланушы интерфейстері мен операциялық жүйелері бар, олар өздерінің графикалық элементтерін – иконалар, мәзірлер, тұсқағаздар және т.б. жасауға арналған үлкен қолданушылар қауымдастығына ие. Post WIMP интерфейстері көбінесе осы мобильді құрылғыларда қолданылады, себебі десктоп метафорасы үшін қажетті дәстүрлі нұсқаушы құрылғылар тиімді емес. Жоғары қуатты графикалық жабдық көп қуатты тұтынады және көп жылу шығарады, сондықтан 2000-2010 жылдар аралығында жасалған 3D эффектілердің көпшілігі осы құрылғылар класында қолдануға қолайлы емес. Бұл Windows 8-де алғаш пайда болған Metro (Modern) UI және 2012 жылғы Gmail дизайнында көрсетілгендей, екі өлшемділіктің дизайнына баса назар аударатын қарапайым интерфейстердің дамуына әкелді.

3D пайдаланушы интерфейсі

ХХІ ғасырдың алғашқы онжылдығында графикалық процессорлардың (GPU) қарқынды дамуы терезелерді басқаруға 3D эффекттерді енгізуге алып келді. Бұл, пайдаланушы интерфейсін жобалаудағы тәжірибелік зерттеулерге негізделген, тікелей манипуляцияға мүмкіндік беретін физикалық түйсіктерді күшейту үшін қолданыстағы құралдардың экспрессивті мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған тыраштандыру. Көптеген жобаларға ортақ жаңа эффекттерге масштабтау, терезелерді түрлендіру және анимация (қозғалмалы терезелер, жүйелік табаққа тегіс кішірейту), бейнелерді біріктіру (терезелердің көлеңкесі мен мөлдірлігі үшін қолданылады) және ашық терезелерді ұйымдастырудың жаһандық деңгейін жақсарту (виртуалды жұмыс үстелдерге масштабтау, жұмыс үстелі текшесі, Exposé және т.б.) жатады. BumpTop тұжырымдық үлгісі құжаттардың физикалық бейнеленуін және тек симуляциялық ортада ғана мүмкін болатын құжаттарды жіктеу құралдарын біріктіреді, мысалы, дереу қайта реттеу және байланысты құжаттарды автоматты түрде топтастыру. Бұл эффекттер 3D бейнекарталарды кеңінен пайдаланудың арқасында танымал болды (көбінесе ойынға байланысты), олар 3D үдеткішін пайдаланып, төмен CPU жүктемесімен күрделі визуалды өңдеуге мүмкіндік береді, соның арқасында қолданба терезелері 3D кеңістікте көрсетіледі. Қолданба терезесі пикселдік буферде экраннан тыс салынады, ал графикалық карта оны 3D көрініске айналдырады. Бұл терезелерді көрсетудің бір бөлігін графикалық картадағы GPU-ға жүктеуге және осылайша негізгі CPU-дың жүктемесін азайтуға мүмкіндік береді, бірақ мұндай мүмкіндіктер графикалық картада болуы керек. 3D пайдаланушы интерфейсі бағдарламалық қамтылымдарының мысалдары: Novell компаниясының Xgl және Compiz, Red Hat/Fedora жинағындағы AIGLX. macOS үшін Quartz Extreme және Windows 7 және Vista-ның Aero интерфейсі көлеңкелеу және мөлдірлік эффекттері, сондай-ақ Exposé және Windows Flip және Flip 3D үшін 3D көрсетуді пайдаланады. Windows Vista бұл үшін Direct3D-ті пайдаланады, ал қалған интерфейстер OpenGL-ді пайдаланады.

Ноутбук интерфейсі

Ноутбук интерфейсі дерек ғылымы және басқа да зерттеу салаларында кеңінен қолданылады. Ноутбуктар пайдаланушыларға мәтін, есептеулер және графиктерді бір интерфейсте біріктіруге мүмкіндік береді, бұл командалық қатар интерфейсінде бұрын мүмкін болмаған.

Виртуалды шындық және қатысу

Oculus Rift және Sony PlayStation VR (бұрынғы Project Morpheus) сияқты виртуалды шындық құрылғылары пайдаланушыларға нақтылық сезімін беруге, яғни виртуалды ортаға толыққанды енгендей болуын қамтамасыз етуді мақсат етеді.