Кіріспе

Компьютерлік техникада, меңзеу құрылғысының жесті (немесе жай ғана жест) – меңзеу құрылғысының немесе саусақтың қозғалыстарын және басуларын бағдарламалық қамтамасыз ету белгілі бір компьютерлік оқиға ретінде танитын және тиісінше жауап беретін әдіс. Бұл, әсіресе, клавиатурада теруде қиындық туындайтын адамдар үшін пайдалы болуы мүмкін. Мысалы, веб-браузерде пайдаланушы оң меңзеу құрылғысы батырмасын басып, меңзеу құрылғысын қысқа ғана солға жылжытып, содан кейін батырманы босату арқылы бұрын қараған бетке оралуы мүмкін.

Тарих

Бірінші бағыттаушы құрылғының қимылы, "сүйреу", Apple компаниясы Macintosh және Lisa компьютерлерімен бірге жеткізілген тышқандардағы арнайы "қозғалыс" батырмасын алмастыру үшін енгізілді. Сүйреу – бағыттаушы құрылғыны жылжыту кезінде оның батырмасын басып тұруды білдіреді; бағдарламалық жасақтама мұны жеке басу және жылжу әрекеттерінен өзгеше әрекет ретінде қабылдайды. Көптеген бағыттаушы құрылғы қимылдарынан айырмашылығы, ол ешқандай нақты пішіннің іздеуін қажет етпейді. "Сүйреу" әрекеті көптеген бағдарламалық пакеттерде қолданылса да, басқа қимылдар одан да табысты болғандары аз.

Қазіргі қолданылуы

2005 жылдан бастап көптеген бағдарламалар сүйреу операциясынан басқа ым-ишараларды қолдамайды. Нысанды басқару құрылғысының ым-ишараларын танитын әрбір бағдарлама оны өз әдісімен іске асырады, кейде өте қысқа тышқан қозғалысын ым-ишара ретінде таниды, ал кейде белгілі бір қозғалыс үлгісін өте нақты түрде қайталауды талап етеді (мысалы, шеңбер). Кейбір жүзеге асырулар пайдаланушыларға осы факторларды өзгертуге мүмкіндік береді. Кейбір бейне ойындар ым-ишараларды пайдаланады. Мысалы, Bungie жасаған Myth нақты уақыт стратегиясы сериясында ойыншылар оларды майдан даласындағы бөлімдерге қалаған бағытта қарауды бұйырады. Жесттерді қолданатын тағы бір ойын — Lionhead’s Black & White. Arx Fatalis ойынында тышқанның ым-ишараларымен ауада руналар салынып, сиқыр жасалады. Бірнеше Nintendo Wii ойындары осындай жүйені пайдаланады. Ōkami тышқанның ым-ишараларына ұқсас жүйені қолданады; ойыншы сурет салу режиміне өте алады, онда олар салған пішін (шеңбер, шаңқай, сызық және т.б.) ойындағы бір функцияны орындайды, мысалы, бомба жасау немесе уақытты түннен күндізге ауыстыру. Тышқан ым-ишараларын пайдаланатын компьютерлік ойындардың басқа мысалдары — Die by the Sword және Silver, онда негізгі тышқан ым-ишаралары шабуыл қимылдарын нақты уақыт режимінде картаға түсіреді, сондай-ақ MX vs. ATV: Reflex, оның басқару схемасы өзінің атақты "рефлекс" жүйесін тышқан ым-ишараларымен іске асырады. Opera веб-браузері 5.10 нұсқасынан бастап (2001 жылғы сәуірде) ым-ишараларды таниды, бірақ бұл мүмкіндік әдепкі бойынша өшірілген. Opera браузері сондай-ақ тышқан аккордарын қолдайды, бұл ұқсас функцияны атқарады, бірақ тышқанды қозғау қажеттілігін жоққа шығарады. 2002 жылы кеңейтілген тышқан ым-ишараларын қолданған алғашқы браузер Maxthon болды, онда жоғары бейімделетін интерфейс барлық әрекеттерді 52 тышқан ым-ишарасының біріне және бірнеше тышқан аккордына тағайындауға мүмкіндік берді. Mozilla Firefox браузері үшін де бірнеше тышқан ым-ишаралары кеңейтімдері қол жетімді. Бұл кеңейтімдер Opera-дағыдай бірдей ым-ишараларды пайдаланады. Кейбір құралдар Microsoft Windows үшін кез келген бағдарламада тышқан ым-ишараларын қолдауды қамтамасыз етеді. K Desktop Environment 3 нұсқасы 3.2-ден бастап тышқанның әмбебап ым-ишараларын қолдайды. Windows Aero үш тышқан ым-ишарасын ұсынады: Aero Peek, Aero Shake және Aero Snap. Толық ақпарат алу үшін тиісті мақаланы қараңыз.

Кемшіліктері

Қазіргі кездегі қолмен сызба салу арқылы басқару шешімдерінің басты кемшілігі – пайдаланушы интерфейсі дизайнының екі қажетті принципін, кері байланыс пен көрінуді (немесе мүмкіндікті) қолдаудың жетіспеуі. Кері байланыс хабарламасы, қолмен сызба салу дұрыс енгізілгенін, сызбаның танылғанын және сәйкес команданың орындалғанын көрсету арқылы қажет. Дегенмен, Sensiva дауыс хабарламасы беру арқылы осыған белгілі бір деңгейде жақындасады. Екінші принцип – қолмен сызба салудың көрінуі, яғни пайдаланушыға қажетті сызбаларды және оларды қолдануға болатын жағдайларды үйренуге мүмкіндік беру. Internet Explorer үшін Тышқанның қолмен сызба салуы және ALToolbar Тышқанның қолмен сызба салуы пайдаланушыға визуалды түйсіндіруді жеңілдету үшін пайдаланушының ағымдағы қозғалысын көрсететін түрлі-түсті іздерді (трассировкаларды) көрсетеді. Екі мәселенің де шешімі ретінде дөңгелек менюлер мен белгілеу менюлері ұсынылды, себебі олар қолжетімді опцияларды үйренуге көмектеседі, сонымен қатар жылдам қолмен сызба салумен де қолданылуы мүмкін. Opera-ның соңғы нұсқалары (11 және одан жоғары) экрандағы дөңгелек менюді қолданады, ол қолмен сызба салудың қандай түрлері бар екенін және оларды қалай белсендіруге болатынын қарапайым және түсінікті түрде көрсетеді, соның арқасында кері байланыс пен көрінуді қамтамасыз етеді. Қолмен сызба салу арқылы басқарудың бір шектеуі – қолмен сызба салуды қолдануға болатын ауқым. Мысалы, әрбір сызба әрбір қолданба терезесі үшін тек бір командаға сәйкес келеді. Тышқанды жылжыту кезінде түймелерді басып тұру қиын болуы мүмкін және тәжірибе қажет, себебі төмен бағытталған әрекет көлденең қозғалысқа қарсылықты арттырады. Оптикалық тышқан, механикалық байланысқа сүйенбей қозғалысты сезетін сенсоры болғандықтан, шарлы тышқанға қарағанда мінез-құлқының өзгеруіне аз бейім. Ал сенсорлық панель (тачпад) барлық түймелері бармақпен басылып тұрғанда қосымша қарсылық тудырмайды. Дегенмен, түймелерді басып тұрудан туындайтын бұлшықет кернеуін пайдаланушы интерфейсі дизайнында пайдалануға болады, өйткені ол пайдаланушының уақытша күйде немесе режимде екендігі туралы тұрақты хабар береді (Buxton, 1995).