Кіріспе

Чероки соғыс көшбасшысы (1738 – 1792)

Тарту каноэсі (ᏥᏳ ᎦᏅᏏᏂ, айтылуы – Цию Гансини, шамамен 1738 – 29 ақпан, 1792) – Чероки тайпасының қызыл (немесе соғыс) басшысы, ол Жоғарғы Оңтүстікте колонистер мен АҚШ қоныс аударушыларына қарсылық көрсеткен Чероки жауынгерлерінің тобын басқарды. Америка революциясы кезінде және одан кейін Тарту каноэсінің жасақтарына кейде Үстіңгі Мускоги, Чикасау, Шоуни және басқа тайпалардан шыққан үндістер, британдық лоялистер, сондай-ақ Франция мен Испания агенттері қосылды. Чероки-американ соғыстары Америка революциялық соғысы аяқталғаннан кейін он жылдан астам жалғасты. Осы кезеңде Тарту каноэсі оңтүстік-шығыстағы үндістер арасындағы ең көрнекті соғыс көшбасшысы атанды. Ол 1777 жылдан 1792 жылы қайтыс болғанға дейін «Чикамауга Черокилері» (немесе «Төменгі Чероки») деп белгілі болған топтың әскери басшысы, яки скиагуста қызметін атқарды.

Өмірбаян

Цию Гансини шамамен 1738 жылы туған. Тартушы Каноэ – Аттакуллакулланың («Цалаги» немесе «Кішкентай шебер») – ниписинг тайпасының басшысы және Нионн Оллидің («Там Доу») ұлы. Осы екі американдық тайпаның көптеген өкілдері сол кезде чероки тайпасымен бірге өмір сүрді және чероки қоғамына бейімделді. Аттакуллакулла, Тартушы Каноэдің әкесі, Супериор көлінің жанында ниписинг тайпасында дүниеге келген. Оның анасы Наччез тайпасынан туған, бірақ чероки басшысы Оконостотаның әйелі оны қыз ретінде асырап алған. Чероки жырларында айтылуынша, оған бала кезінде болған бір оқиғаға байланысты осы ат берілген. Ол шони тайпасына қарсы соғысқа қатысқысы келгенде, әкесі оған каноэсін көтере алса, соғысқа бара алатынын айтқан. Жас жігіт соғысқа дайын екенін көрсетуге тырысты, бірақ тек ауыр каноэні ғана сүйреп әкелді.

Черокилердің соғыс әміршісі

Тарту каноэсі алғаш рет Англо-Чероки соғысында нақты жауынгерлік тәжірибе алды. Соғыс аяқталғаннан кейін, ол ақ колониялардың чероки жеріне енуіне қарсы ең күшті қарсыластардың бірі ретінде танылды. Ақырында ол Кіші Теннесси өзенінің жағасындағы Миалокуо ("Ұлы арал қаласы", чероки тілінде "Амоели Эгва") қаласының басшысы болды. Черокилер Революциялық соғыс басталғанда отаршылдарға қарсы британдықтармен одақтасуға шешім қабылдағанда, Тарту каноэсі соғысуға құштар болды және Овермаунт елді мекендеріне қарсы үш бағытты шабуылдың маңызды күштерінің біріне тағайындалды. Олар Остров Флэтс шайқасында Хитон бекетіне шабуыл жасап, шекарашылармен соғысты бастады. Үш бағытты шабуыл былай жоспарланған: "Ескі Абрам Ватауга және Ноличуки елді мекендеріне қарсы жасақ басқарды; Рейвеннің басшылығымен жауынгерлер Картер аңғарына шабуыл жасады; ал Тарту каноэсі Остров Флэтс шайқасында [қазіргі Кингспорт, Теннесси штаты] шайқасты, онда ол жараланды". Олар 11 қала құрды, оның ішінде кейінірек "Ескі Чикамауга қаласы" деп аталды. Бұл шотландтық Джон Макдональдтың сауда бекетіне қарсы жағында орналасқан, ол аймақтағы британдық істердің көмекші басқарушысы болды. Шелби олардың жетістіктерін Патрик Генриге жолдаған хатында баяндап, "[Чикамауга черокилері] өздерінің міндеттерін сезініп, Біріккен Штаттармен бейбіт келісімге келуге дайын" деді.

1782 жылы соғыс басталғаннан бері екінші рет чероки қалаларына үлкен АҚШ әскері шабуыл жасады. Полковник Джон Севьер әскерінің келтірген қиратуы оларды Теннесси өзені бойымен одан да төмен жылжуға мәжбүр етті. Тарту каноэсі Теннесси өзенінің сағасындағы табиғи кедергілерден төмен "Бес төменгі қала" құрды. Чикамаугалар сондай-ақ олардың бір әскери тобының Камберленд елді мекендеріне қарсы жақындағы жеңісін тойлады. Оның орнына Джон Уоттс басшылық етті.

Мұра

Джон П. Браунның "Ескі шекаралар" және Джеймс Мунидің "Чероки мифтері" атты этнографиялық кітабындағы тарихшылар оны жас Текумсеге үлгі-өнеге ретінде қарастырады. Текумсе Чикамауга тайпасымен бірге өмір сүрген және олардың соғыстарына қатысқан шауни тайпасының мүшесі болған. Секуаның тікелей ұрпағы Саяхатшы Құс жазған "Оларға өтірік айтыңыз" кітабында Текумсе мен Секуаның екеуі де оның жас жауынгерлерінің қатарында болғандығы айтылады.