Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нимруз провинциясының астанасы, Ауғанстан.
Provincial capital city of Nimruz, Afghanistan
Заранж (парсы/пашту/) – Ауғанстанның оңтүстік-батысында орналасқан қала. 2015 жылғы мәлімет бойынша, халқы 160 902 адамды құрайды. Бұл Нимруз провинциясының астанасы және Лашкарга, Кандагар қалаларымен шығысқа қарай, Фарахпен солтүстікке қарай, ал Иранның Забол қаласымен батысқа қарай тас жолдар арқылы байланысқан. Абрешам шекаралық өткізу пункты Ауғанстан-Иран шекарасында, Заранж қаласының батысында орналасқан. Ол Орталық Азия, Шығыс Азия және Оңтүстік Азияны Таяу Шығыспен байланыстыратын үш маңызды сауда жолының бірі болып табылады. Заранж әуежайы қаланың шығысында 21 шақырым қашықтықта жатыр. Заранж қаласының тарихы 2500 жылдан астам, ал Саффар әулетінің негізін қалаушы Якуб ибн әл-Лейт әл-Саффар осы ежелгі өркениетте дүниеге келген.
Zaranj (Persian/Pashto/) is a city in southwestern Afghanistan, which has a population of 160,902 people as of 2015. It is the capital of Nimruz Province and is linked by highways with Lashkargah and Kandahar to the east, Farah to the north and the Iranian city of Zabol to the west. The Abresham border crossing is located to the west of Zaranj, on the Afghanistan–Iran border. It is one of three important trade routes that connect Central Asia, East Asia and South Asia with the Middle East. Zaranj Airport is located some 13 mile (21 km) to the east of the city. The history of Zaranj dates back over 2500 years and Ya'qub ibn al Layth al Saffar, founder of the Saffarid dynasty, was born in this old civilization.
Тарих
Қазіргі Заранж ежелгі қаланың атын мұра еткен, оның атауы көне парсы тілінде Зранка деп тіркелген. Грек тілінде бұл сөз Дрангианаға айналды. Заранж қаласының басқа да тарихи атаулары: Зирра, Зарангия, Зарани сияқты. Ақырында, Заранж сөзі көне парсы тіліндегі заранка (“сулы жер”) деген сөзден туындаған. Ахеменидтер дәуіріндегі Зранка, Дрангиананың астанасы, Ирандағы Забол қаласының оңтүстік-шығысындағы Дахан-э-Гуламан жерінде орналасқан. Бұл қала тасталып қалғаннан кейін оның атауы, кейінгі парсы-араб жазуында Заранг немесе Заранж, аймақтың келесі әкімшілік орталықтарына берілді, ол өзі Сакастан, содан кейін Сиджистан және соңында Систан деп аталды. Орта ғасырлық Заранж қазіргі Заранж қаласының солтүстігінде 4,4 шақырым жердегі Нади Алиде орналасқан. Араб географтарының мәліметінше, орта ғасырлық Заранжға дейін Систанның астанасы Рам Шахристан (Абар Шарияр) қаласында болған. Рам Шахристан Хелманд өзенінен салынған арна арқылы сумен қамтамасыз етілген, бірақ оның бөгеті бұзылып, аймақ судан қалды, соның салдарынан халық үш күндік сапармен Заранж қаласын құрды. Бұл Заранж кейінгі антикалық Путингер картасында көрсетілген. 652 жылы Заранж Хурасанның әкіміне тәуелділікке өткендіктен, мұсылман билігіне бағынды. 661 жылы араб гарнизоны шағын қақтығыстар мен көтерілістерден кейін аймақтағы билігін қайта орнатты. Алтыншы ғасырда Заранжда несториандық христиан қауымы тіркелген, ал сегізінші ғасырдың соңында Заранжта якобит епархиясы болған. Тоғызыншы ғасырда Заранж Саффар әулетінің астанасы болды, оның негізін қалаушысы – жергілікті мысшы, кейіннен әскербасы болған Яқуб ибн әл-Лайт әл-Саффар еді. Ол Газнавилер, Гурилер, Тимурлер, Сафавилер және басқалардың құрамына кірді. 900 жылы Саманидтерден жеңілген Саффарлар 1003 жылы Газнидің Махмуды басып алғанға дейін аймақтық маңызға ие болды. Кейіннен Заранж Нимруздың Насрид (1029–1225) және Михрабанид (1236–1537) билеушілерінің астанасы болды. 18 ғасырдың басында қала 1738 жылы Хорасанның Надир шаһы биліктен қуылғанға дейін Ауғанстанның Хотаки әулетінің құрамына кірді. Заранж 18 ғасырдың ортасында Қалат хандығының құрамына кірді. Қазіргі Ауғанстан үкіметтері тұсында бұл аймақ 1968 жылға дейін Фарах Чакансур провинциясы деп аталды, содан кейін ол Нимруз және Фарах провинцияларын құру үшін бөлінді. Заранж қаласы Нимруз провинциясының астанасы болды.
Modern Zaranj bears the name of an ancient city whose name is also attested in Old Persian as Zranka. In Greek, this word became Drangiana. Other historical names for Zaranj include Zirra, Zarangia, Zarani etc. Ultimately, the word Zaranj is derived from the ancient Old Persian word zaranka ("waterland"). Achaemenid Zranka, the capital of Drangiana, was almost certainly located at Dahan e Gholaman, southeast of Zabol in Iran. After the abandonment of that city, its name, Zarang or Zaranj in later Perso Arabic orthography, was transferred to the subsequent administrative centers of the region, which itself came to be known as Sakastān, then Sijistan and finally Sistān. Medieval Zaranj is located at Nād i `Alī, 4.4 km north of the modern city of Zaranj. According to the Arab geographers, prior to medieval Zaranj, the capital of Sistan was located at Ram Shahristan (Abar shariyar). Ram Shahristan had been supplied with water by a canal from the Helmand River, but its dam broke, the area was deprived of water, and the populace moved three days' march to found Zaranj. This Zaranj appears on the Peutinger Map of late Antiquity. The area came under Muslim rule in 652, when Zaranj surrendered to the governor of Khurāsān; it subsequently became a base for further caliphal expansion in the region. In 661, a small Arab garrison reestablished its authority in the region after having temporarily lost control due to skirmishes and revolts. A Nestorian Christian community is recorded in Zaranj in the sixth century, and by the end of the eighth century there was a Jacobite diocese of Zaranj. In the 9th century Zaranj was the capital of the Saffarid dynasty, whose founder was the local coppersmith turned warlord, Ya'qub ibn al Layth al Saffar. It became part of the Ghaznavids, Ghorids, Trimurids, Safavids and others. Defeated by the Samanids in 900, the Saffarids sank to a position of regional importance, until conquered by Mahmud of Ghazni in 1003. Subsequently, Zaranj served as the capital of the Nasrid (1029–1225) and Mihrabānid (1236–1537) maliks of Nīmrūz. In the early 18th century, the city became part of the Afghan Hotaki dynasty until they were removed from power in 1738 by Nader Shah of Khorasan. Zaranj came under Khanate of Kalat in the mid 18th century. Under the modern Afghan governments, the area was known as Farah Chakansur Province until 1968, when it was separated to form the provinces of Nimruz and Farah. The city of Zaranj became the capital of Nimroz province.
ХХІ ғасырдың басында
606-шы жол деп аталатын жаңа автомобиль жолын Фарра провинциясындағы Заранж мен Деларам аралығында Үндістан үкіметінің Шекаралық жолдар ұйымы 136 миллион АҚШ доллары көлемінде салды. Мақсаты – Иранның Чабахар теңіз порты мен Ауғанстанның Кабул, Кандагар, Герат, Мазари-Шариф және Кундуз қалаларын байланыстыратын негізгі сақиналық автомобиль жол жүйесі арасындағы байланысты қамтамасыз ету болды. Соғыс зардап шеккен елдегі Үндістанның даму жұмысының символы болған бұл жол 2009 жылдың қаңтар айында Ауғанстан президенті Хамид Карзай мен Сыртқы істер министрі Ранжин Дадфар Спантаның қатысуымен Үндістанның Сыртқы істер министрі Пранаб Мукерджиге тапсырылды. Мукерджи бұл жолдың тапсырылуына арналған салтанатты шарада: «Жолдың аяқталуы – Үндістан мен Ауғанстан екі елдің арасындағы ынтымақтастықты ешнәрсе тоқтата алмайды деген ұстанымын көрсетеді», – деді. Карзай бұл жобаның аяқталуы Үндістан мен Ауғанстан арасындағы ынтымақтастықты тоқтатуға тырысатындарға жолданған хабар екенін айтты. «Біздің ынтымақтастығымыз тоқтамайды», – деді ол. Талибан бұл жобаға қарсы болды және жұмысты тоқтатуға мәжбүрлеу үшін құрылысшыларға жиі шабуылдар жасады. Бұл шабуылдардың салдарынан Шекаралық жолдар ұйымының жүргізушісі мен төрт ИТБП сарбазы, сондай-ақ 129 ауған азаматы қаза тапты. Бұл провинция – талибтардың соңғы кезде қайта топтасқан 7 провинцияның (Нимруз, Хелманд, Кандагар, Урузган, Газни, Пактика және Забул) бірі. 2012 жылдың 14 тамызында Заранжда бірнеше жанкешті шабуылдар жасалып, ондаған бейбіт тұрғындар қаза тапты. Заранж Иранға жақын орналасқандықтан, қаланың экономикасы негізінен ирандық өнімдерге тәуелді. Сауданың өсуіне байланысты Ауғанстанның шекара полициясы контрабанданың, әсіресе есірткі мен қару-жарақтардың көбеюімен күресуде. Қала тұрғындарының экономикалық жағдайы жақсарып келеді. Күн сайын Таяу Шығыстан келген тауарлармен жүктелген жүздеген жүк көлігі қалаға кіріп тұрады. Соңғы он жылда АҚШ теңізшілері мен Халықаралық қауіпсіздікке көмектесу күштері (ISAF) Заранж қаласына барып қайтқан. АҚШ теңізшілері мен басқа да американдық шенеуніктер Ауғанстан үкіметімен бірлесіп ірі даму жобаларын жүзеге асырып жатыр. Бұл жобаларға қаланың суару жүйесін жақсарту, Ауғанстан әскері мен Ұлттық полициясының казармаларын салу, сондай-ақ аурухана мен мектеп салу кіреді. Қалаға Заранж әуежайы қызмет көрсетеді, оны АҚШ да жаңартуда. 3-ші әскери-әуе күштеріне қарасты АҚШ теңізшілері Заранжға, Деларам ауданындағы АҚШ теңізшілерінің "Деларам" алдыңғы операциялық базасы салынғалы бері барып тұрады. 3-ші теңіз авиациялық қанаттық бөлімі 4-ші теңізшілер батальонының 3-ші взводының V22 Osprey тікұшақтарын қонуға ыңғайлы ету үшін Заранж әуежайының қиыршық тас жолағының батыс жағында екі бетонды тікұшақ алаңын салды. Бұл тікұшақ алаңдары қазір Заранж әуежайына қондырып, көтерілетін барлық тікұшақтарға қызмет көрсетеді.
A new highway called Route 606 was built between Zaranj and Delaram in Farah province by the Indian Government's Border Roads Organization at a cost of about US$136 million to open up a link between the deep sea port at Chabahar in Iran to Afghanistan's main ring road highway system which connects Kabul, Kandahar, Herat, Mazar i Sharif and Kunduz. The highway, a symbol of India's developmental work in the war ravaged country, was handed over to Afghan authorities by Indian External Affairs Minister Pranab Mukherjee in January 2009 in the presence of Afghan President Hamid Karzai and Foreign Minister Rangeen Dadfar Spanta. "Completion of the road reflects the determination of both India and Afghanistan that nothing can prevent or hinder collaboration between the two countries," Mukherjee said at a function to mark this handover. On the occasion, Karzai said, the completion of the project is a message to those who want to stop cooperation between India and Afghanistan. "Our cooperation will not stop". The Taliban was opposed to this project and launched frequent attacks on the construction workers in an attempt to force the winding up of the work. A total of six Indians, including a Border Roads Organisation driver and four ITBP soldiers, and 129 Afghans were killed in these attacks. The province has been one of the 7 (Nimruz, Helmand, Kandahar, Uruzgan, Ghazni, Paktika and Zabul) where the Taliban have been recently regrouping. On 14 August 2012 dozens of civilians were killed in Zaranj by several suicide bombers in a major terrorist attack on the city. Due to Zaranj's close proximity to Iran, the city relies mostly on Iranian products. With the increase of trade the Afghan Border Police is dealing with a rise in smuggling, particularly illegal drugs and weapons. The overall economic situation is becoming better for the local population of the city. Hundreds of trucks containing merchandise from the Middle East enter the city on a daily basis. In the last decade, the U. S. Marines and others of the International Security Assistance Force (ISAF) have been visiting Zaranj city. The US Marines and other U. S. officials are involved with the Afghan government in major development projects. This includes improvement made to the irrigation network of the city, building of Afghan military and Afghan National Police barracks as well as a hospital and a school. The city is served by Zaranj Airport, which is also being improved by the United States. US Marines assigned to 3rd Marine Aircraft Wing have been visiting Zaranj since US Marine Base Forward Operating Base Delaram was built in Delaram district of Zaranj. The 3rd Marine Aircraft Wing built two concrete helicopter landing zones on western side of the gravel runway of Zaranj Airport to ease the landing of USMC V 22 Osprey helicopters from 3rd Battalion 4th Marines. The helipads now serve all helicopters landing at Zaranj airport.
Талибанның тұтқындауы
2021 жылдың 6 тамызында жергілікті көздер қаланың Талибан тобы қолға түсіргенін растады, бұл Ауғанстаннан шетелдік күштердің шығарылуынан кейін Талибан тобы бақылаған алғашқы провинциялық орталық болды. Ауғанстандық шенеуніктер қаланы басып алу кезінде Талибанға "аздаған қарсылық көрсетілгенін" мәлімдеді, ал Ауған Ұлттық Армиясының 215-ші корпусы Лашкарга қаласы үшін болған шайқасқа күшін жұмсады. Қалаға енгеннен кейін Талибан тобы қалалық түрмеге шабуыл жасап, көптеген тұтқындарды Заранж қаласына босатып жіберді. Мақалада айтылғандай, "Заранж өте жанды. Жаңа келгендер көшедегі сатушылардан кебаб сатып алып, дүкендерді аралап, пластикалық үстелдерде отырып, алдағы қиын жол туралы көбірек білуге асығысқан".
On 6 August 2021, it was confirmed by local sources that the city had been captured by the Taliban, making it the first provincial capital captured by the Taliban during their advances after the withdrawal of foreign forces in Afghanistan. Afghan officials stated the Taliban faced "little resistance" in capturing the city with the 215th Corps of the Afghan National Army focusing instead on the Battle of Lashkargah. Shortly after entering the city, the Taliban broke into the city's prison, releasing a large number of prisoners into Zaranj. As described in the paper, "Zaranj is lively. Newcomers buy kebabs from street vendors, peruse shops and sit around plastic tables, eager to learn more about the grueling journey ahead".
Климат
Зараньдің ыстық шөлді климаты (Кёппен климаттық жіктелімі BWh) бар, онда жаздар өте ыстық, қыстар салқын болады. Жауын-шашын мөлшері өте төмен, көбінесе қыс айларында жауады. Жаз айларында температура өте жоғары көтеріледі. Зараньде қар жаууы сирек кездеседі. 2016 жылдың 27 қарашасында осы қалада қар жауды.
Zaranj has a hot desert climate (Köppen climate classification BWh) with very hot summers and cool winters. Precipitation is very low, and mostly falls in winter. Temperatures in summer may approach Snowfall in Zaranj is a rare event. On 27 Nov 2016, it snowed in this city.
Демография
Ауылдық қайта құру және даму министрлігінің (MRRD) БҰҰ-ның қашандастар басқармасымен (UNHCR) және Ауғанстанның Орталық статистика басқармасының (CSO) мәліметтері бойынша, 2004 жылы Заранж қаласының халқы шамамен 49 851 адамды құрады. Этностық топтардың құрамы: балухтар – 44%, паштундар – 34%, тәжіктер – 22%. Заранж қаласының халқы 160 902 адамды құрайды. Қала Ауғанстан-Иран шекарасын Деларамдағы Кандагар-Херат тас жолымен байланыстырады, бұл А01 тас жолы арқылы Ауғанстанның басқа да ірі қалаларымен, соның ішінде Үндістанның Хажигак кен орнындағы жоспарланған кен өндіру операциясымен де байланыс жасауға мүмкіндік береді. 606-шы бағыт Деларам мен Заранж арасындағы сапар уақытын бұрынғы 12-14 сағаттан 2 сағатқа дейін қысқартады. 2016 жылдың мамыр айында Үндістан мен Иран Чабахар портына теміржол және автомобиль жолдары арқылы қосылу туралы келісімге келді.
According to the Ministry of Rural Rehabilitation and Development (MRRD) along with UNHCR and Central Statistics Office (CSO) of Afghanistan, the population of Zaranj was around 49,851 in 2004. The ethnic groups are as follows: Baloch 44%, Pashtun 34% and Tajik 22%. The city of Zaranj has a population of 160,902 people. It connects the Afghan–Iranian border with the Kandahar–Herat Highway in Delaram, which provides connectivity to other major Afghan cities via A01, including to India's planned mining operation in Hajigak mining concession. Route 606 reduces travel time between Delaram and Zaranj from the earlier 12–14 hours to just 2 hours. India Iran signed an agreement in May 2016 to connect it to Port of Chabahar with rail and road links.