Кіріспе

Жердің Күнді айналдыратын траекториясы Жер Күнді 149,60 млн км (8,317 жарық минуты, 92,96 млн миль) орташа қашықтықта, солтүстік жарты шардан қараған кезде, сағат тіліне қарсы бағытта айналады. Бір толық айналым 365 күн (1 сидерлік жыл) алады, осы уақыт ішінде Жер 940 миллион км (584 миллион миль) жол жүреді. Күн жүйесіндегі басқа денелердің әсерін ескермесек, Жердің орбитасы, сондай-ақ Жердің айналысы, 0,0167 эксцентриситеті бар Жер-Күн барицентрі бірінші фокус болатын эллипс болып табылады. Бұл мән нөлге жақын болғандықтан, орбитаның орталығы Күннің ортасына салыстырмалы түрде жақын (орбитаның мөлшеріне қатысты). Жерден қарағанда, планетаның орбиталық прогрессивтік қозғалысы Күнді басқа жұлдыздарға қатысты күн сайын шамамен 1° шығысқа қарай жылжитып отырады (немесе Күннің немесе Айдың диаметрі 12 сағат сайын). Жердің орбиталық жылдамдығы орташа есеппен 29,78 км/с (107 200 км/сағ; 66 620 миль/сағ) құрайды, бұл планетаның диаметрін 7 минутта және Айға дейінгі қашықтықты 4 сағатта жүріп өтуге жеткілікті. Күннің немесе Жердің солтүстік полюсінен қарағанда, Жер Күнді сағат тіліне қарсы бағытта айналып жатқандай көрінеді. Осы көзқарас нүктесінен, Жер де, Күн де өз осі бойынша сағат тіліне қарсы бағытта айналып жатқандай көрінеді.

Зерттеу тарихы

Гелиоцентризм – бұл Күнді Күн жүйесінің ортасына алғаш рет орналастырып, планеталарды, соның ішінде Жерді, оның айналысына енгізген ғылыми модель. Тарихи тұрғыдан алғанда, гелиоцентризм Жерді ортаға қойған геоцентризмге қарама-қарсы келеді. Самостық Аристарх б.з.б. III ғасырында гелиоцентрлік модельді ұсынған. XVI ғасырда Николаус Коперниктің "De revolutionibus" еңбегінде ғаламның гелиоцентрлік моделі толыққанды түрде талданды, Птолемей II ғасырда өз геоцентрлік моделін ұсынғандай. Бұл "Коперник революциясы" планеталардың кері қозғалысы мәселесін олардың тек қана көрінетін және сезімге қабылданатын қозғалыс екендігін дәлелдеу арқылы шешті. Тарихшы Джерри Броттонның сөзіне сәйкес, "Коперниктің жаңалыққа толы кітабы бір ғасырдан астам бұрын жарық көргенімен, [голландиялық картограф] Жоан Блеу әлем картасына оның революциялық гелиоцентрлік теориясын енгізген алғашқы картограф болды".

Жер бетіндегі әсері

Жердің осьтік еңістігі (көбінесе эклиптиканың қисықтығы деп аталады) салдарынан, аспандағы Күннің траекториясының бұрышы (Жер бетіндегі бақылаушы үшін) жыл бойы өзгереді. Солтүстік ендіктегі бақылаушы үшін, солтүстік полюс Күнге қарай еңкейгенде, күн ұзаққа созылады және Күн аспанда биік көрінеді. Бұл жер бетіне қосымша күн сәулесі түсуіне байланысты орташа температураның жоғарылауына себеп болады. Ал солтүстік полюс Күннен алыстағанда, керісінше болады және ауа райы көбінесе суық болады. Солтүстік мұздық шеңберінен солтүстікке және Антарктика шеңберінен оңтүстікке қарай, жылдың бір бөлігінде күннің жарығы мүлдем болмайды, ал жылдың қарсы уақытында үздіксіз күн сәулесі болады. Бұл құбылыс полярлық түн және түнгі күн деп аталады. Ауа райының осы өзгерісі (Жердің осьтік еңістігінің бағытына байланысты) маусымдардың пайда болуына әкеледі.