Түберкулезді емдеу стратегиясы: DOTS бағдарламасы

Кіріспе

Туберкулезді емдеу стратегиясы

Тікелей бақылаудағы қысқа мерзімді емдеу (DOTS, сондай-ақ ТБ DOTS деп те аталады) – Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ұсынатын туберкулезді (ТБ) бақылау стратегиясының атауы. ДДҰ-ның мәлімдемесіне сәйкес, "ТБ таралуын тоқтатудың ең тиімді жолы – оны емдеу. ТБ-ны емдеудің ең жақсы әдісі DOTS деп танылады". DOTS бес негізгі компоненттен тұрады:
Үкіметтік міндеттеме (барлық деңгейдегі саяси ерік-жігерді, сондай-ақ туберкулезді бақылау, тіркеу және оқытудың орталықтандырылған, басымдыққа ие жүйесін құруды қамтиды)
Сұйық микроскопиясы арқылы науқастың анықталуы
Медициналық қызметкер немесе қоғамдық денсаулық қызметкерінің бақылауымен жүзеге асылатын, алтыдан тоғыз айға дейінгі стандартталған емдеу режимі (кем дегенде алғашқы екі айда)
Дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету
Емдеу нәтижелерін бағалауға мүмкіндік беретін стандартталған тіркеу және есеп беру жүйесі.

Тарих

DOTS-тің техникалық стратегиясын 1970 және 80-жылдары, негізінен Танзанияда, сондай-ақ Малави, Никарагуа және Мозамбикте, Туберкулезге және өкпе ауруларына қарсы халықаралық одақтың Карел Стайбло әзірледі. Стайбло "тексерулер мен тепе-теңдіктер жүйесін жетілдірді, ол көптеген дамушы елдерге қолжетімді бағамен жоғары емделу деңгейін қамтамасыз етті". Бұл туберкулезден емделгендердің үлесін 40%-дан 80%-ға дейін арттырды, бұл құтқарылған әрбір өмір үшін $10-ға дейін және алдын алған әрбір жаңа инфекция үшін $3-қа дейін шығынға бағаланды. 2007 жылы ДДҰ және Дүниежүзілік банк осы стратегияны кеңейту мүмкіндігін зерттеуді бастады. 2008 жылдың шілдесінде Дүниежүзілік банк Стайбло мен ДДҰ-ны Қытайда туберкулезді бақылау жобасын жобалауға шақырды. 2007 жылдың соңына қарай бұл пилоттық жоба керемет нәтижелер көрсетті, туберкулезбен ауыратын науқастардың емделу көрсеткіші екі еседен асты. Қытай жақын арада бұл жобаны елдің жартысына жуық аумағына кеңейтті. 1990 жылдардың басында ДДҰ Стайблоның ұқыпты жүйесіндегі 700-ге жуық әртүрлі міндеттердің тек 100-і тиімді туберкулезді бақылау бағдарламасын жүргізу үшін қажет екенін анықтады. Осыдан кейін, сол кездегі ДДҰ-ның салыстырмалы түрде шағын туберкулез бөлімі, Арата Кочи басшылығымен, бес негізгі элементке және тоғыз маңызды операцияға назар аударатын, одан да ықшам "Туберкулезді бақылау аясын" әзірледі. Бастапқы назар "DOT, яғни тікелей бақылаудағы емдеу, туберкулезге қарсы дәрілердің белгілі бір комбинациясын, қысқа курспен химиотерапия ретінде қолдану болды, бұл туберкулезді бақылаудың бес маңызды элементінің бірі еді. 1993 жылы Дүниежүзілік банктың "Дүниежүзілік даму туралы" есебінде DOTS-та қолданылатын туберкулезді бақылау стратегиясы ең тиімді және пайдалы денсаулық сақтау инвестициясы екені айтылды. 1994 жылдың күзінде ДДҰ-ның туберкулезді насихаттау жөніндегі өкілі Крайг Клаудт осы күрделі денсаулық сақтау шарасын таныстыру үшін маркетингтік стратегияның атауын және тұжырымдамасын жасады. "DOTS" бағдарламасын әлемдік және ұлттық шешім қабылдаушыларға жеткізу үшін "dots" сөзін кері бұрып, "stop" деп жазу, "Туберкулезді тоқтату. Нүктелерді пайдаланыңыз!" деген ұранды насихаттауға мүмкіндік берді. POZ журналының мәліметінше, "Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының ақшасы жетіспесе де, жылтыр қағазға, қайғылы суреттерге және 1995 жылғы туберкулез туралы есебінің айналмалы (!) мұқабасына көп ақша жұмсағанын білгенде, туберкулездің әлемдік эпидемиясы өте қиын кезеңге еніп отыр". Үндістанның туберкулезді жоюға бағытталған бірлескен күш-жігері NGO бақылауынша, "DOTS бүкіл әлемде туберкулезді бақылау бағдарламалары үшін шақырушы дауысқа айналды. Жаңалығымен шартталғандықтан, бұл денсаулық сақтау шарасы халықаралық денсаулық сақтау қауымдастығының шеңберінен тыс адамдардың да назарын тез тартып алды". 1997 жылдың 19 наурызында Германияның Берлин қаласындағы Роберт Кох институтында ДДҰ "DOTS – онжылдықтың ең үлкен денсаулық сақтау жетістігі" деп мәлімдеді. ДДҰ-ның бас директоры Хироши Накадзиманың сөзіне қарағанда, "DOTS стратегиясын енгізу және кеңінен қолдану арқасында алдағы он жылда туберкулезден кем дегенде 10 миллион адамның өлімі сақталды деп күтеміз". 2013 жылы Накадзиманың қайтысынан кейін ДДҰ DOTS-ты насихаттау оның он жылдық басшылығы кезінде ДДҰ-ның ең табысты бағдарламаларының бірі екенін мойындады.

The technical strategy for DOTS was developed by Karel Styblo of the International Union Against TB & Lung Disease in the 1970s and 80s, primarily in Tanzania, but also in Malawi, Nicaragua and Mozambique. Styblo refined "a treatment system of checks and balances that provided high cure rates at a cost affordable for most developing countries." This increased the proportion of people cured of TB from 40% to nearly 80%, costing up to $10 per life saved and $3 per new infection avoided. In 2007, WHO and the World Bank began investigating the potential expansion of this strategy. In July 2008, the World Bank invited Styblo and WHO to design a TB control project for China. By the end of 2007 this pilot project was achieving phenomenal results, more than doubling cure rates among TB patients. China soon extended this project to cover half the country. During the early 1990s, WHO determined that of the nearly 700 different tasks involved in Styblo's meticulous system, only 100 of them were essential to run an effective TB control program. From this, WHO's relatively small TB unit at that time, led by Arata Kochi, developed an even more concise "Framework for TB Control" focusing on five main elements and nine key operations. The initial emphasis was on "DOT, or directly observed therapy, using a specific combination of TB medicines known as short course chemotherapy as one of the five essential elements for controlling TB. In 1993, the World Bank's Word Development Report claimed that the TB control strategies used in DOTS were one of the most cost effective public health investments. In the Fall of 1994, Kraig Klaudt, WHO's TB Advocacy Officer, developed the name and concept for a marketing strategy to brand this complex public health intervention. To help market "DOTS" to global and national decision makers, turning the word "dots" upside down to spell "stop" proved a memorable shorthand that promoted "Stop TB. Use Dots!" According to POZ Magazine, "You know the worldwide epidemic of TB is entering a critical stage when the cash strapped World Health Organization spends a fortune on glossy paper, morbid photos and an interactive, spinning (!) cover for its 1995 TB report." India's Joint Effort to Eradicate TB NGO observed that, "DOTS became a clarion call for TB control programmes around the world. Because of its novelty, this health intervention quickly captured the attention of even those outside of the international health community." On March 19, 1997, at the Robert Koch Institute in Berlin, Germany, WHO announced that "DOTS was the biggest health breakthrough of the decade." According to WHO Director General Hiroshi Nakajima, "We anticipate that at least 10 million deaths from TB will be prevented in the next ten years with the introduction and extensive use of the DOTS strategy." Upon Nakajima's death in 2013, WHO recognized that the promotion of DOTS was one of WHO's most successful programs developed during his ten year administration.

Әсері

DOTS туберкулезін бақылау қызметтері келесі онжылдықтарда тұрақты түрде кеңінен қолданысқа енді. Бұрын жұқпалы туберкулезбен ауыратын науқастардың 2%-дан азы ғана анықталып, емделсе, 1990 жылы DOTS емдеу қызметтерінің арқасында шамамен 60%-ы осы көмекті алды. 1995 жылдан бері 41 миллион адам сәтті емделді және DOTS және Туберкулезді тоқтату стратегиясы арқылы 6 миллионға жуық адамның өмірі сақталды. 2009 жылы DOTS бағдарламалары арқылы 5,8 миллион туберкулез жағдайы тіркелді. Рандомизацияланған клиникалық сынақтарды жүйелі түрде қарау нәтижесінде тікелей бақылаудағы терапия (DOT) мен өздігінен қабылданатын дәрілік терапия арасында емделу көрсеткіштері мен емдеуді аяқтау деңгейі бойынша ешқандай айырмашылық анықтамады. 2013 жылғы клиникалық және байқаулық зерттеулердің мета-талдауы да DOTS пен өздігінен емдеу арасындағы айырмашылықты көрсетпеді. Дегенмен, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) және барлық басқа туберкулезге қарсы бағдарламалар дәріге төзімділік пайда болуының қаупінен сақтану үшін DOTS-ты туберкулезді емдеудің маңызды стратегиясы ретінде қолдануды жалғастыруда. DOTS Plus – көп дәріге төзімді туберкулезге (МДР туберкулезіне) арналған.