Кіріспе
Кентербери ертегілерінің бір бөлігі "Діни қызметкердің әңгімесі" (орта ағылшын тілінде: The Nonnes Preestes Tale of the Cok and Hen, Chauntecleer and Pertelote) – орта ағылшын ақыны Джеффри Чосердің Кентербери ертегілерінің бірі. 1390 жылдары жазылған бұл, Рейнард циклындағы бір оқиғаға негізделген жануарлар туралы аңыз және пародиялық эпос. "Шантилер мен түлкі" әңгімесі осы арқылы Ұлыбританияда кеңінен танымал болды.
"The Nun's Priest's Tale" (Middle English: The Nonnes Preestes Tale of the Cok and Hen, Chauntecleer and Pertelote) is one of The Canterbury Tales by the Middle English poet Geoffrey Chaucer. Composed in the 1390s, it is a beast fable and mock epic based on an incident in the Reynard cycle. The story of Chanticleer and the Fox became further popularised in Britain through this means.
Әңгіме және оның мазмұны
695 жолдан тұратын бұл шығармада кіріспе және қорытынды бар. Кіріспеде ертегі бұрынғы Монахтың әңгімесімен байланыстырылады, құлаған билеушілер, қылмыскерлер және қаһармандар туралы қысқаша әңгімелер тізімі, бұл рыцарьдың сөзін үзуіне себеп болады. Той иесі рыцарьтың шағымын қабылдап, монахқа әңгімесін өзгертуді бұйырады. Монах өтініш білдіруге құштар емес екенін айтып, бас тартады, сондықтан Той келесі әңгімені айту үшін Діни қызметкерді шақырады. Шосердің «Жалпы кіріспесінде» бұл кейіпкердің толыққанды бейнесі жоқ, бірақ әңгіменің қорытындысында Той оның зор физикалық күші мен беделін ерекшелейтін өте мақтаулы суреттеме беруге шақырылады. Бұл аңыз сөйлейтін жануарлар әлемі туралы, олар адамның қабылдауын және жаңылысын көрсетеді. Оның басты кейіпкері – түлкінің келе жатқан апатын армандаған мақтаншақ әтеш – Чонтеклир. Қорқып, ол жеті әйелінің арасындағы сүйіктісі Пертельотты оятады. Ол оған тек асқазанның ауырғандығын айтып, қарапайым арманға мән бергені үшін сөкпектейді. Чонтеклир өлімдерін болжаған пайғамбарлар, орындалған армандар және одан да терең армандар туралы әңгімелейді (мысалы, Цицеронның Сципион арманы туралы). Чонтеклир жұбатты және жаңа күнді қарсы алуға кіріседі. Анық айтқанда, Чонтеклирдің арманы да дұрыс болады. Зұлымдыққа толы, арамдыққа толы түлкі (3215-жол), бұрын Чонтеклирдің әке-шешесін алдап, құлдырауға ұшыратқан, оны көктемде күтіп отырады. Чонтеклир оны байқағанда, түлкі оның мақтанышына ойнап, әтештің қашу инстинктін жеңіп, оның керемет әкесі сияқты ән салуын қалайтынын айтады, мойнын созып, көзін жұмып тұрып. Әтеш солай істегенде, ол дереу түлкінің аузынан ауладан тартылып, арқасына ілінеді. Түлкі орман арқылы қашып бара жатқанда, бүкіл қора оны қуалайды, тұтқынға алынған Чонтеклир оны ұстағандарға тоқтауға кеңес береді. Жыртқыштың өзінің мақтанышы енді оның құлдырауына себеп болады: түлкі аузын ашып, қуғыншыларын мазақтап, Чонтеклир оның аузынан қашып, ең жақын ағашқа ұшып кетеді. Түлкі сақ әтешті өкінуге көндіруге тырысады, бірақ ол енді ағаштың қауіпсіздігін артық көреді және екінші рет дәл сол айла-амалға түсуден бас тартады. Діни қызметкер ежелгі тарих пен рыцарлықтан алынған эпикалық параллельдермен өзінің тар әңгімесін кеңейтеді, бұл оқиға мен актерлік құрамының аясында тек күлкілі және ирониялық болатын білімді көрсетеді. Бірақ, керісінше, әңгіме басталатын кедей жесір және оның ауылдық үйінің тауық ауласының сипаттамасы өмірге адал және ортағасырлық шаруаның өмір сүру жағдайларын талқылауда шынайы деп келтірілген. Соңында, Діни қызметкер өзінің сарайлық өнерінің күрделілігін әңгіменің қарапайымдығымен үйлестіріп, асығыс шешімдерден және жалған мақтауға сенуден сақтануға кеңес береді.
Бейімделулер
Роберт Хенрисон Шосердің ертегісін өзінің "Шир Шантилер және түлкі" атты туындысы үшін пайдаланды, бұл оның "Фригиялық Эзоптың моральдық аңыздары" атты үшінші поэмасы, ол 1480 жылдар шамасында жазылған. Кейіннен ақын Джон Драйден осы ертегіді "Қасқыр мен түлкі" (1700) деген атаумен заманауи тілге бейімдеді. 2007 жылы драматург Дуги Блэксленд "Кежелердің діни қызметкерінің ертегісі" негізінде комедиялық өлеңмен жазылған пьеса жазды. Барбара Кунидің балаларға арналған, өзі салған суреттерімен "Шантилер және түлкі" адаптациясы 1959 жылы Кальдекотт медалін жеңіп алды. Осы ертегінің тағы бір суреттелген басылымы 1992 жылы Керлан сыйлығына ие болды. Бұл – Фултон Робертс жазған, Марк Дэвис салған, бірақ аяқталмаған Дисней мультфильміне арналған "Шантилер және түлкі – Шосерлік ертегі" (1991). Музыкалық қойылымдардың арасында Гордон Джейкобтың "The Nun's Priest's Tale" (1951) және Росс Ли Финнидің осы аттас хорлық қойылымы бар. Америкада Сеймур Барабтың "Шантилер" комедиялық операсы да жарық көрді. Ұлыбританияда Майкл Хёрд осы ертегіді балаларға арналған поп-кантата ретінде "Rooster Rag" деп атады (1976). "Кентерберийлік ертегілердің" прологы, эпилогы, "Кежелердің діни қызметкерінің ертегісі" және тағы төрт ертегіден тұратын толық көлемді музыкалық сахналық қойылымы 1968 жылғы 21 наурызда Лондондағы Феникс театрында Ричард Хилл мен Джон Хокинстің музыкасымен, Невилл Когиллдің сөздерімен және Мартин Старкидің түпкі тұжырымдамасымен, кітабымен және режиссерлігімен қойылды. "Кежелердің діни қызметкерінің ертегісі" бөлімі 1969 жылғы Бродвейдегі алғашқы қойылымнан алынып тасталды, бірақ 1970 жылғы АҚШ гастрольдік қойылымында қайта жаңғыртылды.