Кіріспе

Меконг өзеніндегі атмосфералық құбылыс. Нага от шары (บั้งไฟพญานาค;), сондай-ақ бунг фэй фая нак немесе "Меконг жарықтары" және бұрын "көрініс жарықтары" деп аталған. Бұл шарлар қызғылт түсті болып келеді және көлемдері кішкентай ұсқыннан бастап баскетбол сияқты үлкенге дейін жетеді. Олар жылдамдап бірнеше жүз метрге көтеріліп, содан кейін жоғалып кетеді. Көрілетін от шарының саны түн сайын ондағаннан мыңдарға дейін ауысып отырады.

Сипаттама

От шары көбінесе қазан айының соңында Буддалық оразаның аяқталуымен бірге келетін Ван Ок Фанса түнінде көріледі деп хабарланады. Нага от шары Меконг өзенінің шамамен ұзын бөлігінде, негізінен Пхон Фисай ауданындағы Пхон Фисай маңында байқалған. Аймақтағы кішірек өзендерден, көлдерден және тоғандардан да от шары көтерілгені туралы хабарлар бар. Жергілікті тұрғындар 1980 жылдардың ортасына дейін от шарларын "көрініс шамдары" деп атаса, кейін жергілікті кеңес оларды ресми түрде "файя нак шамдары" деп атады. 2018 жылы бір бақылаушы бұл жарық құбылысы "жүздеген жылдар бойы" бар екенін, бірақ "Файя-Нак" деген жаңа атаудың шамамен 35 жыл бұрын пайда болғанын атап өтті.

Түсіндірмелері

Өрт шары Пайанак фестивалі кезінде өзенде жиі көрінетін болса да, 2002 жылы iTV деректі фильмінде Лаос әскері фестивальдің арғы бетінен ауаға іздемелі оқтар атып жатқаны көрсетілді. Скептик Брайан Даннинг, жарты мильдік өзеннің арғы жағында тұрған адамның оқ атылған дауысын ести алмайтынын айтады, себебі дауыс көрермендерге жетуіне 2,5 секунд уақыт кетеді, ал оған дейін көрермендер жарықты байқап, шу көтеріп, дауысты басып тастайды. Лаос билігінің 2021 жылғы ресми тергеуі, COVID-19 карантині мен комендант сағаты кезінде: "Шетелдік БАҚ-та тараған хабарларға жауап ретінде, сол түні біздің білмеуіміз арқылы ешкімнің қару немесе жарықшақтар атып, бізге белгілі болмауы мүмкін емес. Түн бойы полиция күштерін күшейттік және ешқандай оқиға тіркелмеді" деген қорытынды жасады. Кейбір адамдар бұл құбылысты ғылыми тұрғыдан түсіндіруге тырысты. Бір түсіндірме бойынша, өрт шарының пайда болуына батпақты жерде пайда болатын, тұтанғыш фосфин газы себепті. Даннинг мұндай өрт шарларының өздігінен тұтануының ықтималдығы төмен екенін, және олар өрт шарларының жылдамдығымен қозғалғанда жанбайтынын, сондай-ақ "Нага өрт шарларының табиғи түрде газ көпіршіктерінен пайда болатынын" түсіндіре алатын ғылым жоқ екенін жазады. Тағы бір ұқсас түсіндірме плазма физикасындағы құбылысқа қатысты: беттік электр энергиясы (мысалы, конденсатордан) ерітіндіге жіберілгенде пайда болатын бос қалқып жүретін плазма шарлары. Алайда, бұл шарлар табиғи түрде пайда болмайды, олар жоғары кернеулі конденсаторлар, микротолқынды осцилляторлар немесе микротолқынды пештерді пайдалана отырып, плазма шарларымен жүргізілетін бақыланатын тәжірибелерде ғана жасалады.