Тайландтың дәстүрлі Жаңа жылы: Сонгкран мерекесі

Кіріспе

Дәстүрлі тайлық жаңа жылдық мереке
басқа жерлерде тойлануы

Тайлық жаңа жылы немесе Сонгкран, Сонгкран сұлулығы. 2019 жылы мереке 9–16 сәуірде тойланды, себебі 13 сәуір сенбі күніне келді. 2024 жылы Сонгкран дәстүрлі 3 күндік форматтан айырылып, сәуірдің бірінші күнінен басталып, жиырма бірінші күніне дейін, дерлік толық айға созылды. Бұл жаңа жыл Будда күнтізбесімен сәйкес келеді, сондай-ақ индуист күнтізбелеріндегі жаңа жылмен, мысалы Вишу, Биху, Похела Бойшах, Пана Санкранти, Вайсахи сияқты мерекелермен де келіседі. Жаңа жыл Қытай (Юньнань провинциясының Дай халқы), Үндістан, Лаос, Камбоджа, Мьянма, Непал және Шри-Ланка сияқты Оңтүстік Азияның көптеген аймандарының жаңа жыл тойларымен шамамен бір уақытта өтеді. Сиамда Жаңа жыл қазіргі кезде 1 қаңтарда ресми түрде тойланады. Сонгкран 1888 жылға дейін ресми Жаңа жыл болды, содан кейін ол 1 сәуірге ауыстырылды. 1940 жылы бұл күн 1 қаңтарға өзгертілді. Тайландтың дәстүрлі Жаңа жылы – Сонгкран ұлттық мерекеге айналды. Мерекелер тазару рәсімі ретінде су шашумен атақты. Бұл тайлар мен шетелдіктердің арасында кең танымал болды.

Есептеу

1989 жылы Тайланд кабинеті Сонгкранды 12–14 сәуірде белгіледі, дұрыс басталу күніне қарамастан (13 сәуір сағат 20:57). Дегенмен, Сонгкран дәстүрлі түрде Сурья Сиддхантаның тай тіліндегі нұсқасы – Сурияарт (สุริยยาตร์) арқылы есептелген. Мереке Күннің шартты зодиак жүйесі бойынша Торпаққа кірген сәттен басталады. Бұл күнді Маха Сонгкран күні (วันมหาสงกรานต์) деп атайды. Соңғы күн жаңа күн жылы болып табылады және Ван Талонгсок (วันเถลิงศก) деп аталады. Астрологтар, жергілікті немесе патшалық, екі күн аралығындағы байқауларға сүйене отырып, экономика, ауыл шаруашылығы, жауын-шашын және саяси жағдайлар туралы болжамдар жасайды. Патша немесе оның атынан бас астролог жаңа жыл туралы халыққа ресми хабарлама жасайды. "Пракат Сонгкран" (ประกาศสงกรานต์, Сонгкран хабарламасы) деп аталатын хабарламада Маха Сонгкран, Талонгсок, ай-күн күнтізбесі және діни және патшалық рәсімдер туралы ақпараттар болады. Үкімет бұл хабарламаға қатаң орайды және патшалық астролог жасаған есептерге сәйкес кейбір рәсімдерді ұйымдастырады. 800 жыл 292 207 күнге тең. Яғни, әрбір күн жылы 292 207 каммаджа (กัมมัช, яғни кармадан туған нәрсе) құрайды, мұнда 1 каммаджа 108 секундқа, ал 800 каммаджа 1 күнге тең. Уақыт есебуі Кали Юганың 3102 ж.б.э. (-3101 ж.э.) басталған сәтінен басталады. Әр жылдың басында Кали Юга басталғаннан бергі күннің санын келесі формула арқылы есептеуге болады: мұнда , , тиісінше Кали дәуірін, жалпы дәуірді және будда дәуірін білдіреді. – Сурияарт күнінің нөмірі, ол қолданылатын күнтізбе дәуіріне байланысты өзгеруі мүмкін. Бұлыңғыр сан – Жаңа жыл күніне дейінгі күндердің саны, ал қалдық – жаңа жылдың басталу уақытын (каммаджада) көрсетеді, ол алдыңғы түнгі жарты сағаттан есептеледі. Есептеудегі үлкен күн санына байланысты, бұл мәселені шешу үшін жаңа күнтізбе дәуірлері ойлап табылды, оның ішінде Кіші дәуір (ME). 0 ME 1181 БЭ, 638 ЖЭ немесе 3739 КЭ-ге сәйкес келеді. Жоғарыдағы теңдеуден Кали Юга басталғаннан бері 1 365 702 күн өткенін білеміз. Қалдық жаңа жылдың өткен түнгі жарты сағаттан кейін 373 каммаджада басталғанын көрсетеді. Бұл күннің 373/800 бөлігіне немесе 11 сағат, 11 минут, 24 секундқа тең. Басқаша айтқанда, 0 МЕ 638 жылдың 25 наурызында, жексенбі күні, 11:11:24-те пролептиктік Григориан күнтізбесі бойынша басталды. Жаңа жылдағы Юлиан күні келесі формула бойынша есептеледі: Бұл санды алгоритм арқылы қайтадан күшке айналдыруға болады (Юлиан күнін қараңыз). Маха Сонгкран күні ұзақ процеске немесе 2.165 күнге (2 күн 3 сағат 57 минут 36 секунд) азайту арқылы есептеледі. Бұл мынадай түрде жазылуы мүмкін: Күн жылы 292 207 каммаджа немесе жыл сайын 365.25875 күнге созылады. Алайда, Григориан жылы орташа есеппен 292194 каммаджаға созылады. 13 каммаджа (23 минут, 24 секунд) айырмашылығы жыл сайын жинақталады, бұл Сонгкранның күнтізбелік жылдың соңына қарай ығысуына себеп болады. 1600, 1700, 1800, 1900 және 2000 жылдары Маха Сонгкран сәйкесінше 7 сәуірде, 9 сәуірде, 10 сәуірде, 12 және 13 сәуірде болды. Қазіргі кезде патша сарайы "Пракат Сонгкранды" шығаруды тоқтатты, оны Жаңа жыл күні жұртшылыққа таратылатын кішкентай күнтізбе кітапшасымен алмастырды. Мемлекеттік жинақ банкі әлі күнге дейін бір беттік ай-күн күнтізбесін басып шығарады, ол әдеттегі көп беттік күн күнтізбесінен ерекшеленеді. Күнтізбеде Нанг Сонгкранның бейнесі, оның көлігі және бағыныштылары бейнеленген, оларды сол зодиактың тай тілінде жазылған туын ұстаған қытай зодиакты жануар басқарады. Сондай-ақ, онда Сонгкранның дұрыс күні және діни күндер туралы толық ақпарат бар. Кейбір астрологтар, әсіресе Таиландтың солтүстігінде, әлі де өздерінің Сонгкран хабарламаларын шығарады, онда болжамдар және басқа да мәліметтер болады. 2013 жылы Чиангмай провинциялық кеңесі үкімет белгілеген мерекенің күнін дұрыс есептеу бойынша қайта жоспарлап, қарсылық білдіруге шешім қабылдады. Төмендегі кестеде жоғарыда талқыланған формулалардан алынған Сонгкран фестивалінің басталу және аяқталу күндері көрсетілген. Тай астрологиясында қолданылатын қытай зодиактары да келтірілген. Алайда, қытай зодиакы қытай астрологиясында Личунда, қытайлық Жаңа жылға дейін, ақпанда өзгереді, ал тай астрологиясы бесінші айдың бірінші күнін (шамамен наурыздың соңы мен сәуірдің басындағы жаңа ай) қолданады. Астрологтар белгілі бір мерзімге дейін өткен жылдың зодиак белгісін пайдаланады.

In 1989, the Thai cabinet fixed Songkran at 12–14 April, despite the correct starting date (13 April at 20:57). Songkran, however, was traditionally computed according to the method described in Suriyayart (สุริยยาตร์), the Thai version of Surya Siddhanta. The celebration starts when the sun enters Aries according to the sidereal zodiac system. This is called Maha Songkran day (วันมหาสงกรานต์). The final day marks the new solar year and is called Wan Thaloengsok (วันเถลิงศก). The astrologers, local or royal, then make predictions about the economy, agriculture, rainfall, and political affairs according to observations between both days. The king, or Chief Royal Astrologer on the monarch's behalf, issued an official notification on the new year to the public. The announcement, called Prakat Songkran (ประกาศสงกรานต์, Songkran notification), contained the information on Maha Songkran, Thaloengsok, the lunisolar calendar, and religious and royal ceremonies. The government strictly adhered to the announcement and arranged some ceremonies according to the computation made by the royal astrologer. According to the scripture, 800 years equal 292,207 days. In other words, each solar year lasts 292,207 kammaja (กัมมัช, lit. one produced by karma), where 1 kammaja equals 108 seconds and 800 kammaja corresponds to 1 solar day. Timekeeping began as Kali Yuga started in 3102 BCE (−3101 CE). At the start of each year, it is possible to compute the number of days since Kali Yuga commenced using the following formula:

where , , denote Kali Era, Common Era, and Buddhist Era respectively. is the Suriyayart day number, which can vary according to the calendar era being used. The integer result is the count of days at New Year's Day, while the remainder indicates the time at which the new year begins (in kammaja), measured from the previous midnight. Owing to a huge day number in the calculation, new calendar eras were devised to solve this problem, including the Minor Era (ME). 0 ME corresponds to 1181 BE, 638 CE or 3739 KE. Following the above equation, it follows that there were 1,365,702 days since the start of Kali Yuga. The remainder of the division suggests that the new year started at 373 kammaja after the previous midnight. This corresponds to 373/800 of a day or 11 hours, 11 minutes, and 24 seconds. In other words, 0 ME started at 11:11:24 on Sunday, 25 March 638 CE in the proleptic Gregorian calendar. The Julian day at the new year is computed according to the following formula:

The number can then be converted back into a date using an algorithm (see Julian day). Maha Songkran day is computed either by a lengthy process or by subtracting by 2.165 days (2 days 3 hours 57 minutes 36 seconds). This can be rewritten as

A solar year lasts 292,207 kammaja or 365.25875 days every year. However, a Gregorian year lasts, on average, 292194 kammaja. The difference of 13 kammaja (23 minutes, 24 seconds) accumulates every year, causing the shift of Songkran towards the end of the calendar year. In 1600, 1700, 1800, 1900 and 2000, Maha Songkran was on 7 April 9 April, 10 April 12 and 13 April respectively. Nowadays the royal palace has ceased to issue the Prakat Songkran, replacing it with a small calendar booklet given to the public on New Year's Day. Government Savings Bank still prints a one page lunisolar calendar, which is different from the multiple page solar calendar commonly seen. The calendar features the image of Nang Songkran with her vehicle and subordinates, led by a Chinese zodiac animal holding a flag with Thai script for that zodiac. It also contains a piece of comprehensive information on the correct Songkran day and religious days. Some astrologers, especially in northern Thailand, still issue their own Songkran notification containing predictions and other information. In 2013, the Chiang Mai Provincial Council decided to defy the government set holiday by rescheduling the ceremony according to the correct calculation. The following table lists the start and end dates of Songkran festival obtained from the formulae discussed above. The Chinese zodiac for each year is also given since it is also used in Thai astrology. However, the Chinese zodiac in Chinese astrology changes on Lichun, just before the Chinese New Year, in February, while Thai astrology uses the first day of fifth lunar month (roughly the new moon in late–March to early–April). Before the cut off date, astrologer uses the zodiac of the last year.

Таиландта

Орталық аймақ: Бұл аймақтағы адамдар Сонгкран жақындаған кезде үйлерін тазалайды. Барлығы түрлі-түсті киімдер киеді немесе тай киімімен нарядына келеді. Монахтарға тамақ сыйлағаннан кейін, адамдар ата-бабаларына арнап дұға тілейді. Халық ғибадатхананы салу немесе жөндеу үшін құм сыйлау сияқты ізгі амалдар жасайды. Құстар мен балықтарды босату да ізгілікке жататын амалдардың бірі. Қазіргі кезде адамдар бұқалар мен сиырлар сияқты басқа да жануарларды босатады. Пхра Прадаенгте Мон халқының дәстүрлі салтанаттары өтеді, олар түрлі-түсті дәстүрлі киімдермен шерулер мен фольклорлық қойылымдарды қамтиды. Оңтүстік: Оңтүстіктегілердің үш Сонгкран ережесі бар: мүмкіндігінше аз жұмыс істеу және ақша жұмсаудан сақтану; басқа адамдарға немесе жануарларға зиян келтірмеу; жалған айтпау. Солтүстік: 7 сәуірде Си Сатханалай ауданындағы Баан Хад Сиуде "Піл шеруінің қасиетті рәсімі" шарасы өтеді, онда ер адамдар дәстүрлі киімдермен пілдерге отырып ғибадатханаларға апаралады. Таиландтың солтүстігінде 13 сәуір күні жамандықтан қорғану үшін оқ ату немесе фейерверктер атқызылады. Келесі күні адамдар ғибадатханадағы монахтарға сыйлық ретінде тамақ және қажетті заттар дайындайды. Адамдар ғибадатханаға барып, ізгі амал жасайды, Будданың мүсінін сумен шайып, ақсақалдардың қолына су құйып, бата алады. Шығыс: Шығыс аймақта Таиландтың басқа бөліктеріндегідей шаралар өтеді, бірақ шығыстағы адамдар Сонгкран фестивалінің барлық күндері ғибадатханада ізгі амалдар жасап, құм пагодаларын тұрғызады. Кейбір адамдар ғибадатханада ізгілік жасағаннан кейін, отбасының егде жастағы мүшелеріне тамақ дайындап береді. Елорда (Банккок): Хао Сан көшесі мен Силом көшесі, Сиам алаңымен бірге, Сонгкранды қазіргі заманғы түрде тойлаудың орталығы болып табылады. Көшелер көлік қозғалысына жабылады және су тапаншаларымен және суға толы ыдыстармен жабдықталған орындар құрылады. Мереке күні-түні бойы жалғасады.

Басқа жерлер

Сонгкранды Малайзиядағы сиамдық қауым атап өтеді, әсіресе сиамдықтардың көп бөлігі орналасқан Кедах, Келантан, Пенанг, Перак, Перлис және Теренггану штаттарында. Пана Санкранти (Одия: ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି), сондай-ақ Маха-бисуба Санкранти деп те аталады, бұл Одишадағы буддистер мен индуистердің дәстүрлі жаңа жылдық мерекесі. Бұл мереке Үндістанның солтүстік-шығыс аймақтарында Сангкен, ал Бангладештің Читтагонг таулы аймақтарында Бизу, Боисук, Шанграй және Боисаби деп аталады. Бұл жергілікті индуистер мен буддист қауымының дәстүрлі жаңа жыл күні. Сангкен мерекесін тай тайпалары – камти, камьянг, факе және турунг тайпалары атап өтеді. Сондай-ақ, Сингфо, Тихак (Тангса) және Дуония халықтары да бұл мерекеге қатысады. Сангкен әдетте «Наун Ха» айында, тай ай күнтізбесінің жылдың бесінші айында, яғни сәуір айында болады. Мереке ескі жылдың соңғы күндерінде аталып өтіледі, ал ай күнтізбесі бойынша жаңа жыл мереке аяқталғаннан кейін бір күн өткен соң басталады. Вишу – индуистік діни мереке, ол негізінен Оңтүстік Үндістанның Керала штатында (және Тамил Надудың кейбір аймақтарында) тойланады. Бұл көбінесе егін жинау мерекесі. Оңтүстік Үндістанның кейбір ауылдарында, әсіресе Карнатакада, «Охали» немесе «Охли» деп аталатын мереке өткізіледі, онда әр үйдің ауласында әк және сары түсті бояу қосылған суы бар бөшке қойылып, көшеден өтетін адамдарға шашыратылады. Охали күні Таиландтағы Сонгкран және Мьянмадағы Тингянмен сәйкес келеді, бірақ Солтүстік Үндістандағы Холи мерекесімен емес. Жапонияда Сонгкран фестивалі Ыстық бұлақ фестивалімен бірге, Беппу Хато Онсен Мацури фестивалінде, Оита префектурасының Беппу қаласында өткізіледі. Бұл Беппу Сонгкран фестивалі деп аталады, онда тек су шашырату ғана емес, сонымен қатар тай мәдениетінен алынған әуендер де орындалады. Сондай-ақ, әлемдегі ең ылғалды музыка фестивалі – S2O Japan Songkran Music Festival де өткізіледі. Бұл тай және жапон мәдениеттерінің үйлесімі және олардың ұзақ жылдар бойғы қарым-қатынасын көрсетеді. Сонгкран мерекесі АҚШ-тың Уэйк аралындағы Әскери-әуе күштерінің қызметкерлері мен американдық және тай мердігерлері, сондай-ақ Нью-Йорк штатында Азиялық американдық қауымның Сонгкранды сәуір айында атап өтуіне арналған Ассамблеяның 1059-шы қаулысы бойынша жыл сайын тойланады.

Songkran is celebrated by the Malaysian Siamese community, particularly in the states of Kedah, Kelantan, Penang, Perak, Perlis and Terengganu where most Siamese are located. Pana Sankranti (Odia: ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି), also known as Maha bisuba Sankranti, is the traditional new year day festival of Buddhists and Hindus in Odisha, India. The festival is celebrated as Sangken in northeastern areas of India and as Bizu, Boisuk, Shangrai, and Boisabi in the Chittagong Hill Tracts of Bangladesh, which is the traditional New Year's Day by the indigenous Hindu people and Buddhist community. The Sangken festival is celebrated by the Tai people — Khamti people Khamyang, Phake and Turung people. The festival is also celebrated by Singpho, Tikhak (Tangsa) and Duoniya people. Sangken generally falls in the month of 'Naun Ha', the fifth month of the year of the Tai Lunar calendar coinciding with the month of April. It is celebrated in the last days of the old year and the lunar new year begins on the day just after the end of the festival. Vishu, a Hindu religious festival, celebrated mainly in the South Indian State of Kerala (and some parts of Tamil Nadu), also falls during the same timeframe. It is predominantly a harvest festival. In some villages in south India, especially Karnataka, a festival called "Okhali" or "Okhli" is celebrated in which every household keeps a barrel of water mixed with chalk and turmeric to throw on passers by. The date of Okhali coincides with that of Songkran in Thailand and Thingyan in Myanmar, not with the dates of Holi, which is a north Indian festival. In Japan, Songkran festival observance held along with the Hot Spring festival, Beppu Hatto Onsen Matsuri, in Beppu city, Ōita Prefecture, called Beppu Songkran Festival, not only water splashing observance but also Thai cultural fanfares occurred, and also held at the world's wettest music festival, S2O Japan Songkran Music Festival. It's combination of Thai Japan culture and depiction of long time relation of each other. Songkran is celebrated annually on the U. S. territory of Wake Island by Air Force members and American and Thai contractors, including New York State for commemorating the Asian American community's celebration of Songkran on April as an important cultural event on the state according to Assembly Resolution No. 1059.

Басқа күнтізбелерде

Сонгкран Бедтің Эостре мерекесіне берген уақытымен бірдей кезеңде өтеді, ал Пасха демалысы кейде Сонгкранмен дәл келіп жатады (соңғы рет 1979, 1990 және 2001 жылдары болды, бірақ енді 2063 жылға дейін қайталанбас шақта).

Сингапурды тойлау

2014 жылы Сингапур үшін екі күндік, Санкран стиліндегі су фестивалі жоспарланды және бұл шара «Сингапурдағы ең ірі су фестивалі» деп жарнамаланды. Бірақ, Таиландтың Туризм басқармасы (ТАТ) Туризм өнімдері жөніндегі вице-президенті Вилайван Твичашри Таиландтың Санкранды тойлауға эксклюзивті құқығы бар екенін мәлімдегеннен кейін дау туды және әлеуетті сот процесін талқылау үшін Зияткерлік меншік департаментімен, Сауда министрлігімен және Мәдениет министрлігімен консультациялар өткізуді жоспарлап отыр. Вице-президенттің пікірін көптеген тайлық азаматтар әлеуметтік желілерде қолдады. Мәдениетті насихаттау департаментінің басшысы Чай Нахончай Санкранның Оңтүстік-Шығыс Азияның көптеген елдері арасында ортақ дәстүрлі мереке екенін атап көрсетті, ал тарихшы Чарнвит Касецири ешбір елдің дәстүрге меншік құқығы бола алмайтынын айтты. 2014 жылдың 25 наурызында «Bangkok Post» газеті Сингапур үкіметі фестивальдің мазмұнына араласқанын, су шашуға, су тапаншаларын пайдалануға және қоғамдық орындарда ішімдік ішуге тыйым салынғанын хабарлады. Фестивальдің ұзақтығы да бір күнге дейін қысқартылды.