Кіріспе
Қытайлық мереке – Аждаһа қайықтары фестивалі (s=端午节) – дәстүрлі қытай мерекесі, ол қытай күнтізбесінің бесінші айының бесінші күні тойланады, бұл Григориан күнтізбесі бойынша мамырдың соңына немесе маусымға сәйкес келеді. Бұл мереке Соғысқан мемлекеттер кезеңінде (шамамен б.з.д. 600-200 жылдары) Оңтүстік Қытай мемлекетінің сүйікті премьер-министрі болған Кю Юаньды еске алады. Фестиваль аждаһа қайықтары жарысын өткізу және зұңзи деп аталатын жабысқақ күріштен жасалған бөлшектерді жеу арқылы тойланады, бұл Оңтүстік Қытай дәстүрі болған. Аждаһа қайықтары фестивалі жақсылық тілеу және жазғы ыстықтан демалуды білдіреді. 2009 жылдың қыркүйегінде ЮНЕСКО оны Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының тізіміне ресми түрде енгізді, бұл осылай таңдалған алғашқы қытай мерекесі болды.
The Dragon Boat Festival (s=端午节) is a traditional Chinese holiday which occurs on the fifth day of the fifth month of the Chinese calendar, which corresponds to late May or June in the Gregorian calendar. The holiday commemorates Qu Yuan who was the beloved prime minister of the southern Chinese state of Chu during the Warring States Period, about 600 B. C. to 200 B. C., and is celebrated by holding dragon boat races and eating sticky rice dumplings called zongzi, which were southern Chinese traditions. Dragon Boat Festival integrates praying for good luck and taking respite from the summer heat. In September 2009, UNESCO officially approved its inclusion in the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity, becoming the first Chinese holiday to be selected.
Аттар
Ағылшын тіліндегі мереке атауы – "Аждаһа қайықтары фестивалі", ол Қытай Халық Республикасының ресми ағылшын тіліндегі аудармасы ретінде қолданылады. Фестивальдің қытайша атауы әртүрлі қытай тілдерінде әртүрлі айтылады. Дуанву (s=端午) сөзбе-сөз "бастаушы жылқы" дегенді білдіреді, яғни қытай зодиакы бойынша айдың бірінші "ат күні". Ал Макаода бұл мереке (Португал тілінде Festividade do Barco Dragão) деп аталады.
Шығу тегі
Бесінші ай, әсіресе бесінші айдың бесінші күні, бақытсыз және зиянды ай деп есептеледі. Осы салтылар көптеген аймақтарда үлкен мерекелерге және қойылымдарға ұласып, Аждаһа қайықтары фестивалін ауру-сырқаптан және жамандықтан арылу күніне айналдырды.
Қу Юань
Қазіргі Қытайда ең көп таралған әңгіме бойынша, бұл фестиваль Чжоу әулетінің соғыс кезеңіндегі ежелгі Чу мемлекетінің ақыны және министрі Цю Юаньның (шамамен б.з.д. 340–278 жж.) қазасын еске алады. Чу патшалық үйінің кіші ұлы Цю жоғары лауазымдарда қызмет еткен. Алайда, патша күшейіп келе жатқан Цинь мемлекетімен одақтасуға шешім қабылдағанда, Цю одаққа қарсы болғандықтан қуылды, тіпті мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталды. Оны құрмет тұтқан жергілікті халық оны құтқару үшін, немесе кемінде денесін алып кету үшін қайықтарымен асығысқан деседі. Осыдан дракон қайықтары жарысының бастауы болған деп есептеледі.
У Цзику
Тағы бір аңыз бойынша, бұл фестиваль Ву патшалығының мемлекет қайраткері Ву Цзиксуды (б.з.д. 484 жылы қайтыс болған) еске алуға арналған. Цао Э Джин Гуляңның "У Шуан Пу" ("Теңдессіз батырлар тізімі") еңбегінде бейнеленген.
21 ғасыр
2008 жылы Қытайда Аждаһа қайықтары фестивалі мемлекеттік мереке деп белгіленді.
Мемлекеттік мереке
Бұл мереке Қытайда мәдени мереке ретінде ұзақ жылдар бойы белгіленіп келді және Қытайда, Гонконг әкімшілік аймағында, Макао әкімшілік аймағында және Тайваньда мемлекеттік мереке болып саналады. 1949 жылы құрылған Қытай Халық Республикасы үкіметі бастапқыда Аждаһа қайығы фестивалін мемлекеттік мереке ретінде мойындамаған, бірақ 2008 жылы дәстүрлі мәдениетті жандандыру мақсатында тағы екі фестивальмен бірге қайтадан енгізді. Аждаһа қайығы фестивалі Оңтүстік-Шығыс Азиядағы қытай қауымдастықтары, оның ішінде Сингапур және Малайзияда бейресми түрде тойланады. Оған баламалы және байланысты ресми мерекелерге корей Дано фестивалі, жапон Танго но секку және вьетнамдық Тэт Дьоан Нго жатады.
Аждаһалық қайық жарысы
Аждаһа қайықтары жарысының 2500 жылдан астам бұрын Қытайдың оңтүстік-орталық аймағында пайда болған ежелгі салтанатты және ритуалдық дәстүрлермен байланысы бар. Бұл аңыз Ку Юаньның тарихымен басталады, ол Соғысқан мемлекеттердің бірі – Чу мемлекетінің министрі болған.
5 -ке қатысты азық-түлік
"Дуаньву" атауындағы "У" (午) таңбасы көптеген қытай диалектілерінде 5 санымен ұқсас айтылады, сондықтан көптеген аймақтарда 5 санымен байланысты тағамдарды жеу дәстүрі қалыптасқан. Мысалы, Гуандун және Гонконг аймақтарында 5 түрлі бұршақтан жасалған конжи ішеді.
Реалгар шараптары
Реалгар шарабы немесе Сюньхуан шарабы — қытайлық спирттік сусын, оны қытай спиртіне сары-қызыл түсті реагар минералының (мырыш арсенидінің) ұнтағы қосылып дайындалады.
5 түсті жібек жіппен тоқылған тоқылған
Қытайдың кейбір аймақтарында адамдар, әсіресе балалар, Аждаһа қайықтары фестивалі күні 5 түсті (көк, қызыл, сары, ақ және қара, бес элементті бейнелейтін) жібек ленталар немесе жіптер тағады. Күннің ең күшті кезі жазғы күн тоғысымен сәйкес келеді, себебі солтүстік жарты шарда күн сәулесі ең ұзаққа созылады. Күн, қытай аждаһары сияқты, дәстүрлі түрде еркек энергияны көрсетеді, ал ай, құмай сияқты, дәстүрлі түрде әйел энергиясын көрсетеді. Жазғы күн тоғысы – еркек энергиясының жылдық ең жоғары нүктесі, ал қысқы күн тоғысы, жылдың ең ұзақ түні, әйел энергиясының жылдық ең жоғары нүктесі болып саналады. Сондықтан, аждаһардың еркек символы Аждаһа қайықтары фестивалімен байланыстырылған.