Қазіргі әдебиет пен кинодағы миф жасаушылық және Дж.Р.Р. Толкин поэзиясы
Mythopoeia
Қазіргі әдебиеттегі және кинодағы мифопоэя – жаңа мифология құру. Толкин еңбегі, мифологиялық тақырыптар мен архетиптерді пайдалану. Мифология жасау өнері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қазіргі әдебиетте және кинода баяндау жанры – Дж. Р. Р. Толкиннің поэмасы.
Narrative genre in modern literature and film
the poem by J. R. R. Tolkien
Митопоэя немесе митопоэзис – қазіргі әдебиет пен кинода проза, поэзия және басқа да әдеби формалардың авторлары жасаған жасанды немесе ойдан шығарылған мифологияны құруға негіделген баяндау жанры. Бұл ұғым одан бұрыннан белгілі болған, бірақ 1930 жылдары Дж. Р. Р. Толкин оны кеңінен танымал етті. Осы жанрдағы авторлар дәстүрлі мифологиялық тақырыптар мен архетиптерді көркем шығармаларға енгізеді. Митопоэя – мифология жасау процесі.
Mythopoeia , or mythopoesis, is a narrative genre in modern literature and film where an artificial or fictionalized mythology is created by the writer of prose, poetry, or other literary forms. The concept, which long preexisted him, was widely popularised by J. R. R. Tolkien in the 1930s. The authors in this genre integrate traditional mythological themes and archetypes into fiction. Mythopoeia is also the act of creating a mythology.
Жанр
[[Файл:Джозеф Кэмпбелл (кесілген).png|thumb|upright|Джозеф Кэмпбелл қазіргі әлемдегі жасалған мифологияның рөлі туралы жазды. Мифопоэяның "миф жасау" деген анықтамасы алғаш рет 1846 жылы тіркелген. Бастапқыда бұл ежелгі заманда мифтер жасауды білдірді. Көптеген әдеби туындылар мифтік тақырыптарды қамтиды, бірақ тек азасы ғана мифопоэзистің тығыз өзіне сілтеме жасауын және мақсатын қамтиды. Мифопоэя авторларының қатарында Уильям Блейк, Х.П. Лавкрафт, Лорд Дансани, Дж.Р.Р. Толкин және Роберт Э. Говард бар. Толкин 1931 жылы жазылған және "Ағаш және жапырақ" жинағында жарияланған өлеңінің біріне осы атауды берді. Мифопоэя туындылары көбінесе фантастика немесе ғылыми фантастика ретінде жіктеледі, бірақ әлемдік мифологияны зерттеген белгілі ғалым Джозеф Кэмпбеллдің сөзіне сәйкес, қазіргі әлемде мифологияның орнын толтырады. Кэмпбелл Ницшенің әлемі туралы айтты, ол бүгінде өткеннің көптеген мифтерін артта қалдырды. Ол жаңа мифтер жасалуы керек деп мәлімдеді, бірақ қазіргі мәдениет тым жылдам өзгеріп жатқанын, сондықтан қоғамды толық сипаттау үшін осындай мифологиялық құрылым кейінгі дәуірге дейін күте тұруы керек деп сенді. Философ Филипп Стамбовский мифопоэяның рационалды әлеммен байланысты экзистенциалдық үрейден құтылуға көмектесетінін және түрлі мәдениеттер мен қоғамдарды байланыстырудың бір жолы бола алатынын айтады. Мифопоэя кейде жасанды мифология деп аталады, бұл оның табиғи жолмен дамымағанын, жасанды тіл сияқты жасалма екенін, сондықтан мифология ретінде қабылдануы тиіс емес екенін көрсетеді. Мысалы, танымал фольклоршы Алан Дандес "ешбір роман мифтің мәдени талаптарына сай келмейді. Өнер туындысы немесе жасалма нәрсе мәдениеттің қасиетті дәстүрін баяндады деп айтуға болмайды [ең көп дегенде] бұл жасалма миф" деді.
[[File:Joseph Campbell (cropped). png|thumb|upright|Joseph Campbell wrote about the role of created mythologies in the modern world. The definition of mythopoeia as "a creating of myth" is first recorded from 1846. In early use, it meant the making of myths in ancient times. While many literary works carry mythic themes, only a few approach the dense self referentiality and purpose of mythopoesis. Mythopoeic authors include William Blake, H. P. Lovecraft, Lord Dunsany, J. R. R. Tolkien, and Robert E. Howard. Tolkien adopted as the title of one of his poems, written in 1931 and published in Tree and Leaf. Works of mythopoeia are often categorized as fantasy or science fiction but fill a niche for mythology in the modern world, according to Joseph Campbell, a famous student of world mythology. Campbell spoke of a Nietzschean world which has today outlived much of the mythology of the past. He claimed that new myths must be created, but he believed that present culture is changing too rapidly for society to be completely described by any such mythological framework until a later age. The philosopher Phillip Stambovsky argues that mythopoeia provides relief from the existential dread that comes with a rational world, and that it can serve as a way to link different cultures and societies. Mythopoeia is sometimes called artificial mythology, which emphasizes that it did not evolve naturally and is an artifice comparable with artificial language, and therefore should not be taken seriously as mythology. For example, the noted folklorist Alan Dundes argued that "any novel cannot meet the cultural criteria of myth. A work of art, or artifice, cannot be said to be the narrative of a culture's sacred tradition [it is] at most, artificial myth."
Бұрынғы оқиғалар
Уильям Блейктің мифологиясы жазбаша да, суреттер арқылы да көрініс береді. Мұнда Лос Иерусалим суретіндегі Спектрдің азабына ұшырайды, ол өз темірханасында бейнеленген. Уильям Блейк өзінің мифологиясын "Пайғамбарлық туындыларында" – Вала немесе Төрт Зоа сияқты шығармаларында жазды. Бұл туындыларда Уризен, Орк, Лос, Альбион, Ринтра, Ахания және Энитармон сияқты бірнеше түпнұсқа құдайлардың есімдері аталады. Кейін, 19-ғасырда Джордж Макдональд пен Х. Райдер Хаггард жазған әңгімелер арқылы фантастикалық әлемдер жасалды; К.С. Льюис оларды "мифопоэзиялық" қабілеттері үшін жоғары бағалады. Лорд Дунсанидің 1905 жылғы "Пегана құдайлары" атты әңгімелер жинағы, Пеганада мекендейтін Дунсани ойлап тапқан құдайлар пантеонымен байланысты. Одан кейін "Уақыт және құдайлар", "Веллерянның қылышы" және басқа да әңгімелер, сондай-ақ "Үш жарты шар туралы әңгімелер" жарық көрді. 1919 жылы Дунсани америкалық журналистке: "Пегана құдайларында мен мұхит пен айды түсіндіруге тырыстым. Бұрын ешкім осылай жасағанын білмеймін" деді. Дунсанидің туындылары Дж.Р.Р. Толкиннің кейінгі жазбаларына әсер етті. Т.С. Элиоттың "Шөл дала" (1922) антрополог және фольклоршы Джеймс Джордж Фрейзер сипаттаған туу мен қайта туу мотивіне негізделген 20-ғасыр мифологиясын жасауға жасалған әдейі әрекет болды.
thumb|William Blake's mythology is both written and illustrated. Here, Los is tormented at his smithy by the Spectre in an illustration to Jerusalem. William Blake set out his mythology in his "prophetic works" such as Vala, or The Four Zoas. These name several original gods, such as Urizen, Orc, Los, Albion, Rintrah, Ahania and Enitharmon. Later in the 19th century, stories by George MacDonald and H. Rider Haggard created fictional worlds; C. S. Lewis praised both for their "mythopoeic" gifts. Lord Dunsany's 1905 book of short stories, The Gods of Pegana, is linked by Dunsany's invented pantheon of deities who dwell in Pegāna. It was followed by Time and the Gods, by some stories in The Sword of Welleran and Other Stories, and by Tales of Three Hemispheres. In 1919, Dunsany told an American interviewer, "In The Gods of Pegana I tried to account for the ocean and the moon. I don't know whether anyone else has ever tried that before." Dunsany's work influenced J. R. R. Tolkien's later writings. T. S. Eliot's The Waste Land (1922) was a deliberate attempt to model a 20th century mythology patterned after the birth rebirth motif described by the anthropologist and folklorist James George Frazer.
Дж. Р. Р. Толкин
Баяу бас бармағы оң жаққа. Р. Р. Толкиннің Оксфордтағы Экзетер колледжіндегі Фейт Фальконбридж жасаған бюсті.
thumb|upright|J. R. R. Tolkien's bust by Faith Falcounbridge in Exeter College, Oxford
Ж. Р. Р. Толкин 1931 жылғы 19 қыркүйекте Оксфордтың Магдален колледжінде С. С. Льюис пен Хьюго Дайсонмен болған әңгімеден кейін «Митопоэя» атты өлеңін жазды. Бұл өлеңде ол шығармашылық миф жасауды түсіндіруге және қорғауға тырысты. Толкиннің кең ауқымды аңыздар жинағына бастау мифтері, жаратылыс мифтері, эпикалық поэзия циклы ғана емес, сонымен қатар ойдан шығарылған тіл білімі, геология және география да кіреді. Ол «субжаратыс» және «Фейри» сияқты миф жасаудың функциясын «Ниггелдің жапырағы» (1945) повесінде, «Вуттон Майорының Смиті» (1967) повесінде, сондай-ақ «Беовульф: Есімдер мен сыншылар» (1936) және «Фантастика туралы» (1939) эсселерінде қысқаша қарастырады. 1939 жылы Толкиннің Сент-Эндрюс университетіндегі Эндрю Ланг лекциясында оқылуы үшін жазылған және 1947 жылы жарық көрген «Фантастика туралы» еңбегінде «Фейри» әлемі – бұл ойдан шығарылған құбылыс және сонымен қатар адамның «субжаратыс» қабілетінен туындайтын жанның архетиптік жазықтығы екенін түсіндіреді. Толкин тілдің «субжаратысты» жүзеге асыру процесіндегі маңыздылығын баса айтады, жалпы адамның тілдік қабілеті туралы, сондай-ақ нақты бір дәстүрде қолданылатын тілдің ерекшеліктері туралы, әсіресе әңгіме және ән түрінде сөздерді айтады:
J. R. R. Tolkien wrote a poem titled Mythopoeia following a discussion on the night of 19 September 1931 at Magdalen College, Oxford with C. S. Lewis and Hugo Dyson, in which he intended to explain and defend creative myth making. Tolkien's wider legendarium includes not only origin myths, creation myths, and an epic poetry cycle, but also fictive linguistics, geology and geography. He more succinctly explores the function of such myth making, "subcreation" and "Faery" in the short story Leaf by Niggle (1945), the novella Smith of Wootton Major (1967), and the essays Beowulf: The Monsters and the Critics (1936) and On Fairy Stories (1939). Written in 1939 for presentation by Tolkien at the Andrew Lang lecture at the University of St Andrews and published in print in 1947, On Fairy Stories explains "Faery" as both a fictitious realm and an archetypal plane in the psyche or soul from whence Man derives his "subcreative" capacity. Tolkien emphasizes the importance of language in the act of channeling "subcreation", speaking of the human linguistic faculty in general as well as the specifics of the language used in a given tradition, particularly in the form of story and song:
Мифология – ешқандай ауру емес, бірақ ол, барлық адамзат сияқты, ауруға шалдығуы мүмкін. Ойлау – ақылдың ауруы деуге болады. Шындығына жақын айтсақ, тілдер, әсіресе қазіргі еуропалық тілдер – мифологияның ауруы. Бірақ тілді де жоққа шығаруға болмайды. Жанды ой, тіл және әңгіме біздің әлемізде бірдей пайда болды. Жалпылау және абстракциялау қабілетімен жабдықталған адам ақыл-ойы тек жасыл шөпті ғана емес, оны басқа нәрселерден ажыратып (және оны көруге әдемі деп тауып), сонымен қатар оның жасыл екенін де көреді. Бірақ қаншалықты күшті, оны тудырған қабілетті қаншалықты ынталандырады, сөйлеудің өнертабысы! Фериде ешқандай сиқыр немесе дұға одан да күшті емес. Бұл таңқаларлық емес: мұндай дұғалардың іс жүзінде сөздердің тағы бір түрі екенін айтуға болады, мифтік грамматикадағы сөздердің бір бөлігі. Жеңіл, ауыр, сұр, сары, тыныш, жылдам деп ойлаған ақыл-ой ауыр заттарды жеңілдетіп, ұшыратын, сұр қорғасынды сары алтынға, ал тыныш тасты жылдам суға айналдыратын сиқырды ойлап тапты. Егер ол біреуін жасай алса, екіншісін де жасай алады; ол сөзсіз екеуін де жасайды. Біз көк түсті көктен, қызыл түсті қаннан, жасыл түсті шөптен алсақ, бізде бір жазықтықта сиқыршының күші бар, ал сол күшті санамызға жат әлемде қолдануға деген ниет оянады. Бірақ біз осы күшті кез келген жазықтықта жақсы пайдаланамыз деп кепілдік беруге болмайды. Біз адамның бетіне өлімге жақын жасыл түс жағып, қорқыныш тудыруымыз мүмкін; біз сирек және қорқынышты көк айды жарқырата аламыз; немесе біз күміс жапырақтары бар орманды және алтын жүнді қошқарларды киюге мәжбүр ете аламыз және суық құрттың ішінде ыстық отты жағуға болады. Бірақ мұндай «фантазияда», оны қалай атасақ та, жаңа форма жасалады; Фери басталады; Адам субжаратушыға айналады. thumb upright=1.5 Толкин Финляндияны аралап, ауызша фольклорды жазып, содан кейін елдің мифологиясын қайта құрастырған Элиас Лённротты еліктеуге мүміндік таба алмады. 1912 жылғы қабырғалық сурет үшін эскиз, Лённрот және руна әншілері, Аксели Галлен-Каллела.
Mythology is not a disease at all, though it may like all human things become diseased. You might as well say that thinking is a disease of the mind. It would be more near the truth to say that languages, especially modern European languages, are a disease of mythology. But Language cannot, all the same, be dismissed. The incarnate mind, the tongue, and the tale are in our world coeval. The human mind, endowed with the powers of generalization and abstraction, sees not only green grass, discriminating it from other things (and finding it fair to look upon), but sees that it is green as well as being grass. But how powerful, how stimulating to the very faculty that produced it, was the invention of the adjective: no spell or incantation in Faerie is more potent. And that is not surprising: such incantations might indeed be said to be only another view of adjectives, a part of speech in a mythical grammar. The mind that thought of light, heavy, grey, yellow, still, swift, also conceived of magic that would make heavy things light and able to fly, turn grey lead into yellow gold, and the still rock into a swift water. If it could do the one, it could do the other; it inevitably did both. When we can take green from grass, blue from heaven, and red from blood, we have already an enchanter's power—upon one plane; and the desire to wield that power in the world external to our minds awakes. It does not follow that we shall use that power well upon any plane. We may put a deadly green upon a man's face and produce a horror; we may make the rare and terrible blue moon to shine; or we may cause woods to spring with silver leaves and rams to wear fleeces of gold, and put hot fire into the belly of the cold worm. But in such "fantasy," as it is called, new form is made; Faerie begins; Man becomes a sub creator. thumb|upright=1.5|Tolkien was unable to emulate Elias Lönnrot, who travelled Finland recording oral folklore, and then reconstructed the country's mythology. 1912 sketch for a mural, Lönnrot and the Rune Singers, by Akseli Gallen Kallela
Толкин зерттеушілері миф құру туралы оның көзқарасын христиандық Логос немесе «Сөз» тұжырымымен салыстырады, ол Құдайдың сөйлеген «табиғат тілі» ретінде де, «шекті санадағы мәңгілік жаратылыс актісінің қайталануы» ретінде де әрекет етеді. Верлин Флигер Элиас Лённроттың Финляндия үшін Калеваланы қасақана жасап, оған «жақсылық пен құпия әлемін, оның берген формасында ешқашан болмаған, бірақ Финляндияны өзінің тәуелсіз құндылығы сезімімен жалындаған ерлік дәуірін» сыйлағанын айтады. Оның пікірінше, Калеваланы оқыған Толкин «өзін дәл осындай нәрсені жасайтынын» елестеткен, тек мифология толығымен ойдан шығарылған. Лённрот 20 жыл бойы Финляндияның шалғай аудандарын аралап, «білімсіз шаруалардан» әңгімелер мен әндерді жинаған. Алайда Льюис кейінірек христиандықты «нағыз аңыз» деп атай бастады. Льюис былай деп жазды: «Христос туралы әңгіме – бұл жай ғана ақиқат аңыз: ол басқалары сияқты бізге әсер етеді, бірақ оның ерекшелігі – ол шын мәнінде болған». Содан кейін оның «Нарния жылнамалары» мифопоэя ретінде қарастырылады, оның сюжеттері христиан мифологиясына сілтеме жасайды, атап айтқанда өз халқын құтқару үшін құрбандыққа шалынған және қайта тірілген ұлы патшаның баяны. Льюис мифопоэялық ниеті әдетте аллегориямен шатастырылады, онда Нарнияның кейіпкерлері мен әлемі христиан дінтануы мен тарихының ұғымдары мен оқиғаларымен тікелей сәйкес келеді, бірақ Льюис аллегориялық оқылымның мәнін жоғалтатынын (мифопоэя) қайта-қайта баса айтты. Ол бұл күдіктілікті Толкинмен бөліседі, ол «ең жақсы және «негізгі» аллегориядан» ұнатпады, ол «Күрес» және «өлшеу» сияқты тақырыптардың кең және «негізгі» аллегориясына қарсы тұрады.
Tolkien scholars have likened his views on the creation of myth to the Christian concept of Logos or "The Word", which is said to act as both "the [ ] language of nature" spoken into being by God, and "a repetition in the finite mind of the eternal act of creation in the infinite I AM". Verlyn Flieger wrote that Elias Lönnrot intentionally created the Kalevala as a mythology for Finland, giving it "a world of magic and mystery, a heroic age of story that may never have existed in precisely the form he gave it, but nevertheless fired Finland with a sense of its own independent worth." In her view, Tolkien, who had read the Kalevala, "envisioned himself" doing exactly the same thing, except that the mythology would be entirely fictive. Lönnrot had travelled the backwoods of Finland for 20 years, collecting stories and songs "from unlettered peasants". However Lewis later began to speak of Christianity as the one "true myth". Lewis wrote, "The story of Christ is simply a true myth: a myth working on us in the same way as the others, but with this tremendous difference that it really happened." Subsequently, his Chronicles of Narnia is regarded as mythopoeia, with storylines referencing that Christian mythology, namely the narrative of a great king who is sacrificed to save his people and is resurrected. Lewis's mythopoeic intent is often confused with allegory, where the characters and world of Narnia would stand in direct equivalence with concepts and events from Christian theology and history, but Lewis repeatedly emphasized that an allegorical reading misses the point (the mythopoeia) of the Narnia stories. He shares this skepticism toward allegory with Tolkien, who disliked "conscious and intentional" allegory as it stood in opposition the broad and "inevitable" allegory of themes like "Fall" and "Mortality".
Фильмде
"Мысқаушылық және миф жасау" атты кітаптың авторы, Калифорния университетінің ағылшын тілі профессоры Фрэнк Макконнелл, киноны "миф жасаудың" тағы бір түрі деп атап, былай деді: "Кино мен әдебиеттің маңызы олардың миф жасаудың нұсқалары болғандықтан зор". Оның пікірінше, кино миф жасауға өте қолайлы құрал: "КИНО өзінің жобаланған шындығын идеалды түрде байланыстырылған, жеке әлемде іске асыруға ұмтылады". Макконнелл кең талдау жасап, американдық вестерн фильмдерін және романтикалық фильмдерді Артур мифологиясымен, әрекет пен шытырман оқиға фильмдерін – қоғамды құрған халықтардың "эпикалық әлем" мифологиясымен, ал көптеген романтикалық фильмдерде батырдың салт атты рөлін бейнелейтін фильмдерді "квест" мифологиясымен, мысалы, "Сэр Гавейн және қасиетті Грааль іздеуі" сияқты мифологиямен байланыстырады.
Frank McConnell, author of Storytelling and Mythmaking and professor of English at the University of California, called film another "mythmaking" art, stating: "Film and literature matter as much as they do because they are versions of mythmaking." In his view, film is a perfect vehicle for mythmaking: "FILM strives toward the fulfillment of its own projected reality in an ideally associative, personal world." In a broad analysis, McConnell associates the American western movies and romance movies with the Arthurian mythology, adventure and action movies with the "epic world" mythologies of founding societies, and many romance movies where the hero is allegorically playing the role of a knight, with "quest" mythologies like Sir Gawain and the Quest for the Holy Grail.
Музыка саласында
Классикалық музыкада Ричард Вагнердің опералары – романтикалық жобаның жаңа ескерткішіне айналдыру мақсатымен, тевтондық өткеннің аңыздарын түгелдей өзгертіп, «Gesamtkunstwerk» («толық өнер туындысы») деген жаңа түрін жасауға жасалған қасақана әрекет болды. Көбінесе импровизациялық джем-сессиялармен танымал болғанымен, Phish рок-тобы алғаш рет жетекші мүшесі Трей Анастасионың колледждегі «Кешегі адам» атты аға жобасын жасау кезінде қалыптасты. Ән циклында «Гамехендж» деп аталатын мифтік елдегі маңызды оқиғалар баяндалады, онда түрлі ойдан шығарылған жандар және негізінен «Жылқылар» деп аталатын тайпа тұрады. Бұл, көбінесе, постмодернистік пастиш болып табылады, мұнда Анастасионың мюзиклдерге немесе рок-операларға деген қызығушылығы философия мен көркем әдебиеттерді оқумен қатар келеді. Көптеген жанкүйерлер мифті құруды топтың музыкалық және философиялық тезисі деп санайды, себебі Гамехендждің жоғалған құпиялар кітабы («Көмектесетін достық кітап» деп аталады) өмірдің кез келген саласында импровизация жасауға шақыру ретінде қорытындыланады: «әрекеттің мәні – ағымға ерік беру». Black metal тобы Immortal-дың лириктері Харальд Nævdal, демон, шайқас, қысқы ландшафт, орман және қараңғылыққа толы «Blashyrkh» деп аталатын мифологиялық әлемді жасады, топ бұл әлемді солтүстік «Frostdemon» әлемі деп сипаттайды.
In classical music, Richard Wagner's operas were a deliberate attempt to create a new kind of Gesamtkunstwerk ('total work of art'), transforming the legends of the Teutonic past nearly out of recognition into a new monument to the Romantic project. While ostensibly known for improvised jamming, the rock group Phish first cemented as a group while producing leading member Trey Anastasio's senior project in college, called The Man Who Stepped into Yesterday. The song cycle features narration of major events in a mythical land called Gamehendge, containing types of imaginary creatures and primarily populated by a race called the "Lizards". It is essentially a postmodern pastiche, drawing from Anastasio's interest in musicals or rock operas as much as from reading philosophy and fiction. The creation of the myth is considered by many fans the thesis statement of the group, musically and philosophically, as Gamehendge's book of lost secrets (called the "Helping Friendly Book") is summarized as an encouragement to improvisation in any part of life: "the trick was to surrender to the flow." The black metal band Immortal's lyricist Harald Nævdal has created a mythological realm called Blashyrkh filled with demons, battles, winter landscapes, woods, and darkness, described by the band as a northern "Frostdemon" realm.
Ұйымдар
Мифопоэзиялық қоғам мифопоэзиялық әдебиетті дамыту мақсатында конференциялар өткізіп, кітаптар мен мерзімдік басылымдар шығарады, сондай-ақ Мифопоэзиялық сыйлықтарды табыстайды.
The Mythopoeic Society exists to promote mythopoeic literature, with conferences, books, periodicals, and the Mythopoeic Awards.