Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Күн тікелей жоғарыдан көрінетін ең оңтүстік ендік сызығы – ендік шеңбері.
Line of southernmost latitude at which the Sun can be directly overhead
the circle of latitude
Қазан (немесе Оңтүстік) тропигі – желтоқсан (немесе оңтүстік) күн тоғысында Күннің тікелей түсетін нүктесін қамтитын ендік шеңбері. Осылайша, бұл Күнді тікелей жоғарыдан көруге болатын ең оңтүстік ендік. Маусым күн тоғысында Күн түн ортасында горизонттан 90 градусқа төмен түседі. Оның солтүстік теңдесі – Раку тропигі. Қазан тропигі – Жер картасында белгіленген бес маңызды ендік шеңберінің бірі. Оның ендігі қазіргі уақытта экватордан оңтүстікке қарай орналасқан, бірақ жыл сайын 0,47 доға секунд немесе 15 метр жылдамдықпен солтүстікке қарай өте біртіндеп жылжиды.
The Tropic of Capricorn (or the Southern Tropic) is the circle of latitude that contains the subsolar point at the December (or southern) solstice. It is thus the southernmost latitude where the Sun can be seen directly overhead. It also reaches 90 degrees below the horizon at solar midnight on the June Solstice. Its northern equivalent is the Tropic of Cancer. The Tropic of Capricorn is one of the five major circles of latitude marked on maps of Earth. Its latitude is currently south of the Equator, but it is very gradually moving northward, currently at the rate of 0.47 arcseconds, or 15 metres, per year.
Атауы
Бұл ендік сызығы б.з.б. соңғы ғасырларда аталған кезде, Күн желтоқсан күн тоқырауында Козерог шоқжұлдызында болған. Бұл - Күннің осы ендікте зенитке жететін, жыл бойы ең оңтүстік жарыққа ие болатын күн. (Күн мен теңдік нүктелерінің прецессиясына байланысты, қазір Күн осы күн тоқырауында Сақи шоқжұлдызында көрінеді.)
When this line of latitude was named in the last centuries BC, the Sun was in the constellation Capricornus at the December solstice. This is the date each year when the Sun reaches zenith at this latitude, the southernmost declination it reaches for the year. (Due to the precession of the equinoxes the Sun currently appears in Sagittarius at this solstice.)
География және қоршаған орта
Көкшетау тропигі – оңтүстіктегі қоңыржай белдеу мен солтүстіктегі тропиктерді бөліп тұратын шекара. Солтүстік жарты шарда Көкшетау тропигіне баламасы – Рак тропигі. Көкшетау тропигінің орны өзгермейді, бірақ Жердің Күнді айналатын орбитасына қатысты бойлық бағытындағы шағын тербелістердің салдарынан үнемі өзгеріп отырады. Жердің осінің еңісі 41 000 жыл ішінде шамамен 22,1-ден 24,5 градусқа дейін өзгереді және қазіргі уақытта шамамен 23,4 градусқа тең. Осы тербеліс Көкшетау тропигінің жыл сайын шамамен жарты доға секунды (0,468″) ендік немесе 15 метр жылдамдықпен солтүстікке қарай жылғанын білдіреді (1917 жылы ол дәл 23° 27′ оңтүстік ендікте болса, 2045 жылы 23° 26′ оңтүстік ендікте болады). Сондықтан, Арктикалық шеңбер мен Көкшетау тропигі арасындағы қашықтық бірге қозғалып, тұрақты болып қалады. Толық ақпарат алу үшін ендік шеңберлеріне қараңыз. Маусым тоқырауында (Оңтүстік жарты шардағы қыс) шамамен 10 сағат 41 минут күн сәулесі болады. Желтоқсан тоқырауында (Оңтүстік жарты шардағы жаз) 13 сағат 35 минут күн сәулесі болады. 23°26′11.7″ оңтүстік ендікте орналасқан Көкшетау тропигінің ұзындығы 36 788 км (22 859 миль) құрайды.
The Tropic of Capricorn is the dividing line between the Southern Temperate Zone to the south and the Tropics to the north. The Northern Hemisphere equivalent of the Tropic of Capricorn is the Tropic of Cancer. The Tropic of Capricorn's position is not fixed, but constantly changes because of a slight wobble in the Earth's longitudinal alignment relative to its orbit around the Sun. Earth's axial tilt varies over a 41,000 year period from about 22.1 to 24.5 degrees and currently resides at about 23.4 degrees. This wobble means that the Tropic of Capricorn is currently drifting northward at a rate of almost half an arcsecond (0.468″) of latitude, or 15 metres, per year (it was at exactly 23° 27′S in 1917 and will be at 23° 26'S in 2045). Therefore, the distance between Arctic Circle and the Tropic of Capricorn is essentially constant moving in tandem. See under circles of latitude for information. There are approximately 10 hours, 41 minutes of daylight during the June solstice (Southern Hemisphere winter). During the December solstice (Southern Hemisphere summer), there are 13 hours, 35 minutes of daylight. The length of the Tropic of Capricorn at 23°26′11.7″S is 36,788 km (22,859 mi).
Африка
Оңтүстік Африканың осы белдеуінің көп бөлігінде маусымдық жауын-шашынның ең төменгі мөлшері сенімді болып, шаруашылық жүргізуге мүмкіндік бар, бірақ өнімділігі Миссисипи алқабымен бәсекелесе алмайды, тіпті топыраққа бірдей тыңайтқыштар қолданылса да. Өзендер, әсіресе, жоғары биіктіктерден (қатты жауын-шашын жасайтын аймақтардан) және Ұлы Рифт аңғарының шетінен, мысалы, Замбези сияқты, тропиктік аймақтарда сәтті түрде бөгеттелген. Бұл, аллювиалды немесе қоректік заттарға толы топырақпен бірге, жақсы топырақты жерлерде мол дәнді дақылдар өндіруге мүмкіндік береді. Осы кең аймақта мал шаруашылығы кең таралған, ол қарқынды, қысқа мерзімді және айналымды түрде жүргізілсе, топырақты тыңайтуға және тұрақтандыруға, судың ағып кетуі мен шөлдеудің алдын алуға көмектеседі. Бұл тәсіл көптеген тайпалар үшін дәстүрлі болып табылады және Зимбабведе туған биолог, фермер, мал өсіруші, саясаткер, халықаралық кеңесші және Савори институтының негізін қалаушы Аллан Савори сияқты үкіметтік кеңесшілер тарапынан қолдау көрсетіледі. Біріккен Ұлттар Ұйымының Университетінің «Біздің әлеміміз» басылымында ол 1960 жылдары «толыққанды басқару» әдістемесін жасағандығы айтылады және Африкада шөлдеуге қарсы күресті ондаған жылдар бойы жүргізіп келеді, дамысқан экономикалардың көпшілігіне керісінше, консервация үшін малдарды қоршаудың орнына жайылымдардағы мал басын арттыру арқылы. Осы аймақтағы тәжірибелер сәттілікке жетіп, жомарт сыйлықтарға ие болды; ол 2018 жылы UNCCD-нің Жер күніндегі негізгі сөз сөйледі, ал содан кейін TED (конференциясында) сөз сөйледі, ол кеңінен таратылды. Шығыс аймақта гүлдейтін бұталар мен эвкалипт сияқты дамыған өсімдіктер, ал көптеген биоаймақтарда шөптер терең тамырлар мен аз транспирация сияқты бейімделу тетіктеріне ие. Жауын-шашынмен қамтамасыз етілген аймақтарда кеңінен мал шаруашылығы жүргізіледі. Жануарлар, құстар және сүтқоректілер жақсы бейімделген. Табиғи түрде қиын егістік жерлері құрғақ жемістер, жаңғақтар және аз су тұтынатын өнімдерге маманданған. Суармалы су көздері жеткілікті болса және, ең жақсысы, суды ұстайтын қоректік заттарға толы немесе аллювиалды топырақтар болса, басқа да түрлері мүмкін, әсіресе бидай; жағалаудағы суармалы су көздері құрғақшылық жылдарында және одан кейін көптеген жағдайларда кеуекті. Көп қырлы Ұлы Бөлу жотасы екі жағында жүздеген шақырым жерді өңдеуге жарамды ететін жеңілдік беретін жауын-шашын жасайды, ал өзендері қажетті суды сақтау үшін кеңінен бөгеттелген; бұл Жаңа Оңтүстік Уэльс және Квинслендтің қоныстанған аймақтарына пайдалы. Эль-Ниньо-Оңтүстік осцилляциясының жылы, теріс фазаларына ұшыраған Тынық мұхитынан алыс жасыл төбелердің артында (бұл «Эль-Ниньо жылы/маусымы» деп аталады) батысқа қарай созылған 2800-3300 шақырымдық жаңбыр көлеңкесінде ақ, қызыл және сары ландшафт жатыр, одан әрі Канал өлкесінің әдетте құрғақ мал шаруашылығы жерлері, ақ Кати Тханда көлінің ұлттық паркі, негізінен қызыл Мамунгари қорық паркі, содан кейін Гибсон шөлі, одан кейін батыс жағалауындағы Калбарри елді мекенінің құрғақ ландшафты және оның қалған бөлігі солтүстікке қарай созылады. Канал өлкесінде тек ара-тұра ағып жатқан өзендерден пайда болған ежелгі су тасқыны алаптары бар құрғақ ландшафт орналасқан. Басты өзендері - Джорджина өзені, Купер сағасы және Диамантина өзені. Көптеген жылдарда олардың сулары жерге сіңіп кетеді немесе буланып кетеді, бірақ олардың су жиналатын аймағында жеткілікті жауын-шашын болғанда, бұл өзендер Оңтүстік Австралиядағы Эйр көліне құяды. 2010 жылы болған ең маңызды жауын-шашын оқиғаларының бірі - бұрынғы Ольга циклонынан пайда болған муссондық төмен қысым салдарынан ерекше жауын-шашын жауды. Эль-Ниньоның жағымсыз фазалары атмосфералық айналымның өзгеруіне әкеледі; Индонезия мен Австралияда жауын-шашын азаяды, тропикалық Тынық мұхитында жауын-шашын және тропикалық циклонның пайда болуы артады. Экватор бойында әдетте шығыстан батысқа қарай соғатын төменгі деңгейдегі жер бетіндегі пассатты желдер әлсірейді немесе басқа бағытта соғады. Өсімдіктер мүлдем жоқ, бірақ Анд тауларының шығыс беткейлерінде жауын-шашын жауын-шашынды егіншілік үшін жеткілікті.
In most of this belt of southern Africa, a minimum of seasonal rainfall is reliable and farming is possible, though yields struggle to compete with for example the Mississippi basin, even against like to like soil fertilisers. Rivers have been successfully dammed particularly flowing from relief precipitation areas (high eminences) and those from the edge of the Great Rift Valley, such as the Zambezi, well within the Tropics. This, with alluvial or enriched soil, enables substantial yield grain farming in areas with good soil. Across this large region pasture farming is widespread, where intensive, brief and rotational it helps to fertilise and stabilise the soil, preventing run off and desertification. This approach is traditional to many tribes and promoted by government advisors such as Allan Savory, a Zimbabwean born biologist, farmer, game rancher, politician and international consultant and co founder of the Savory Institute. According to the United Nations University Our World dissemination he is credited with developing "holistic management" in the 1960s and has led anti desertification efforts in Africa for decades using a counterintuitive approach to most developed economies of increasing the number of livestock on grasslands rather than fencing them off for conservation. Such practices in this area have seen success and won generous awards; he gave the keynote speech at UNCCD's Land Day in 2018, and later that year a TED (conference) address, widely re broadcast. In the east advanced plants such as flowering shrubs and eucalyptus and in most bioregions grasses have adapted to cope with means such as deep roots and little transpiration. Wetter areas, seasonally watered, are widely pasture farmed. As to animals, birds and marsupials are well adapted. Naturally difficult arable agriculture specialises in dry fruits, nuts and modest water consumption produce. Other types are possible given reliable irrigation sources and, ideally, water retentive enriched or alluvial soils, especially wheat; shallow irrigation sources very widely dry up in and after drought years. The multi ridge Great Dividing Range brings relief precipitation enough to make hundreds of kilometres either side cultivable, and its rivers are widely dammed to store necessary water; this benefits the settled areas of New South Wales and Queensland. Behind the end of the green hills, away from the Pacific, which is subject to warm, negative phases of the El Niño–Southern Oscillation (colloquially this is an "El Niño year/season") is a white, red and yellow landscape of 2,800 to 3,300 kilometres of rain shadow heading west in turn feature normally arid cattle lands of the Channel Country, the white Kati Thanda Lake Eyre National Park, the mainly red Mamungari Conservation Park, then the Gibson Desert, after others the dry landscape settlement of Kalbarri on the west coast and its rest, northward. The Channel Country features an arid landscape with a series of ancient flood plains from rivers which only flow intermittently. The principal rivers are Georgina River, Cooper Creek and the Diamantina River. In most years, their waters are absorbed into the earth or evaporate, but when there is sufficient rainfall in their catchment area, these rivers flow into Lake Eyre, South Australia. One of the most significant rainfall events occurred in 2010 when a monsoonal low from ex Cyclone Olga created a period of exceptional rainfall. El Niño adverse phases cause a shift in atmospheric circulation; rainfall becomes reduced over Indonesia and Australia, rainfall and tropical cyclone formation increases over the tropical Pacific. The low level surface trade winds, which normally blow from east to west along the equator, either weaken or start blowing from the other direction. Vegetation here is almost non existent, though on the eastern slopes of the Andes rainfall is adequate for rainfed agriculture.