Кіріспе

Германиядағы Саальфельд (Saalfeld/Saale) қаласы – Германиядағы қала, Тюрингия жерінің Саальфельд-Рудольштадт ауданының орталығы. Бұл қала халықаралық аренада Саксен-Кобург және Гота әулетінің, Саксон үйі Веттин тармағының ата-тегін сақтайтын орын ретінде танымал.

География

Қала Саале өзенінің аңғарында, Тюрингия таулы аймағының солтүстігінде, Германияның мәдени орталығы Веймардың оңтүстігінде орналасқан. Саальфельд станциясын қазір Берлиннен Мюнхенге қатынайтын Intercity Express пойздары тоқтатады. Саальфельдтің халқы 28 000 адамды құрайды. Іргелес Рудольштадт және Бад-Бланкенбург қалаларымен бірге Саальфельд шамамен 70 000 халқы бар үш қалалық аймақ құрайды. Аймақтың жергілікті тауы – Кулм, ол теңіз деңгейінен 481,9 метр биіктікте орналасқан.

Тарих

Саальфельд – Тюрингияның тарихи қалаларының бірі, бұл қала 7 ғасырда Тюрингиялықтардың (готикалықтардың) қамалының орнында құрылған болуы мүмкін, қазіргі күні ол Хоер Шварм немесе Сорбенбург (Сорбтар қамалы) деп аталады. Бұл аймақ алғаш рет 899 жылғы құжатта тіркелген. Саале өзенінің үстіндегі төбеде орналасқан Кицерштейн қамалының бастапқыда неміс патшасы Генрих Фулер салғаны айтылады, алайда қазіргі ғимарат 16 ғасырдан бұрын салынбаған. 1012 жылы соңғы Оттон императоры Генрих II бұрынғы Каролингтік Кайзерпфальцты Лотарингия графы Эццоға берді, ал оның қызы Рихеза оны Кельн архиепископтарына мұра етіп қалдырды. Жергілікті жылнамашы Ламберт Херсфельдтің мәлімдемесіне сәйкес, 1071 жылы Кельн архиепископы Анно II мұнда бенедиктин аббаттығын құрды, ол шығыс Тюрингияның діни орталығына айналды, бірақ 1526 жылғы неміс шаруалары соғысы кезінде қирады. 1250 жыл шамасында францискандық монастырь құрылды, ол протестанттық реформация кезінде таратылды. Хогенштауфен императоры Фредерик Барбаросса императорлық қаланың жоспарын жасауға бұйрық берді, оның ортағасырлық қабырғалары мен бастиондарының бір бөлігі бүгінгі күнге дейін сақталған. Дегенмен, 1208 жылы азаматтар феодалдық билеушілер ретінде Шварцбург графтарынан қалалық құқықтарды алуға мәжбүр болды.

Веттин әулеті

1389 жылы қала, ақыры Тюрингияның Ландграфы, Веттин әулетінің мүшесі Балтазардың иелігіне көшті. Саальфельд экономикасы айналасындағы кен орындары, Саале өзені арқылы жүзе тасымалы, сондай-ақ балық аулау есебінен гүлденді (бұл қаланың гербіндегі сақалды балықтармен бейнеленген). Веттин билеушілері 1514 жылға дейін романдық стилдегі бұрынғы ғимарат орнында готикалық Сент-Джон залдық шіркеуін салдырды. Готикалық стилдегі қала әкімшілік ғимараты 1537 жылы аяқталды. Билеуші әулет өзінің ең жоғары мәртебесіне 1423 жылы қол жеткізді, осы жылы барлық Веттин жерлері, Тюрингиялық иеліктерімен бірге, Саксония сайлау округіне (Жоғарғы Саксония) қосылды. Алайда, 1485 жылы Саксония курфюрсі Эрнест өзінің кіші інісі, герцог Альберт III-пен Лейпциг бөлісіне келісім жасады. Эрнест Саальфельдпен бірге Оңтүстік Тюрингия иеліктерін сақтап қалды; оның немересі Иоанн Фредерик I 1547 жылғы Виттенберг капитуляциясында, Шмалькальдия соғысын аяқтаған кезде, Тюрингиядан тыс барлық иеліктерімен бірге сайлау құқығынан айырылды. 1570 жылғы Шпейердегі мәжілісте император Максимилиан II растаған Иоанн Фредериктің Эрнестин ұрпақтары тек Саксен-Веймар герцогтігін және (1572 жылдан бастап) Саксен-Кобург-Эйзенах герцогтіктерін сақтап қалды. 1602 жылы Саксен-Веймар герцогы Фредерик Вильгельм I қайтыс болғаннан кейін Саальфельд жаңадан құрылған Саксен-Альтенбург герцогтігіне, ал 1673 жылдан бастап Саксен-Гота-Альтенбург герцогтігіне қарады.

Саксен-Кобург-Саальфельд

XVI ғасырдың басында бірнеше өрттен кейін Саальфельд сәнді Ренессанс стилінде қайта салынды. 1675 жылы Саксен-Кобург герцогы Альберт V таққа отырған соң, қаланы өз резиденциясы етіп таңдады және 1677 жылдан бастап бұрынғы бенедиктин аббаттығының орнында Саальфельд қамалын салдырды. 1680 жылы ол кіші інісі Иоанн Эрнест IV-ке өтті. 1699 жылы Альберт қайтыс болғаннан кейін Иоанн Эрнест те Саксен-Кобургты иеленді және өзін Саксен-Кобург және Саальфельд герцогы деп атады. Қайта жаңартылған және бүгінде қала әкімшілік ғимараты болып табылатын қамал, Саксен-Кобург және Саальфельд әулетінің төрт буынына пана болды. 1825 жылға дейін Саальфельд герцогтіктің екі астанасының бірі болды, оңтүстіктегі франкондық туыс қаласы Кобургпен бірге. 4-ші герцог Эрнест Фредерик (1724–1800) Саальфельдте туған соңғы адам болды; 1764 жылы ол астананы Саальфельдтен Кобургке көшірді, ал 1805 жылы оның ұлы және мұрагері герцог Франциск (1750–1806) Розенау қамалын өз резиденциясы ретінде сатып алды. Францисктің балалары Еуропаның көптеген патшалық отбасыларымен байланысты болды: оның қызы, Саксен-Кобург және Саальфельд ханшайымы Виктория (1786–1861) принц Эдуардқа үйленгеннен кейін королева Викторияның анасы болды. Оның ағасы, Саксен-Кобург және Саальфельд герцогы Эрнест III (1784–1844) королева Викторияның күйеуі, принц-консорт Альберттің әкесі болды. Бұл әулеттік желі королева Викториядан бастап бүгінгі король Карл III-ге дейін үздіксіз жалғасуда. Соған шамамен бір уақытта олардың ағасы, Саксен-Кобург және Саальфельд герцогы Леопольд (1790–1865) 1831 жылы Бельгия патшалық үйінің атасы болды, ал олардың қарындасы, Саксен-Кобург және Саальфельд герцогинясы Юлиана (1781–1860) Ресейдің Ұлы князі Константин Павловичке үйленді. Герцог Францисктің басқа ұрпақтары: Вильгельм II, Германия императоры, Александра, Ресей императрицасы, Виктория, Испания королевасы, Фердинанд II, Португалия королі, Шарлотта, Мексика императрицасы, Фердинанд I, Болгария королі, София, Испания королевасы, Грекия және Дания ханшайымы, Мод, Норвегия королевасы және Мария, Румыния королевасы. Герцог Эрнест III билік еткен 1826 жылы, көршілес Саксен-Гота және Альтенбург герцогтық желісі тоқтап қалды. Эрнест бұрынғы Саксен-Готаны алды, бірақ оның орнына Саксен-Майнинген герцогы Бернхард II-ге Саальфельдті беруге мәжбүр болды.

Қазіргі заман

1806 жылдың 10 қазанында Пруссия мен Саксонияның біріккен әскерлері маршал Жан Ланн басқаратын француздық Ұлы армия корпусымен Саальфельд шайқасында кездесті, осы шайқаста Пруссияның Луи Фердинанд ханзадасы қаза тапты. Лейпциг-Пробстцелла темір жолының ашылуы қаланың дамуына қосымша серпін берді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан және 1918-1919 жылдардағы неміс революциясынан кейін Саальфельд жаңадан құрылған Тюрингия еркін штатының құрамына кірді. 1936 жылдан бастап теміржол торабы және Вермахт қарулы күштерінің гарнизондық қаласы ретінде, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде стратегиялық бомбалаудан ауыр зардап шекті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияның бөлінуінен кейін Саальфельд Лейпциг/Галле мен Нюрнберг арасындағы пойыз қатынасының екі бағытының бірі – Сааль темір жолындағы ішкі неміс шекаралық станциясы болды. Шекаралық станция ретінде оның бу локомотивтері ерекше маңызға ие болды, себебі Саальфельд ГДР пойыздарының оңтүстік терминалына айналды. Батыс Германияда бумен жұмыс тоқтатылғаннан кейін, Шығыс Германияда бу локомотивтерін пайдалану жалғасқандықтан, бұл аймақ бірнеше жылға теміржол әуесқойларының Меккесіне айналды. Дегенмен, оңтүстікке қарай ішкі неміс шекарасына өте жақын болғанына қарамастан, ол тек қиын жолмен ғана қолжетімді болды. 2018 жылдың шілдесінде бұрынғы Саальфельдер-Хойб және Виттгендорф муниципалитеттері Саальфельдке қосылды. 2019 жылдың қаңтарында бұрынғы Райхманнсдорф және Шмидефельд муниципалитеттері де Саальфельдке қосылды.

Экономика

Саальфельд бұрын күміс кендерімен әйгілі болған. Бүгінде Саальфельдте машина жасау, кірпіш, бояу, сулу, сигара, шұлық, шоколад және сірке су сияқты дамыған бірнеше өнеркәсіп орналасқан. Сондай-ақ, сыра қайнату, баспа және темір құю салалары да бар, ал аймақта охра мен темір кен орындары кездеседі. Туризм және демалысқа байланысты шаралар жергілікті экономиканың маңызды бөлігін құрайды. Саальфельд Тюрингияның таулы орман аймағында орналасқан, бұл аймақ қысқы спорт түрлерімен танымал. 2006 және 2010 жылғы қысқы Олимпиада ойындарында Германияның жалпы медальдар тізіміндегі алтын медальдардың жартысын осы аймақ қамтамасыз етті. Саальфельд – Германияның ең танымал жаяу жүру жолдарының бірі – 168 шақырымдық таулық Реннстейг жотасына саяхат жасаушы туристер үшін ыңғайлы база болып табылады. Саальфельдтің басты көрікті жерлері OpenStreetMap-та көрсетілген.

Жалпы және келтірілген дереккөздер

Порт, Эндрю И. (2007 ж.) Германия Демократиялық Республикасындағы қақтығыс және тұрақтылық. Кембридж университеті баспасы.