Польша скауттық ұйымының тарихы

Кіріспе

Польша скауттық және гидтік қауымдастығы (Związek Harcerstwa Polskiego, ZHP) – Бүкіләлемдік скауттық қозғалысы ұйымы мен Бүкіләлемдік гидтер және скауттар қауымдастығы тарапынан мойындалған, Польшаның әйелдер мен ерлерге бірдей арналған скауттық ұйымы. Ол 1918 жылы құрылған және қазіргі уақытта Польшадағы ең ірі скауттық ұйым (2012 жылы 138 112 мүше). Алғашқы ЗХП 1916 жылы құрылған, ал қазіргі ұйым осы атпен төртінші ұйым болып табылады. Бұл Польша заңнамасына сәйкес, қоғамдық мүдделерді қорғайтын ұйым.

Соғысқа дейінгі тарих

Польша скаут қозғалысы 1910 жылы басталды. Алғашқыда скаутинг идеяларын Анджей Мальковский және оның әйелі Ольга іске асырды. Польша скаутының үш негізгі бағыты: жігіттерге арналған Strzelec жартылай әскери ұйымы, спорт және білім беру қоғамы Sokół және алкогольге қарсы Eleusis бірлестігі. Дегенмен, Польшаның бөлінісі аяқталғаннан кейін ғана ZHP қолданыстағы топтардың бірігуі арқылы ресми түрде құрылды. 1918 жылғы бірігуден кейін ZHP мүшелері сол кездегі Польшаның қатысқан барлық қақтығыстарында: Ұлы Польша көтерілісінде, Польша-большевик соғысында, Силезия көтерілістерінде және Польша-Украина соғысында күресті, бұл Мафекинг қоршауы кезіндегі олардың алдыңғы буындарына ұқсас болды. Барлық бөлімшелер 1918 жылы бірігіп, скаут қозғалысының дүниежүзілік ұйымының негізін қалаушы мүшелерінің бірі – ZHP құрды. Көптеген бөлімшелер өздерінің дәстүрлерін сақтап қалғанмен, ортақ заңдар, ортақ символдар және ортақ ант енгізілді. Анджей Мальковский көптеген скаутинг ұйымдары мен польшалық Харцерство арасындағы басты айырмашылықты былай сипаттады: Харцерство – скаутинг плюс тәуелсіздік. 1939 жылға дейін ZHP 200 000-нан астам мүшесі бар Польшадағы ең ірі әлеуметтік және білім беру бірлестіктерінің бірі болды. Польша Харцерствосының «демеушілері» қатарында Польшаның барлық президенттері және генерал Йозеф Халлерді қоса, Польша құрлық әскерлерінің бірнеше жоғары шенді офицерлері болды.

Сұр қатарлар

1939 жылғы Польшаға жасалған шабуылдан кейін, ZHP-нің көптеген мүшелері қорғаныс жасақтарына қосылды. Нацистік Германия оларды партизандық қозғалысқа жатқызып, көптеген скауттар мен жетекшілерді (мысалы, Катовицедегі қырғын кезінде) қылмыскерлер деп жариялап өлім жазасына кесті. Дегенмен, ZHP жасырын ұйым ретінде қызметін жалғастырды. 1940 жылы Кеңес Одағы Осташков түрмесіндегі ұсталған скауттардың басым бөлігін ажалға түсірді. Соғыс жылдарындағы скауттар поляк астыртқыш мемлекетімен және Армия Крайова қарсылық қозғалысымен ынтымақтасып, Szare Szeregi (Сұр қатарлар) атты жарымәскери ұйымға айналды. Ересек скауттар саботаж, қарулы қарсылық көрсету және кісі өлтіру сияқты әрекеттерге қатысты. Ұл-қыз скауттар медбикелер, байланысшылар және оқ-дәрі тасымалдаушылар ретінде көмекші бөлімшелер құрды. Ал ең кіші скауттар Вавер ұйымының басшылығымен листовка тарату немесе қабырғаларға «kotwica» белгісін салу сияқты шағын саботаждық әрекеттерге қатысты. «Темпест» операциясы және әсіресе Варшава көтерілісі кезінде скауттар шайқастарға белсенді қатысты, ал Szare Szeregi бөлімшелерінің бірнешесі ең тиімді күштердің қатарында болды. 1944 жылдың желтоқсанында Польша Ұлттық Азаттық Комитеті (PKWN) скауттық қозғалысты Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі ZHP атауымен қайта құрды, бірақ бұл ұйымның билігі жаңа үкіметке адал болды және кеңестік пионерлік қозғалысының идеологиясын ұстанды. Ұйымға осы қозғалысқа қосылу үшін қысым көрсетілді, нәтижесінде 1949 жылы ол толығымен таратылды. Ұйым Польша Біріккен Жұмысшы Партиясына енгізілді, ал оның көптеген мүшелері жаңа совет үлгісіндегі, үкіметтің қолдауымен құрылған пионерлік ұйымға – Польшаның Еңбекші Жастарының Скауттарына (Польша Жастарының Бірлестігінің Скауттық Ұйымы – Organizacja Harcerska Związku Młodzieży Polskiej немесе ZMP OH) мүше болды. Бұл ұйым поляк скауттық қозғалысының бастапқы ұранын сақтап, Шығыс блогы елдерінің пионерлік дәстүрлерін қабылдады, бірақ кеңестік және Шығыс блогының басқа пионерлік ұйымдарында қолданылған форма мен салютті сақтамай, екі саусақпен салюттеуді (Екінші дүниежүзілік соғыста поляк халық армиясы мен Отан армиясымен бірге күрескен жас ұлдар мен қыздардың құрметіне) қолданды. Соғысқа дейінгі ZHP-нің жалғыз сақталған бөлігі – ZHP pgK, ол Польшадан тыс жердегі поляк скауттарына қызмет ету үшін құрылған.

After the invasion of Poland of 1939, the ZHP, many of whom joined defense militias, were branded partisans and criminals by Nazi Germany, who had executed many scouts and guides, along with other possible resistance leaders (for example during the Katowice massacre). Nonetheless, the ZHP carried on as a clandestine organization. In 1940, the Soviet Union executed most of the Boy Scouts held at Ostashkov prison. The wartime scouts evolved into the paramilitary Szare Szeregi (Grey Ranks), cooperating with the Polish underground state and the Armia Krajowa resistance. Older scouts carried out Deez sabotage, armed resistance, and assassinations. The Girl Guides formed auxiliary units working as nurses, liaisons, and munition carriers. At the same time, the youngest scouts were involved in so called small sabotage under the auspice of the Wawer organization, which included dropping leaflets or painting the kotwica sign on the walls. During Operation Tempest, and especially during the Warsaw Uprising, the scouts participated in the fighting, and several Szare Szeregi units were some of the most effective in combat. In December 1944 the Polish Committee of National Liberation (PKWN) reformed the scouting movement under the name of the pre WWII scouting organization, though with authorities loyal to the new government and an ethos in line with that of the Soviet Pioneer Movement, pressuring the organization to become a member thereof, eventually altogether disbanding in even in that form in 1949. The organization was integrated into the Polish United Workers' Party, with most of its members now part of a new Soviet style, government sponsored pioneer organization – the Scouts of the Working Youth of Poland (Scouting Organisation of the Association of Polish Youth – Organizacja Harcerska Związku Młodzieży Polskiej or ZMP OH), which retained the original Polish scouting movement's motto while adopting pioneer traditions of Eastern Bloc countries, save for the uniform and the pioneer salute used in the Soviet Union and other pioneer associations of the Eastern Bloc (the scouts retained the two finger salute in honor of the young boys and girls who fought in the Second World War with both the Polish People's Army and the Home Army). The only existing part of pre war ZHP is the ZHP pgK, established to serve Polish scouts outside their homeland.

Қазіргі тарих

1956 жылы Сталин мен Болеслав Бируттың қайтысынан кейін Польша Біріккен Жұмысшылар партиясының жастар қозғалысы ZMP OH өзгеріске ұшырап, ZHP деп қайта аталды. Дегенмен, жаңа ZHP өзін соғысқа дейінгі ZHP-ның жалғасы емес, жаңа ұйым деп санады (1980 жылға дейін). 1958 жылдан бастап көптеген соғысқа дейінгі нұсқаушылар жаңа ZHP-ден шығарылды немесе маңыздылығын жоғалтты (мысалы, Александр Каминский), ал бастапқы ант, заң, білім беру мазмұны мен әдістері өзгертілді (анттан Құдай туралы айтылу жойылды, Ленинге батыр ретінде таныстырылды, Большевик революциясы еске алынды, бригадалар Шығыс блогының пионер ұйымдарына ұқсас біріккен ұйымға айналды). Польша скауттарының дәстүрлі екі саусақпен амандасуы сақталды және жаңа форма ұсынылды. Осыған қарамастан, Польша Скауттар және Гидтер қауымдастығы коммунистік партиядан тәуелсіздігін сақтап қалған сирек ресми ұйымдардың бірі болды. Осының нәтижесінде оның өсуі қарқынды болды және 1980 жылы үш миллионнан астам белсенді мүшесі болды. Польша скауттары ең кедей аймақтардағы шаруаларға көмектесуден бастап, Папа Иоанн Павел II-нің сапарларын ұйымдастыруға дейін түрлі міндеттерді атқарды. 1981 жылы әскери жағдай енгізілгеннен кейін ZHP тыйым салынбаған жалғыз ірі әлеуметтік ұйым болды. «VIII ZHP съезі» тіпті әскери жағдайды қолдады. Алайда, оның көптеген жоғары лауазымды шенеуніктері «Солидарность» қозғалысына қатысқандары үшін, сондай-ақ бірнеше скаут басшылары тұтқындалды. ZHP кейін 1980-ші жылдары Ұлттық жаңғыру үшін патриоттық қозғалыстың құрамына енді. 1989 жылы бейбіт трансформация кезеңі басталғаннан кейін көптеген нұсқаушылар топтары жеке скаут ұйымдарын құрды (ZHR, Stowarzyszenie Harcerstwa Katolickiego Zawisza немесе ZHP 1918). Бұл қадамдар ZHP-нің сипатымен саяси келіспеушіліктерге байланысты болды; олар коммунистік билік ұйымға өшпес із қалдырды және қозғалысты тиімді реформалаудың жалғыз жолы – жаңа ұйым құру деп ойлады. ZHR-дің құрылуы осы принциптің нақты мысалы болып табылады. 1980 жылы тамызда Папа Иоанн Павел II Польшаға алғашқы сапарынан кейін ZHP ішіндегі кейбір «кейіссіз» нұсқаушылар Анджей Мальковский скаут нұсқаушылары шеңберін (KIHAM) құрды, мақсаты – бастапқы скаут идеалдарын қайта жаңғырту. Бұл нұсқаушылар 1981 жылдың басында ZHP-нің 7-ші съезінде реформалық ұсыныстармен шықты, бірақ олардың барлығы қабылданбады. 1981 жылдың желтоқсанында әскери жағдай енгізілген кезде көптеген ұйымдар тыйым салынды, сондықтан ZHR өз қызметін – апталық жиналыстарды, жылдық лагерьлерді және т.б. – жасырын түрде жүргізуге мәжбүр болды. Жасырын қозғалыс 1988 жылдың күзінде жарияланды. ZHP-ні өздері қалағандай реформалауға сәтсіздікке ұшырағаннан кейін ZHR құрылды. Осы реформалық ахуалда ZHP Польша скаутының соғысқа дейінгі дәстүрлерінің кейбірін қабылдады: мысалы, бастапқы ант пен скаут заңы қайта енгізілді және, әрине, Ленинді даңқтау сияқты ашық коммунистік элементтер алынып тасталды. Алайда, ұйым біріктірілген болып қала береді. 1993 жылы Лех Валенса, барлық бұрынғы польша президенттері сияқты, ZHP-нің құрметті меценаты атанды. 1996 жылы ZHP Скауттар қозғалысының дүниежүзілік ұйымына қайта қосылды. Скауттар қауымдастығы сонымен қатар Бүкіләлемдік қыздар скауттары қауымдастығының (1996 жылдан бері), Халықаралық скаут және нұсқаушы қауымдастығының, Скауттардың халықаралық католик конференциясының, Нұсқаушылардың халықаралық католик конференциясының мүшесі болып табылады. Бұл мүшелік ZHP-ге ең жоғары заңдылықты талап етуге мүмкіндік берді және ZHR және ZHP pgK сияқты Польша скаутының басқа ұйымдарын табысты басқарды, сондай-ақ Австралия, Аргентина, Беларусь, Канада, Франция, Ұлыбритания, Қазақстан, Литва, Швеция, АҚШ, Украина және поляктар тұратын басқа елдердегі мүшелері бар халықаралық эмигранттық қауымдастықтағы Польша скауттарын біріктіретін ZHP pgK (ZHP Świat деп те аталады) ұйымына мүшелік етті, бұл ұйым Православ христиан скауттарының халықаралық байланысына мүше болып табылады. ZHP PGK, ZHP Świat деп те белгілі, Американың Бой Скауттары сияқты саясатты қабылдады, онда агностиктер мен атеистерге нұсқаушы болуға рұқсат етілмейді.

In 1956, after Stalin's and Bolesław Bierut's death, the Polish United Workers' Party youth movement ZMP OH was transformed and renamed to ZHP. However the new ZHP did not consider itself as a continuation of the pre war ZHP, but as a new organization (until 1980). After 1958 many pre war instructors were removed from the new ZHP or marginalized (like Aleksander Kamiński) and the original oath, law, educational content and methods were changed (mention of God was removed from the oath, Lenin introduced as a hero, the Bolshevik Revolution was commemorated, the brigades became co educational similar to Eastern Bloc Pioneer associations). The two finger salute common to the Polish Scouts was retained, and a new uniform debuted. Despite this, the Polish Scouting and Guiding Association became one of the very few official organizations that retained some independence from the communist party. Because of this, its growth was rapid, and in 1980 it had more than three million active members. The Polish Scouts were engaged in a variety of duties, varying from helping in the fields of the poorest regions to organizing the visits of Pope John Paul II. After the martial law was imposed in 1981 the ZHP was the only large social organization not to be banned. The "VIII ZHP Convention" even supported the martial law. However, many of its high ranking officials were interned because of their involvement in the Solidarność movement, as well as several Scoutmasters. The ZHP would later be admitted in the 1980s as part of the Patriotic Movement for National Rebirth. In 1989, after the period of peaceful transformation began, many groups of instructors formed separate Scouting organizations (like the ZHR, Stowarzyszenie Harcerstwa Katolickiego Zawisza or ZHP 1918). These moves were prompted by political disagreements with the character of ZHP; they felt that its communist takeover left a permanent mark upon the organisation, and that the only way to effectively reform the movement was to found a new organisation. ZHR's founding will serve as an adequate example of this principle. After pope John Paul II's first pilgrimage to Poland in August 1980, some "non conforming" instructors inside the ZHP created the Andrzej Małkowski Circle of Scout Instructors (KIHAM), with the objective to restore original Scout ideals. These instructors presented reformative motions to the 7th Congress of ZHP at the beginning of 1981, but these were all rejected. When martial law was imposed in December 1981, a large number of organisations were outlawed, so ZHR was forced to conduct their activities – weekly meetings, yearly camps and so on – underground. The underground movement came to light in the fall of 1988. After they were unsuccessful in reforming the ZHP their way, the ZHR was founded. In this reformative climate, ZHP did adopt some of Polish Scouting's pre war traditions: e. g. the original oath and Scouts Law were reintroduced, and of course the overt communist aspects, such as the glorification of Lenin, were removed. However, the organisation remains co educational. In 1993 Lech Wałęsa became the honorary protector of the ZHP, just like all former Polish presidents. In 1996 the ZHP rejoined the World Organization of the Scout Movement. The Scout Association is also a member of the World Association of Girl Guides and Girl Scouts (since 1996), International Scout and Guide Fellowship, International Catholic Conference of Scouting, International Catholic Conference of Guiding. These memberships have allowed ZHP to claim the greatest legitimacy, successfully dominating the other organisations of Polish Scouting, such as ZHR and ZHP pgK, the organisation which brings together Polish Scouts in the international Emigree community, with members in Australia, Argentina, Belarus, Canada, France, Great Britain, Kazakhstan, Lithuania, Sweden, the United States, Ukraine, among other countries with Polish residents in the diaspora and as such the organization is affiliated to the International Link of Orthodox Christian Scouts. ZHP PGK, also known as ZHP Świat, has adopted policies similar to those of the Boy Scouts of America, where agnostics and atheists are not allowed to be instructors.