Кіріспе
Ешқайсысы жоқ. Германиялық пұтқа табынушылықта, Германия Еуропасын мекендеген ежелгі герман халықтарының туған дінінде, көптеген түрлі құдайлар мен құдайшалар болған. Германиялық құдайлар туралы мәліметтер әдебиет туындылары, түрлі жылнамалар, рун жазулары, жеке есімдер, жер-су атаулары және басқа да көздер сияқты көптеген дереккөздерден алынған. Бұл мақалада 1-5 ғасырлар аралығындағы көптеген германдық Matres және Matronae жазуларынан басқа герман құдайларының толық тізімі келтірілген.
In Germanic paganism, the indigenous religion of the ancient Germanic peoples who inhabited Germanic Europe, there were a number of different gods and goddesses. Germanic deities are attested from numerous sources, including works of literature, various chronicles, runic inscriptions, personal names, place names, and other sources. This article contains a comprehensive list of Germanic deities outside the numerous Germanic Matres and Matronae inscriptions from the 1st to 5th century CE.
Құдайлар
Аты-жөніМағынасыРасталған жұбайлар мен жыныстық серіктестерРасталған балаларКуәліктерAlcis (латынша) – герман тілінен аударғанда "жарқын күн"NannaForsetiMerseburg сиқырлы дұғасы, Поэтикалық Эдда, Прозалық Эдда, Gesta Danorum, Chronicon Lethrense, Annales Lundenses, мүмкін BeowulfBragi (Ежелгі норвег) – Bragr ("поэзия")IðunnКуәлік жоқПоэтикалық Эдда, Прозалық Эдда, скальдикалық поэзияDellingr (Ежелгі норвег) – мүмкін "күндер басы" немесе "жарқыраған"NóttDagrПоэтикалық Эдда, Прозалық ЭддаForseti (Ежелгі норвег) – "Төраға"Куәлік жоқКуәлік жоқПоэтикалық Эдда, Прозалық ЭддаFreyr (Ежелгі норвег), Frea (Ежелгі ағылшын), Yngvi (Ежелгі норвег), Ing (Ежелгі ағылшын) – "Мырза"GerðrFjölnir (Heimskringla)Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum, Поэтикалық Эдда, Прозалық Эдда, Heimskringla, Ögmundar þáttr dytts, Gesta Danorum, басқа да көптеген шығармаларHeimdallr (Ежелгі норвег) – "Дүниені жарықтандырушы"Куәлік жоқКуәлік жоқПрозалық Эдда, Поэтикалық ЭддаHermóðr (Ежелгі норвег), Heremod (Ежелгі ағылшын) – "Соғыс рухы"Куәлік жоқSceaf (тек Ежелгі ағылшын)Поэтикалық Эдда, Прозалық Эдда, Beowulf, Ежелгі ағылшын патшалық шежірелеріHöðr (Ежелгі норвег) – "Жауынгер"Куәлік жоқКуәлік жоқПоэтикалық Эдда, Прозалық Эдда, Gesta Danorum, Chronicon Lethrense, Annales Lundenses, мүмкін BeowulfHœnir (Ежелгі норвег) – даулыКуәлік жоқКуәлік жоқПоэтикалық Эдда, Прозалық Эдда, скальдикалық поэзияLóðurr (Ежелгі норвег) – даулыКуәлік жоқКуәлік жоқПоэтикалық Эдда, скальдикалық поэзияLoki (Ежелгі норвег) – даулыSigyn, Svadilfari, AngrbodaNari/Narfi, Váli, Fenrir, Hel, Jormungandr және SleipnirПоэтикалық Эдда, Прозалық Эдда, Heimskringla, Loka Táttur, норвегиялық руна өлеңі, даттық халық ертегілеріMóði және Magni (Ежелгі норвег) – "Батылдық" және "Күш"Куәлік жоқКуәлік жоқПоэтикалық Эдда, Прозалық ЭддаMáni (Ежелгі норвег) – "Ай" (Дүйсенбі күніне атын берген).Куәлік жоқКуәлік жоқПоэтикалық Эдда, Прозалық ЭддаMímir (Ежелгі норвег) – "Еске алушы"Куәлік жоқҰлдары, аты жоқПоэтикалық Эдда, Прозалық ЭддаMeili (Ежелгі норвег) – "сүйкімді"Куәлік жоқКуәлік жоқПоэтикалық Эдда, Прозалық ЭддаNjörðr (Ежелгі норвег) – даулыБір рет аты жоқ қарындасы, бір рет SkaðiFreyr, FreyjaПоэтикалық Эдда, Прозалық Эдда, Heimskringla, Egils saga, Hauksbók сағасы, ант, жер-су атауларыOdin: Óðinn (Солтүстік герман), Wōden (Батыс герман), *Wōðanaz (Прото герман) (толық тізім үшін Odin есімдерінің тізіміне қараңыз) – "Жындылық" (Сәрсенбі күніне атын берген). Frigg (жұбайы), Skaði (тек Heimskringla), Gunnlöð, Jörð, RindrOdin ұлдарыГерман дінінің көптеген куәліктеріÓðr (Ежелгі норвег) – "Жынды"FreyjaHnoss, GersemiПоэтикалық Эдда, Прозалық ЭддаSaxnōt (Ежелгі саксон), Seaxnet, Seaxnēat, Saxnat (Ежелгі ағылшын) – даулыКуәлік жоқКуәлік жоқЕжелгі саксон шомылдыру анты, Ежелгі ағылшын патшалық шежірелеріThor: Þórr (Солтүстік герман), Þunor (Ежелгі ағылшын), Thunaer (Ежелгі саксон), Donar (Оңтүстік герман аймақтары) – "Көк нәрсе", барлық атаулар Прото герман *ÞunraR-дан шыққан (Бейсенбі күніне атын берген). Sif (жұбайы), JárnsaxaMóði және Magni, ÞrúðrГерман дінінің көптеген куәліктеріTuisto (латынша герман) – "екі есе", Прото герман түбірінен *twai – "екі"; "жерден туған құдай" (deum terra editum)Куәлік жоқMannusGermaniaTýr (Ежелгі норвег), Tīw, Tīg (екеуі де Ежелгі ағылшын), Ziu (Ежелгі жоғары неміс) – "Құдай", Прото герман *Tīwaz-дан шыққан (Сейсенбі күніне атын берген)Аты жоқ, мүмкін ZisaSeaxnotПоэтикалық Эдда, Прозалық Эдда, скальдикалық поэзия, Адриан қабырғасы құрбандық тақтасыUllr (Ежелгі норвег) – "Даңқ" сияқтыКуәлік жоқКуәлік жоқПоэтикалық Эдда, Прозалық Эдда, скальдикалық поэзия, Gesta Danorum, Thorsberg chape, Норвегия мен Швециядағы жер-су атауларыVáli (Ежелгі норвег) – "Таңдалған"Куәлік жоқКуәлік жоқПоэтикалық Эдда, Прозалық Эдда, Gesta Danorum (Bous ретінде)Viðarr (Ежелгі норвег) – мүмкін "кең билеуші"Куәлік жоқКуәлік жоқПоэтикалық Эдда, Прозалық ЭддаVéVéМүмкін FriggКуәлік жоқПоэтикалық Эдда, Прозалық ЭддаVili (Ежелгі норвег) – "Еркі"Мүмкін FriggКуәлік жоқПоэтикалық Эдда, Прозалық Эдда
(Gives his name to Wednesday). Frigg (consort), Skaði (Heimskringla only), Gunnlöð, Jörð, RindrSee Sons of OdinMost attestations of Germanic paganismÓðr (Old Norse) "The frenzied one"FreyjaHnoss, GersemiPoetic Edda, Prose EddaSaxnōt (Old Saxon), Seaxnet, Seaxnēat, Saxnat (Old English)ContestedNone attestedNone attestedOld Saxon Baptismal Vow, Old English royal genealogiesThor: Þórr (North Germanic), Þunor (Old English), Thunaer (Old Saxon), Donar (Southern Germanic areas)"Thunder", all names stem from Proto Germanic *ÞunraR
(Gives his name to Thursday). Sif (consort), JárnsaxaMóði and Magni, ÞrúðrMost attestations of Germanic paganismTuisto (Latinized Germanic)"double", from the Proto Germanic root *twai – "two"; "a god, born of the earth" (deum terra editum)None attestedMannusGermaniaTýr (Old Norse), Tīw, Tīg (both Old English), Ziu (Old High German)"God", derived from Proto Germanic *Tīwaz
(Gives his name to Tuesday). Unnamed, possibly ZisaSeaxnotPoetic Edda, Prose Edda, skaldic poetry, Hadrian's Wall altarUllr (Old Norse)Something like "Glory"None attestedNone attestedPoetic Edda, Prose Edda, skaldic poetry, Gesta Danorum, Thorsberg chape, toponyms in Norway and SwedenVáli (Old Norse)"Chosen"None attestedNone attestedPoetic Edda, Prose Edda, Gesta Danorum (as Bous)Viðarr (Old Norse)Possibly "wide ruler"None attestedNone attestedPoetic Edda, Prose EddaVé (Old Norse)VéPossibly FriggNone attestedPoetic Edda, Prose EddaVili (Old Norse)"Will"Possibly FriggNone attestedPoetic Edda, Prose Edda
Құдайымдар
Аты-жөні аты-жөні мағынасыРасталған жұбайлар мен жыныстық серіктестерРасталған балаларДереккөздерБадухенна (латыншаланған герман)Баду, мүмкін герман тіліндегі *badwa сөзімен байланысты, мағынасы "шайқас". Атының екінші бөлігі – хенна, аналардың есімдерінде жиі кездесетін хене сөзімен байланысты болуы мүмкін. РасталмағанРасталмағанТациттың жылнамаларыБил (Ескі норвег)ДаулыРасталмағанРасталмағанРасталмағанЭддаБейла (Ескі норвег) "Сиыр", "бұршақ" немесе "ара" дегенге қатысты ұсынылған.БайғұртРасталмағанПоэтикалық ЭддаДис (Ескі норвег)"Құдайша"РасталмағанРасталмағанПоэтикалық ЭддаЭир (Ескі норвег)"Тыныштық, кешірім" немесе "көмек, инабат"РасталмағанРасталмағанПоэтикалық Эдда, Прозалық ЭддаЭостре (Ескі ағылшын)"Шығыс" (Бед бойынша, осыдан Пасха өз атын алған).РасталмағанРасталмағанDe temporum rationeФрейя (Ескі норвег) (Толығырақ білу үшін Фрейяның есімдерінің тізімін қараңыз)"Қарлыға"Фрейр, Орд, Хносс, ГерсемиПоэтикалық Эдда, Прозалық Эдда, Хеймскрингла, Сөрла þáttrФригг (Ескі норвег)"Махаббат" деген мағынаны білдіретін үнді-еуропалық түбірден алынған (Жұма күні осыдан атын алған, герман тіліндегі Венераға тең).РасталмағанРасталмағанGesta Danorum, Historia Langobardorum, Екінші Мерсебург дұғасыФулла (Ескі норвег)Мүмкін "молшылық"РасталмағанРасталмағанЕкінші Мерсебург дұғасы, Поэтикалық Эдда, Прозалық ЭддаГефьюн (Ескі норвег)"Берілумен" байланыстыСкьольдр, аты жоқ жутFour oxenПрозалық Эдда, Ynglinga saga, Völsa þáttr, Герсеми (Ескі норвег)"Қазына, құнды зат"РасталмағанРасталмағанХеймскринглаГердр (Ескі норвег)"Қоршалған"ФрейрФьёльнир (Хеймскрингла)Поэтикалық Эдда, Прозалық Эдда, ХеймскринглаГна (Ескі норвег)Мүмкін Ескі норвег тіліндегі Gnæfa сөзімен байланысты, мағынасы "жобалау"РасталмағанРасталмағанПрозалық ЭддаГуллвейг (Ескі норвег)ДаулыРасталмағанРасталмағанПоэтикалық ЭддаХаева (латыншаланған герман)Мүмкін "неке"Мүмкін Геркулес МагусанРасталмағанНидерландыдағы дауыс беру тасы (CIL XIII 8705)ХариасаМүмкін валькирия аты Херьямен немесе "көп шашы бар құдайшамен" байланыстыРасталмағанРасталмағанГерманиядағы тас (CIL XIII 8185)Хлин (Ескі норвег)Мүмкін Ескі норвег тіліндегі hleinir сөзімен байланысты, өзі де "қорғайды" дегенді білдіруі мүмкінРасталмағанРасталмағанПоэтикалық Эдда, Прозалық ЭддаХлюдана (латыншаланған герман)"Атақты"РасталмағанРасталмағанDe temporum rationeИдис (Ескі норвег)Кең сыйлы және қадірлі әйелРасталмағанРасталмағанМерсебург сиқырыИльмр (Ескі норвег)Мүмкін Ескі норвег тіліндегі ilmr сөзімен байланысты, ер адамның аты, мағынасы "жағымды иіс"РасталмағанРасталмағанПрозалық Эдда, скальдикалық поэзияИдунн (Ескі норвег)Мүмкін "мәңгі жас"БрагиРасталмағанПоэтикалық Эдда, Прозалық ЭддаИрпа (Ескі норвег)Мүмкін "қоңыр" дегенмен байланыстыРасталмағанРасталмағанJómsvíkinga saga, Njáls sagaЛофн (Ескі норвег)Мүмкін "Мақтау" дегенмен байланыстыРасталмағанРасталмағанПрозалық ЭддаНанна (Ескі норвег)Мүмкін "ана" деген мағынадағы nanna сөзінен немесе "батыл" деген мағынадағы nanþ сөзімен байланыстыРасталмағанБалдрФорсетиПоэтикалық Эдда, Прозалық Эдда, Gesta Danorum, Chronicon Lethrense, Setre CombНехаленния (латыншаланған герман)Мүмкін "теңіздегі ол"РасталмағанРасталмағанНидерландының Зеланд провинциясының маңында табылған дауыс беру алтарьдарыНертус (латыншаланған герман, *Nerthuz протогерманнан)Ескі норвег тіліндегі Njörðr шамамен біздің заманымыздың 1 жылында қалай көрінгенін латыншалау.РасталмағанРасталмағанGermaniaНьёрун (Ескі норвег)Мүмкін норвег құдайы Njörðr және римдік құдайша Nerio-мен байланыстыРасталмағанРасталмағанПоэтикалық Эдда, Прозалық Эдда, скальдикалық поэзияНорн (Ескі норвег)((Urðr, Verðandi, Skuld)БелгісізРасталмағанРасталмағанПоэтикалық Эдда, скальдикалық поэзияРан (Ескі норвег)"Ұрлық, тонау"ÆgirТоғыз қызыПоэтикалық Эдда, Прозалық Эдда, Friðþjófs saga hins frœknaРиндр (Ескі норвег)Мүмкін *VrindrОдинВалиПоэтикалық Эдда, Прозалық Эдда, Gesta DanorumСага (Ескі норвег)Мүмкін "көру"РасталмағанРасталмағанПоэтикалық Эдда, Прозалық Эдда, скальдикалық поэзияСандраудига (латыншаланған герман)"Құмды қызылға бояған ол."РасталмағанРасталмағанСолтүстік Брабант тасыСиф (Ескі норвег)"Заңдық қатынаста"ТорТрудр, УлльПоэтикалық Эдда, Прозалық ЭддаСигюн (Ескі норвег)"Жеңімпаз дос қыз"ЛокиНари, Нарфи және/немесе ВалиПоэтикалық Эдда, Прозалық ЭддаСинтгунт (Ескі жоғарғы неміс)ДаулыРасталмағанРасталмағанЕкінші Мерсебург сиқырыСьёфн (Ескі норвег)"Махаббат"РасталмағанРасталмағанПрозалық ЭддаСкади (Ескі норвег)Мүмкін Скандиямен байланысты. Улль, Один, бір кезде Ньорд. SæmingrПоэтикалық Эдда, Прозалық Эдда, Ynglinga sagaСнотра (Ескі норвег)"Ақылды"РасталмағанРасталмағанПрозалық ЭддаСоль (Ескі норвег), Сунна (Ескі жоғарғы неміс)"Күн" (Жексенбіге өз атын берген). Гленрдaughter, аты жоқЕкінші Мерсебург сиқыры, Поэтикалық Эдда, Прозалық ЭддаСин (Ескі норвег)"Бас тарту"РасталмағанРасталмағанПрозалық ЭддаТамфана (латыншаланған герман)БелгісізРасталмағанРасталмағанGermania, Tamfanae sacrum жазуыТрудр (Ескі норвег)"Күш"РасталмағанРасталмағанПоэтикалық Эдда, Прозалық Эдда, Карлеви руналық тасыТоргердр Хёльгабрудр (Ескі норвег)"Әдетте"Þorgerð Hölgi's Bride"РасталмағанХёльги, мүмкін басқаларыJómsvíkinga saga, Njáls saga, Skáldskaparmál, Færeyinga sagaВар (Ескі норвег)"Сүйікті"РасталмағанРасталмағанПоэтикалық Эдда, Прозалық ЭддаВиханса (латыншаланған герман)"Соғыс құдайшасы"РасталмағанРасталмағанБельгиядағы дауыс беру тасы (CIL XIII 3592)Вор (Ескі норвег)Мүмкін "сақты"РасталмағанРасталмағанПрозалық Эдда, Поэтикалық Эдда ThrymsvithaЗисаМүмкін *Tiwaz-бен байланыстыРасталмағанМүмкін Тир тілдік байланыс арқылыCodex Monac, Codex Emmeran, and Suevicarum rerum scriptores
(Gives her name to Friday, as the Germanic equivalent of Venus). Odin (consort), Vili, VéBaldr, HöðrPoetic Edda, Prose Edda, Gesta Danorum, Historia Langobardorum, Second Merseburg IncantationFulla (Old Norse)Possibly "bountiful"None attestedNone attestedSecond Merseburg Incantation, Poetic Edda, Prose EddaGefjun (Old Norse)Related to "giving"Skjöldr, unnamed jötunnFour oxenProse Edda, Ynglinga saga, Völsa þáttr, Gersemi (Old Norse)"Treasure, precious object"None attestedNone attestedHeimskringlaGerðr (Old Norse)"Fenced in"FreyrFjölnir (Heimskringla)Poetic Edda, Prose Edda, HeimskringlaGná (Old Norse)Possibly related to Old Norse Gnæfa, meaning "to project"None attestedNone attestedProse EddaGullveig (Old Norse)ContestedNone attestedNone attestedPoetic EddaHaeva (Latinized Germanic)Possibly "marriage"Possibly Hercules MagusanusNone attestedVotive stone from the Netherlands (CIL XIII 8705)HariasaPossibly related to the valkyrie name Herja or meaning "goddess with lots of hair"None attestedNone attestedStone from Cologne, Germany (CIL XIII 8185)Hlín (Old Norse)Possibly related to the Old Norse term hleinir, itself possibly meaning "protects"None attestedNone attestedPoetic Edda, Prose EddaHludana (Latinized Germanic)"The famous"None attestedNone attestedDe temporum rationeIdis (Old Norse)well respected and dignified womanNone attestedNone attestedMerseburg charmsIlmr (Old Norse)Potentially related to Old Norse ilmr, a masculine noun meaning "pleasant scent"None attestedNone attestedProse Edda, skaldic poetryIðunn (Old Norse)Possibly "ever young"BragiNone attestedPoetic Edda, Prose EddaIrpa (Old Norse)Possibly relating to "dark brown"None attestedNone attestedJómsvíkinga saga, Njáls sagaLofn (Old Norse)Potentially related to "Praise"None attestedNone attestedProse EddaNanna (Old Norse)Possibly "mother" from nanna, or potentially related to nanþ , meaning "the daring one"BaldrForsetiPoetic Edda, Prose Edda, Gesta Danorum, Chronicon Lethrense, Setre CombNehalennia (Latinized Germanic)Possibly "she who is at the sea"None attestedNone attestedVotive altars discovered around what is now the province of Zeeland, the NetherlandsNerthus (Latinized Germanic, from Proto Germanic *Nerthuz)Latinized form of what Old Norse Njörðr would have looked like around 1 CE. None attestedNone attestedGermaniaNjörun (Old Norse)Possibly related to the Norse god Njörðr and the Roman goddess NerioNone attestedNone attestedPoetic Edda, Prose Edda, skaldic poetryNorns (Old Norse)(Urðr, Verðandi, Skuld)UnknownNone attestedNone attestedPoetic Edda, skaldic poetryRán (Old Norse)"Theft, robbery"ÆgirNine daughtersPoetic Edda, Prose Edda, Friðþjófs saga hins frœknaRindr (Old Norse)Possibly related to *VrindrOdinVáliPoetic Edda, Prose Edda, Gesta DanorumSága (Old Norse)Possibly "to see"None attestedNone attestedPoetic Edda, Prose Edda, skaldic poetrySandraudiga (Latinized Germanic)"She who dyes the sand red." None attestedNone attestedNorth Brabant stoneSif (Old Norse)"In law relationship"ThorÞrúðr, UllrPoetic Edda, Prose EddaSigyn (Old Norse)"Victorious girl friend"LokiNari, Narfi and/or VáliPoetic Edda, Prose EddaSinthgunt (Old High German)ContestedNone attestedNone attestedSecond Merseburg IncantationSjöfn (Old Norse)"Love"None attestedNone attestedProse EddaSkaði (Old Norse)Possibly related to Scandia. Ullr, Odin, once Njörðr. SæmingrPoetic Edda, Prose Edda, Ynglinga sagaSnotra (Old Norse)"The clever one"None attestedNone attestedProse EddaSól (Old Norse), Sunna (Old High German)"Sun"
(Gives her name to Sunday). Glenrdaughter, unnamedSecond Merseburg Incantation, Poetic Edda, Prose EddaSyn (Old Norse)"Refusal"None attestedNone attestedProse EddaTamfana (Latinized Germanic)UnknownNone attestedNone attestedGermania, Tamfanae sacrum inscriptionÞrúðr (Old Norse)"Power"None attestedNone attestedPoetic Edda, Prose Edda, Karlevi RunestoneÞorgerðr Hölgabrúðr (Old Norse)Literally "Þorgerðr Hölgi's Bride"None attestedHölgi, possibly othersJómsvíkinga saga, Njáls saga, Skáldskaparmál, Færeyinga sagaVár (Old Norse)"Beloved"None attestedNone attestedPoetic Edda, Prose EddaVihansa (Latinized Germanic)"War goddess"None attestedNone attestedVotive stone from Belgium (CIL XIII 3592)Vör (Old Norse)Possibly "the careful one"None attestedNone attestedProse Edda, Poetic Edda ThrymsvithaZisaPossibly related to *TiwazNone attestedPossibly Tyr via linguistic connectionCodex Monac, Codex Emmeran, and Suevicarum rerum scriptores