Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Минерал, сусыз кальций сульфаты
Mineral, anhydrous calcium sulfate
Ангидрит, немесе сусыз кальций сульфаты, CaSO4 химиялық формуласы бар минерал. Ол орторомбтық кристалл жүйесіне жатады және үш симметрия жазықтығына параллель үш жақтан жақсы жарылады. Химиялық формулаларына қарағанда, барий (барит) және стронций (целестин) сульфаттарымен орторомбтық изоморфтық бола қоймайды. Жақсы қалыптасқан кристалдары сирек кездеседі, минерал көбінесе жарықшалар түрінде ұсынылады. Моос шкаласы бойынша қаттылығы 3,5, ал меншікті салмағы 2,9-ға тең. Түсі ақ, кейде сұрғылт, көгілдір немесе күлгін. Үш жарықтың ең жақсы дамыған жерінде жылтыры инжыр тәрізді, ал басқа беттерінде шыны тәрізді болады. Сумен қарымдасқанда, ангидрит суды сіңіру арқылы гипсқа (CaSO4·2H2O) тез айналады. Бұл трансформация қайтымды, гипс немесе кальций сульфаты гемигидраты қалыпты атмосфералық жағдайларда қыздыру арқылы ангидритке айналады. Ангидрит көбінесе кальцит, галит және галена, халкопирит, молибденит және пирит сияқты сульфидтермен бірге кездеседі.
Anhydrite, or anhydrous calcium sulfate, is a mineral with the chemical formula CaSO4. It is in the orthorhombic crystal system, with three directions of perfect cleavage parallel to the three planes of symmetry. It is not isomorphous with the orthorhombic barium (baryte) and strontium (celestine) sulfates, as might be expected from the chemical formulas. Distinctly developed crystals are somewhat rare, the mineral usually presenting the form of cleavage masses. The Mohs hardness is 3.5, and the specific gravity is 2.9. The color is white, sometimes greyish, bluish, or purple. On the best developed of the three cleavages, the lustre is pearly; on other surfaces it is glassy. When exposed to water, anhydrite readily transforms to the more commonly occurring gypsum, (CaSO4·2H2O) by the absorption of water. This transformation is reversible, with gypsum or calcium sulfate hemihydrate forming anhydrite by heating to around under normal atmospheric conditions. Anhydrite is commonly associated with calcite, halite, and sulfides such as galena, chalcopyrite, molybdenite, and pyrite in vein deposits.
Пайда болуы
Ангидрит көбінесе гипспен бірге шөгінділерде кездеседі; мысалы, ол алғаш рет 1794 жылы Тирольдегі Холл қаласының жанындағы тұз шахтасында табылды. Мұндай жағдайда тереңдік маңызды, себебі жер бетіне жақын ангидрит айналымдағы жер асты суын сіңіріп алып, гипсқа айналады. Сулы ерітіндіден кальций сульфаты гипс кристалдары түрінде шөгеді, бірақ ерітіндіде натрий немесе калий хлориді артық болғанда, температура жоғары болса, ангидрит шөгеді. Бұл минералды жасанды түрде дайындаудың бір әдісі және оның табиғатта пайда болу механизмімен сәйкес келеді. Минерал тұзды алаптарда кеңінен таралған.
Anhydrite is most frequently found in evaporite deposits with gypsum; it was, for instance, first discovered in 1794 in a salt mine near Hall in Tirol. In this occurrence, depth is critical since nearer the surface anhydrite has been altered to gypsum by absorption of circulating ground water. From an aqueous solution, calcium sulfate is deposited as crystals of gypsum, but when the solution contains an excess of sodium or potassium chloride, anhydrite is deposited if the temperature is above This is one method by which the mineral has been prepared artificially and is identical with its mode of origin in nature. The mineral is common in salt basins.
Жауын-шашыннан пайда болатын жазық түйіндер
Ангидрит Персия шығанағының сабхаларындағы жағалау аймағындағы диагенетикалық алмастыру түйіндері түрінде кездеседі. Бұл түйіндік массалардың қимасы торлы көрініс береді және олар "тауық торы ангидриті" деп аталады. Түйінді ангидрит түрлі шөгінді орталарда гипстің орнын алмастыру арқылы пайда болады.
Anhydrite occurs in a tidal flat environment in the Persian Gulf sabkhas as massive diagenetic replacement nodules. Cross sections of these nodular masses have a netted appearance and have been referred to as chicken wire anhydrite. Nodular anhydrite occurs as replacement of gypsum in a variety of sedimentary depositional environments.
Тұз күмбезі
Тұз күмбездері пайда болатын кезде ангидриттің көп мөлшері кездеседі. Ангидрит тұз күмбездерінің минералдарының 1-3% құрайды және галит кезекті сулармен ерігенде тұздың үстінде қалыпты қабат ретінде қалады. Типикалық қалыпты қабат – тұз, оның үстінде ангидрит қабаты, гипс дақтары, одан кейін кальцит қабаты орналасқан. Мұнай кендерінде жоғары температурада ангидриттің көмірсутектермен әрекеттесуі сульфатты (SO42–) сульфидке (H2S) дейін азайтуға алып келеді, сонымен қатар кальцит тұндырылады. Бұл процесс термохимиялық сульфатты азайту (ТХА) деп аталады.
Massive amounts of anhydrite occur when salt domes form a caprock. Anhydrite is 1–3% of the minerals in salt domes and is generally left as a cap at the top of the salt when the halite is removed by pore waters. The typical cap rock is a salt, topped by a layer of anhydrite, topped by patches of gypsum, topped by a layer of calcite. Interaction of anhydrite with hydrocarbons at high temperature in oil fields can reduce sulfate (SO42–) into hydrogen sulfide (H2S) with a concomitant precipitation of calcite. The process is known as thermochemical sulfate reduction (TSR).
Игнатикалық тау жыныстары
Ангидрит кейбір магмалық жыныстарда кездеседі, мысалы, Чилидегі Эль-Тениенте интрузивті диориттік плутонында және Мексиканың Эль-Чишон жанартауынан шыққан трахиандезиттен жасалған күлді тастарда табылған.
Anhydrite has been found in some igneous rocks, for example in the intrusive dioritic pluton of El Teniente, Chile and in trachyandesite pumice erupted by El Chichón volcano, Mexico.
Атау тарихы
А. Г. Вернер 1804 жылы гипсте кристалдану суының болуына қарамастан, ангидритте судың жоқтығына байланысты осылай атады. Бұл түрдің ескірген атауларының кейбіреулері – муриацит және карстенит; алғашқысы, бұрынғы атау, зат хлорид (муриат) екен деген оймен берілген. Бұрылып, концентрлі массалар түрінде кездесетін ерекше түрі "трип тасы" деп аталады, ал Ломбардиядағы Бергамо қаласының жанындағы Вольпинодан табылған қабыршақты, ұсақ түйіршікті түрі – вульпинит деп аталады; соңғысы әсемдік үшін кесіліп, жылтыратылады. Перуден алынған, жартылай мөлдір, ашық көк-сұр түсті түрі саудалық атауымен "ангелит" деп танылады.
The name anhydrite was given by A. G. Werner in 1804, because of the absence of water of crystallization, as contrasted with the presence of water in gypsum. Some obsolete names for the species are muriacite and karstenite; the former, an earlier name, being given under the impression that the substance was a chloride (muriate). A peculiar variety occurring as contorted concretionary masses is known as tripe stone, and a scaly granular variety, from Volpino, near Bergamo, in Lombardy, as vulpinite; the latter is cut and polished for ornamental purposes. A semi transparent light blue grey variety from Peru is referred to by the trade name angelite.
Басқа қолданыстар
Англияның Виднес қаласындағы Катализатор ғылыми ашу орталығында Юнайтед Сулфур қышқылы корпорациясы үшін ангидриттен жасалған ангидрит пешінің рельефтік бейнесі орналасқан. 2007 жылы Германияның Штауфен-им-Брайсгау қаласында жүргізілген геотермиялық бұрғылау жобасы жер асты суларының қаланың астындағы ангидрит қабатына енуіне әкеп соқты, содан бері қаланың құрылысында кең ауқымды зақымданулар болды. Ангидрит гипсқа айналу нәтижесінде жердің біркелкі емес ісінуіне байланысты бұл мәселе туындады.
The Catalyst Science Discovery Centre in Widnes, England, has a relief carving of an anhydrite kiln, made from a piece of anhydrite, for the United Sulphuric Acid Corporation. Extensive structural damage in the German city of Staufen im Breisgau has occurred since a 2007 geothermal drilling project allowed subsurface water to invade a layer of anhydrite below the city, causing extensive but uneven ground swelling as pockets of the anhydrite converted to gypsum.