Кіріспе
Мумбайдағы шалғай елді мекендер, Үндістан
the locality in Mumbai
Dharavi is a residential area in Mumbai, Maharashtra, India. It is considered India's largest slum and the world's third largest slum, after Pakistan's Orangi, Karachi and Mexico's Ciudad Neza, Mexico City. With a population of about 600,000 and a population density of over , Dharavi is one of the most densely populated areas in the world. The Dharavi slum was founded in 1884 during the British colonial era, and grew because the expulsion of factories and residents from the peninsular city centre by the colonial government and from the migration of rural Indians into urban Mumbai. For this reason, Dharavi is currently a highly diverse settlement religiously and ethnically. Dharavi has an active informal economy in which numerous household enterprises employ many of the slum residents—leather, textiles and pottery products are among the goods made inside Dharavi. The total annual turnover has been estimated at over 1 billion. Dharavi has suffered from many epidemics and other disasters, including a widespread plague in 1896 which killed over half of the population of Bombay. Sanitation in the slums remains poor.
Мумбайдағы шалғай елді мекендер.
the locality in Mumbai
Dharavi is a residential area in Mumbai, Maharashtra, India. It is considered India's largest slum and the world's third largest slum, after Pakistan's Orangi, Karachi and Mexico's Ciudad Neza, Mexico City. With a population of about 600,000 and a population density of over , Dharavi is one of the most densely populated areas in the world. The Dharavi slum was founded in 1884 during the British colonial era, and grew because the expulsion of factories and residents from the peninsular city centre by the colonial government and from the migration of rural Indians into urban Mumbai. For this reason, Dharavi is currently a highly diverse settlement religiously and ethnically. Dharavi has an active informal economy in which numerous household enterprises employ many of the slum residents—leather, textiles and pottery products are among the goods made inside Dharavi. The total annual turnover has been estimated at over 1 billion. Dharavi has suffered from many epidemics and other disasters, including a widespread plague in 1896 which killed over half of the population of Bombay. Sanitation in the slums remains poor.
Дхарави – Үндістанның Махараштра штатындағы Мумбай қаласындағы тұрғын аймақ. Бұл – Үндістанның ең үлкен шалғай елді мекені және Пакистанның Оранги (Карачи) және Мексиканың Сиуад-Неса (Мексика қаласы) елді мекендерінен кейін әлемдегі үшінші ең үлкен шалғай елді мекен. Шамамен 600 000 халқы бар Дхарави – әлемдегі ең тығыз орналасқан аймақтардың бірі. Дхарави шалғайы 1884 жылы британдық отаршылдық дәуірінде құрылған. Отаршылдық үкіметінің қала орталығынан фабрикалар мен тұрғындарды шығаруы және ауылдық үндістердің Мумбай қаласына көшіп келуі оның өсуіне себеп болды. Осы себепті Дхарави қазіргі уақытта діни және этникалық тұрғыдан өте алуан түрлі елді мекен болып табылады. Дхаравиде белсенді бейресми экономика бар, онда көптеген шағын кәсіпорындар шалғай тұрғындарына жұмыс береді. Дхаравиде былғары, тоқыма және қыш бұйымдары сияқты тауарлар өндіріледі. Жылдық жалпы айналым 1 миллиардтан асады деп есептеледі. Дхарави көптеген эпидемиялар мен басқа да апаттардан зардап шекті, соның ішінде 1896 жылы Бомбей халқының жартысынан астамын өлтірген кең таралған оба ауруы болды. Шалғайдағы санитарлық жағдай әлі де нашар.
the locality in Mumbai
Dharavi is a residential area in Mumbai, Maharashtra, India. It is considered India's largest slum and the world's third largest slum, after Pakistan's Orangi, Karachi and Mexico's Ciudad Neza, Mexico City. With a population of about 600,000 and a population density of over , Dharavi is one of the most densely populated areas in the world. The Dharavi slum was founded in 1884 during the British colonial era, and grew because the expulsion of factories and residents from the peninsular city centre by the colonial government and from the migration of rural Indians into urban Mumbai. For this reason, Dharavi is currently a highly diverse settlement religiously and ethnically. Dharavi has an active informal economy in which numerous household enterprises employ many of the slum residents—leather, textiles and pottery products are among the goods made inside Dharavi. The total annual turnover has been estimated at over 1 billion. Dharavi has suffered from many epidemics and other disasters, including a widespread plague in 1896 which killed over half of the population of Bombay. Sanitation in the slums remains poor.
Тарих
18 ғасырда Дхарави негізінен мангр батпақтарынан тұратын арал болған. 19 ғасырдың соңына дейін сирек қоныстанған бұл ауылда Коли балықшылары тұрған. Дхарави сол кезде Коливада ауылы деп аталып келген. Ең көп ластаушы өнеркәсіп – былғары өңдеушілік болды. Алғашқы былғары өңдеу зауыты 1887 жылы Бомбей түбегінен Дхаравиге көшірілді. Әдетте, ең төменгі индуист касталары мен мұсылман үндістерінің кәсібі болған былғарымен жұмыс істейтін адамдар Дхаравиге қоныс аударды. Басқа ерте қоныстанғандардың ішінде үлкен гужараттық қауым – құмыра жасаушы Кумхарлар да болды. 1895 жылы отарлық үкімет оларға 99 жылға жерді жалға берді. Жұмыс іздеп Бомбейге ауылдан келген көшпенділер ағылып түсті, қала халқы бір миллионнан асып кетті. Ұттар-Прадештен келген кесте тігушілер сияқты басқа шеберлер дайын киім саудасын бастады. 1950 жылдардан бастап Дхаравиді қайта құру жоспарлары үнемі ұсынылып келді, бірақ осы жоспарлардың көпшілігі қаржылық немесе саяси қолдаудың жетіспеуінен сәтсіз аяқталды.
Қайта дамыту жоспары
1997 жылдан бері Даравиді Тай Хан сияқты Гонконгтың бұрынғы шалаптар аймақтарын еске түсіретін қайта дамыту жоспарлары көптеп жасалды. 2004 жылы қайта дамыту құны шамамен 25 миллион долларға бағаланды. Lehman Brothers, Дубайдың Limitless және Сингапурдың Capitaland Ltd сияқты әлемнің түкпір-түкпірінен келген компаниялар Даравиді қайта дамытуға үміткерлік білдірді. Жергілікті тұрғындар әлі де жоспарларға қарсылық танытып келеді, себебі қазіргі тұрғындар әрбір отбасыға берілетін жаңа тұрақты баспананың мөлшерінің жеткіліксіз екенін сезінеді. Сонымен қатар, 2000 жылға дейін осы аймақта тұрған отбасылар ғана көшірілуге жарақталады. Тұрғындар "бейресми" сектордағы шағын бизнестерінің кейбіреуі қайта дамыту жоспары аясында көшірілмеуі мүмкін деген қорқынышқа да ұшырауда. Осы қарсылықты ескере отырып, "Дарави қауымдық жер қоры" деп аталатын траст құру ұсынылды, ол қауым мүшелерінен, жер иелерінен және аудандық бірлестіктерден құралады. 2008 жылы неміс студенттері Йенс Керхер мен Лукас Швинд қазіргі тұрғындарды көшіру қажеттілігін болдырмайтын инновациялық қайта дамыту стратегиясы үшін "Келешек ұрпақ" жүлдесін жеңіп алды. Басқа да қайта дамыту жобаларының қатарында британдық Foster + Partners архитектура және инженерлік фирмасы жасаған "Дарави бас жоспары" бар, ол "қоғамның өмір салтын көрсететін және күрделі тік пейзаж құрайтын қос биіктіктегі кеңістіктерді" ұсынады. Фирманың мәлімдемесіне сәйкес, бұл жоба "уақытша лагерьлердің қажеттілігін жойып", Даравиді "іштен" жаңартуға мүмкіндік береді. Дубайлық SecLink Group компаниясы шалапты жаңа аумаққа айналдыруды жоспарлап отыр. Арнайы мақсаттағы компания құрылған кезде жеке компания 400 миллион рупий, ал мемлекеттік компания 100 миллион рупий инвестиция салуға міндетті. Компания Сингапур мен Дубайда инфрақұрылымдық және қолжетімді тұрғын үй жобаларын салуды жоспарлап отыр. Құзыретті комитет мақұлдағаннан кейін, жоғары деңгейдегі мемлекеттік шенеуніктер мемлекеттік үкімет, Даравиді қайта дамыту жобалық кеңсесі (ДРҚЖ) және компания арасында жақын арада меморандумға қол қойылатынын мәлімдеді. Шамамен 26 000 крор рупийден астам құны бар Даравиді жаңарту жобасы – Үндістандағы ең ірі бұрынғы өнеркәсіптік аймақты қайта дамыту жобасы. Қайта дамытуды экономикалық тұрғыдан тиімді ету мақсатында мемлекеттік үкімет аймақты коммерциялық және бизнес белсенділігінің орталығына айналдыруды жоспарлап отыр. Дарави Бандра Курла кешеніне жақын орналасқан, ол Үндістанның ең бай бизнес ауданы және Азиядағы ең байлардың бірі. 2023 жылдың көктемінде үнді миллиардері Гаутам Адани Даравиді қайта дамытуға ниеттенгені белгілі болды. Adani Properties Pvt. компаниясы ең ірі құрылыс инвестицияларын ұсынады – 615 миллион доллар. Мумбай билігі жұмыстың жалпы құны 2,4 миллиард долларды құрайтынын бағалап отыр.
Демография
Дхарави шалғай ауданының қазіргі жалпы халқының саны белгісіз, себебі көршілес Гуджарат штатынан келген көшіп-қонушы жұмысшылардың саны өзгеріп отырады. Бірақ 2019 жылғы штаттық заң шығарушы жиналыс сайлауында 119 092 сайлаушы қатысты (орташа қатысу 60%). Кейбір дереккөздер бойынша, халқы 300 мыңнан шамамен бір миллионға дейін жетеді. Дхарави аумағындағы халық тығыздығы бір шаршы мильге 869 565 адамды құрайды деп есептеледі. 69% сауаттылық деңгейімен Дхарави – Үндістандағы ең сауатты шалғай аудан. Дхаравидің батыс жағында оның түпкі тұрғындары – коли тайпасының өкілдері тұрады. Дхаравиде гуджарати, хинди, маратхи, тамил, телугу және басқа да көптеген тілдерде сөйлейтін адамдар бар. Дхарави халқының 40% мұсылман, ал Мумбайда бұл көрсеткіш 20% құрайды. Христиандардың саны шамамен 7% деп бағаланады. Халықтың 10% буддист, ал қалғаны – төменгі кастадағы далиттер мен адивасилер. Халықтың шамамен 20% жануар терісін өндіру, күнтіздік және былғары тауарларын жасаумен айналысады. Ал қалғандары – керамика жасау, тоқыма өнімдерін шығару, бөлшек сауда, сауда, спирттік сусындар жасау және касталық кәсіптермен айналысады. Бұл кәсіптердің бәрі шағын үй шаруашылықтары деңгейінде жүзеге асырылады. Шалғай ауданның тұрғындары – Үндістанның түкпір-түкпірінен, көптеген штаттардың ауылдық аймақтарынан көшіп келген адамдар. Дхаравиде будда, мұсылман және христиан діндерін ұстанатындарға қызмет ететін көптеген мешіттер, ғибадатханалар мен шіркеулер бар. Бади Масжид мешіті – Дхаравидегі ең көне діни құрылым.
Орналасуы және сипаттамалары
Дхарави – Мумбаидің Батыс және Орталық теміржолдарының екі негізгі қала маңындағы теміржол желілері арасында орналасқан үлкен аудан. Ол сондай-ақ Мумбаи әуежайына жақын. Дхаравидің батысында Махим және Бандра, ал солтүстігінде Мити өзені жатыр. Мити өзені Махим бұғазы арқылы Араб теңізіне құяды. Антоп төбесі шығысқа қарай, ал Матунга ауданы оңтүстікте орналасқан. Өзінің орналасуы мен нашар канализация және дренаж жүйелеріне байланысты, Дхарави жаңбыр маусымында су тасқынына жиі ұшырайды. Дхарави әлемдегі ең ірі шалап аудандарының бірі саналады. Ауданның төменгі қабатты құрылысы және тар көшелері Дхаравиді тығыз және шектеулі етеді. Көптеген шалап аудандары сияқты, ол да тым халыққа толы.
Экономика
Дхаравиде дәстүрлі керамика және тоқыма өнеркәсіптерімен қатар 15 000 бір бөлмелі фабрика бар. Екі ірі қалалық теміржол Дхаравидеге келіп қосылады, бұл аймақтағы адамдар үшін жұмыстан қалаға және кері сапар жасау үшін маңызды станцияға айналдырады. Дхаравиде жыл сайын 1 миллиардтан астам долларлық тауар экспорттайды.
Коммуналдық қызметтер
МКГМ Дхарави мен бүкіл Мумбайға ішуге жарамды су жеткізеді. Дегенмен, судың көп бөлігі су ұрлығы, заңсыз қосылулар мен ағып кету салдарынан жоғалады. Сонымен қатар, қауымда ішуге жарамсыз су көзі болып табылатын бірнеше құдықтар бар. Тамаққа дайындауға қолданылатын газ мемлекеттік мұнай компаниялары сататын сұйытылған мұнай газы баллондары түрінде, сондай-ақ Маханагар Газ Лимитед компаниясы арқылы құбырлар желісі арқылы жеткізіледі. Кейбір елді мекендерде әлі де коммуналдық қызметтерге заңды қосылулар жоқ, сондықтан олар су және электр қуатын заңсыз түрде пайдаланады, бұл Дхарави тұрғындары үшін су және электр қуаты тапшылығын тудырады.
Санитарлық мәселелер
Дхаравиде денсаулық сақтаумен қатысты ауыр мәселелер бар. Суға қол жеткізу шаһаршықта орналасқан қоғамдық су тіректері арқылы жүзеге асырылады. Сонымен қатар, олардың аз ғана дәретханалары өте лас және жарамсыз күйге жетіп, пайдалануға қауіпті. Махим ағысы – жергілікті тұрғындар зәр шығару және дефекация үшін кеңінен пайдаланатын жергілікті өзен, бұл жұқпалы аурулардың таралуына себеп болады.
Эпидемиялар және басқа да апаттар
Дарравиде эпидемиялар мен табиғи апаттар ұзақ жылдар бойы орын алып келеді, кейде көптеген адамдар қаза болады. 1896 жылы Дарравиді, сондай-ақ Мумбаидың басқа да елді мекендерін қырып салған алғашқы оба болды, сол кезде халықтың шамамен жартысы көз жұмды. Келесі 25 жыл бойы Дарравиде және жалпы Мумбайда оба және басқа да эпидемиялар жиі қайталанып, өлім-жітім көрсеткіші жоғары болды. Дизентерия эпидемиясы жылдар бойы жиі кездесіп, Дарравидің жоғары халық тығыздығымен байланыстырылады. Тиф, холера, жалпақ тері, амебиаз және полиомиелит сияқты басқа да эпидемиялар туралы хабарлар да болды. Мысалы, 1986 жылы холера эпидемиясы тіркелді, онда көптеген науқастар Дарравидің балалары еді. Ауруханаға түскен науқастардың көпшілігі ауыр жағдайда болды және өлім-жітім көрсеткіші жоғары болды. Соңғы жылдары Дарравиде дәріге төзімді туберкулездің жағдайлары анықталды. Өрт және басқа да апаттар да жиі болады. Мысалы, 2013 жылдың қаңтар айында өрт салдарынан көптеген шатыр үйлер қирады және адамдар жарақат алды. 2005 жылы су тасқынынан адамдар қаза болып, көптеген мүліктер зардап шекті. COVID-19 пандемиясы да осы елді мекенге әсер етті. Бірінші жағдай 2020 жылдың сәуір айында тіркелді.
БАҚ-та
Батыста Дхарави ең алдымен британдық "Сламдог миллионер" (2008) фильмінің түсірілім алақаны ретінде пайдаланылды. Ол сондай-ақ бірнеше үнді фильмдерінде бейнеленген, соның ішінде "Дивар" (1975), "Наякан" (1987), "Салам Бомбей!" (1988), "Паринда" (1989), "Дхарави" (1991), "Бомбей" (1995), Рам Гопал Варманың "Үнді гангстер трилогиясы" (1998–2005), "Саркар" сериясы (2005–2017), "Footpath" (2003), "Black Friday" (2004), "Mumbai Xpress" (2005), "No Smoking" (2007), "Traffic Signal" (2007), "Aamir" (2008), "Mankatha" (2011), "Thalaivaa" (2013), "Bhoothnath Returns" (2014), "Kaala" (2018) және "Gully Boy" (2019). Лютц Коннерманн мен Роб Эпплбидің "Dharavi, Slum for Sale" (2009) неміс деректі фильмі. 2010 жылдың қаңтар айында Ұлыбританияда көрсетілген бағдарламада Кевин МакКлауд пен Channel 4 "Slumming It" деген екі бөлімдік серияны көрсетті, ол Дхарави мен оның тұрғындарына арналған. Имтиаз Даркердің "Бақыт" атты өлеңі Дхаравиде судың жетіспеуі туралы. Кори Докторовтың "Жеңіс үшін" романының бір бөлігі Дхаравиде өтеді. 2014 жылы бельгиялық зерттеуші Катриен Ванкрункельсвен Дхарави туралы 22 минуттық фильм жасады, ол "The Way of Dharavi" деп аталады. 2018 жылы шыққан "Hitman 2" видео ойынының бір миссиясында Мумбайдың шалап аудандары көрсетілген. "Mumbai Gullies" деп аталатын Мумбайға негізделген видео ойыны ойдан шығарылған картада Дхаравинің шалап аудандарын көрсетуі күтілуде.