Кіріспе

АҚШ, Коннектикут штатында орналасқан, су асты кемелерімен әйгілі Гротон қаласы.

Тарих

Гротон 1705 жылы Нью-Лондоннан бөлініп шыққанда құрылды. Қала Англиядағы Саффолк графтығындағы Гротонның атымен аталып, сол қаланың құрметіне қойылған. Ол құрылғанға дейін жүз жыл бұрын Ниантик тайпасы Темза және Паукатук өзендері арасындағы аймаққа қоныстанған, бірақ кейін Род-Айленд штатының Вестерли қаласына көшіп кеткен. Бұл жерге келгендердің арасында Мохаук тайпасының бір тармағы – пекоттар болды. 1614 жылдың жазында пекоттар алғаш рет еуропалықтармен кездесті. Олар еуропалықтардың тауарларына, мысалы, болат пышақтарға, инелерге және аяқ киімге тері айырбастап сауда жасады. 1633 жылы голландтар олардан жер сатып алып, тері саудасы орталығын ашты. Осы уақытта ағылшыздар жергілікті тайпалардан қоныстану үшін жер сатып алды. Голландтар пекоттардың басшысын қасақана өлтіргендіктен, пекот тайпасы кек қайтарды, бұл 1636-1638 жылдардағы Пекот соғысына әкеп соқты. 1637 жылдың 26 мамыр түнінде отаршыл әскер Мистик өзені маңындағы пекот ауылына келді. Ауылды қоршап тұрған қоршаудың тек екі ғана шығу жолы болды, сол кезде полковник Джон Мейсон ауылды өртеп, шығу жолдарын жабуға бұйрық берді. Қоршаудан өтуге тырысқандар атып өлтірілді, ал сәтті өтіп кеткендер Наррагансет әскерінен қаза тапты. Жер егіншілікке қолайсыз болғанмен, аймақтың су жолдары сауда мен коммерцияға мүмкіндік берді, соның нәтижесінде Гротон теңіз саудагерлерінің қаласына айналды. Көптеген адамдар кеме жасаумен айналыса бастады, ал саудагерлер Массачусетс шығанағы мен Плимут колониясына азық-түлік, құрал-жарақ, қару және киім сатуға барып келді. Джон Лидс – ең алғашқы кеме жасаушы, ол Англияның Кент қаласынан келген теңіз капитаны еді. Ол 20 тонналық бригантина, алдында тік, артында көлденең желкендері бар екі мачталы кеме жасады. Томас Старр 67 тонналық тік мұртты кеме, ал Томас Лэтам 100 тонналық бригті Гротон жағалауында толық жабдықталған күйі суға түсірді. Гротон қаласында салынған берік кемелер Кариб теңізіндегі аралдармен өте табысты сауда жасады.

XIX ғасырдың басында

Революциялық соғыстан кейін көп ұзамай Гротон өзінің коммерциялық қызметін қайта орнатуға кірісті. Кеме жасаушылар қайтадан жұмыс істеуге кірісті: 1784 жылы "Victory", 1785 жылы "Success", ал 1787 жылы 164 тонналық "Nancy" және 5 шлоп салынды. Мистик өзенінің бойындағы кеме жасаушылар ең көп жұмыс істеді. Бұл кемелер Флоридаға сапарлады, ал олардан түскен пайда Мистикті қаланың ең гүлденген бөлігіне айналдырды. 1784 және 1800 жылдар аралығында Гротонде 32 кеме салынды. 1800 жылдан 1807 жылға дейін тағы 28 кеме салынды, бірақ содан кейін эмбарго актісінен кейін бизнес кенеттен тоқтап қалды. 1812 жылдың маусым айында АҚШ Ұлыбританияға соғыс жариялады. АҚШ-тың көптеген шағын флоттары Темза өзенінде тоқтатылған еді. Бұл 1781 жылғы Гротон-Хайтс қырғыны қайталанады деген қорқынышпен Гротон тұрғындарын қорқытты, көптеген тұрғындар қауіпсіздік үшін ішкі аймаққа қашты. Қашып кетпегендер қорғаныс пен милиция талап етті. Олар бір тасқа бекініс салып, онда бір ғана зеңбірек орнатып, үнемі күзет жүргізді. Форт жақын жерде тұратын әйелдің құрметіне "Форт Рейчел" деп аталды. Британдықтар шабуыл жасаған жоқ, бірақ Гротонның саудасын қиындатқан блокада құрды. 1814 жылдың 12 тамызында, британдықтар Стонингтонға шабуыл жасағаннан кейін, Мистиктегі бірнеше адам британдық баржаны Гротон Лонг-Пойнтқа шақырып, 2600 доллар сыйлық ақша алды. Мистиктегі адамдар бір шлюпты басып алып, оның жүгін кейін 6000 долларға сатты. Сонымен қатар, 17 Мистик жігіті британдық блокададан құтылу үшін "спар торпедасы" деп аталатын жаңа қаруды сынап көрді. Олар торпеданы Нью-Йорктан әкелді, оның ұзындығы 9 метр, диаметрі 4 метр, ал бір ұшында 12 метрлік көлденең таяқшасы болды. Бірінші әрекетте торпеда суға түсті, екінші әрекетте жарылғыш зат "Рамиллис" кабеліне ілігіп, жарылды. Барлық адамдар британдық кемеден атылған оқтардан және Эстерн-Пойнттағы американдық күзетшілерден аман-есен жағаға жетті. Гротон соғыс аяқталғанын 1815 жылдың 21 ақпанында естіді. Құрғақта қалған фрегаттар сәуір айында Темзадан кетіп, Гротонды теңіз ісін жалғастыруға қалдырды. 1812 жылғы соғыстан кейін кит аулау Гротон экономикасының маңызды бөлігіне айналды, бірақ көптеген экспедициялар әлі де мөр терісі үшін жасалды. 1820 жылға дейін мөр аулаушылар Антарктидаға баратын, онда кемелері оларды тастап кететін. Олар мөрлерді өлтіріп, терілерін дайындауға бірнеше апта жұмсайтын, содан кейін кемелері қайтып келгенше күтетін. 1830 жылға қарай кит аулау Мистиктің негізгі кәсібіне айналды. 1846 жылға қарай Гротон әлемдегі ең ірі кит аулау порттарының біріне айналды. Кит аулау қиын және қауіпті болды, бірақ жігіттер байлық табу үшін теңізге шығатын, сондай-ақ кейбіреулері болашақта кемеге капитан болады деп үміттенеді. 1865 жылы Эбенезер Морган ең табысты сапарлардың бірін жасады. Ол жүгін 150 000 долларға сатты. Үш жылдан кейін ол Аляска аумағында алғашқы американдық туды көтеріп, 45 000 мөр терісін жинады. Ол зейнеткерлікке шыққанда оның мүлкі 1 миллион долларға жетеді деп айтылды. Гротонның тағы бір ұлы Уильям Х. Аллен 25 жыл бойы кит аулайтын кемеге капитандық етті. Ескі теңізшілер "киттер су бетіне көтеріліп, арпунды күтеді" дейтін. Ол зейнеткерлікке шыққаннан кейін 12 жыл бойы селектор болып жұмыс істеді.

XIX ғасырдың аяғы

1849 жылы Калифорнияда алтынның табылуы жылдамдыққа деген қажеттілікті тудырды, нәтижесінде көп мачталы және тік төртбұрышты желкендері бар жылдам «клипер» кемелері жасалды. Мистик өзенінің кеме жасаушылығында салынған ең маңызды кеме – «Эндрю Джексон» клипері болды. 1859 жылы ол Нью-Йорктен Сан-Францискоға 89 күн мен 4 сағатта жетті. Сол кезде Мистик өзенінің кеме жасаушылықтарында клиперлермен қатар, жүк тасымалдау кемелері де салынды. Мистик кеме жасау орындары Азамат соғысынан кейін көбірек жүк тасымалдауға қабілетті кемелерді салуды бастады. Азамат соғысы кезінде Әскери-теңіз күштерінің хатшысы Гидеон Уэллс үш тәжірибелік темір кемелерді жеке кеме жасау орындарында жасап, оларды Конфедерацияның ағаш кемелеріне қарсы қолдануды қалаған. Нью-Хейвендік С.С. Бушнелл жобалаған, бомбаға төзімді бу кемесін салу үшін Гротон қаласындағы компания таңдалды. 100 адам жұмысқа алынды және жаңбыр не күн болсын, құрылыс жұмысы жалғасуы үшін үлкен сарай салынды. Кеме 130 күн ішінде теңізге сүңгітілуге дайын болды. Көптеген күмәнданушылар кеме тұзды суға түскенде батып кетеді немесе тоттанады деп ойлады, ал оның жүзіп кетуі мүмкін дегенге сенгендердің саны аз болды. 1862 жылғы Валентин күні «Галена» кемесінің теңізге сүңгітілуін көру үшін мыңдаған адам келді. Баяушылар оның қаз сияқты жүзіп кеткенін айтты. «Галена» шайқасқа қатысқанда 13 рет тесілді. 13 экипаж мүшесі қаза тауып, 11-і металл сынықтарынан жарақат алды. Азамат соғысы кезінде Мистик өзенінің екі жағындағы кеме жасау орындарында үкіметтік қызмет үшін 56 бу кемесі салынды. Соғыстан кейін көптеген пайдаланылмаған әскери бу кемелері пайда болды және 1870 жылдан кейін кеме жасау Гротон қала шегіндегі Ноанкке көшірілді. Ең ірі кеме жасау орындарының бірі 1827 жылы Ноанкте құрылған Палмер кеме жасаушылығы болды. 1860 жылы Гротон қаласында салынған теңіз теміржолы кемелерді жөндеу үшін судан шығаруға мүмкіндік берді, бұл көптеген бизнес пен табыс әкелді. Кеме жасаушылық 1913 жылға дейін жұмыс істеді, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қайтадан қолданылды. Темір кемелерге сұраныс артты және олардың құрылысы жұмысшыларды Гротонға тартты. Тұрғын үй тапшылығы туды, сондықтан «Гротон риэлти» компаниясы қонақ үйлер мен коттедждерді салуды асықтырды. Жұмысшыларды әкелген кемелер де жылжымайтын мүлікке көп бизнес әкелді. Жаңа Лондон Әскери-теңіз асты кемелері базасы 1872 жылы Гротон қаласында Жаңа Лондон Әскери-теңіз кемежайы ретінде құрылды. 1915 жылы мұнда алғаш рет су асты кемелері орналасты, ал 1916 жылы ол ресми түрде су асты кемелері базасы деп аталды. Гротонға қазіргі Ледьярд қаласы да кіретін, ол 1836 жылы Гротоннан бөлініп шықты. Гротонның бастапқы орталығы әлі күнге дейін 184 және 117 тас жолдарының қиылысында, қазір қаланың солтүстік-орталық бөлігінде, Ледиардтың солтүстікке көшіп кетуіне байланысты Орталық Гротон деп аталады. Гротон орталығы қаладағы алғашқы мектеп, шіркеу, таверна және дилижанс шеберханасының орналасқан жері болды.

20 ғасыр

ХХ ғасырда кеме жасау саласы Мистик өзенінен Темза өзеніне көшті. Электрлік қайық қаланың ең ірі жұмыс берушісі болып табылады. Дегенмен, 1931 жылға дейін Electric Boat компаниясы су асты кемелерін жасауды негізінен Массачусетс штатының Куинси қаласындағы Fore River Shipbuilding компаниясы сияқты басқа кеме жасау орындарына тапсырды. Electric Boat 1911 жылы еншілес компания ретінде Нью-Лондон кеме және қозғалтқыш компаниясын (NELSECO) құру арқылы Гротон қаласында өнеркәсіптік қызметін бастады. NELSECO 1911–1925 жылдары Electric Boat компаниясы жобалаған су асты кемелері үшін негізгі қозғалтқыш өндірушісі болды. 1931 жылы "Катлфиш" Гротон қаласында салынған алғашқы су асты кемесі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Electric Boat екі апта сайын бір су асты кемесін аяқтады. 1954 жылы Electric Boat әлемдегі алғашқы ядролық қуатпен жұмыс істейтін "Наутилус" су асты кемесін жасады. Қазіргі уақытта "Наутилус" қызметтен шығарылған және АҚШ Әскери-теңіз күштерінің су асты кемелері кітапханасы мен мұражайында тұрақты түрде орналасқан, ол келушілерге ашық. Гротон қаласының ұзақ тарихы мен әлемдегі ең ірі су асты кемелер базасының бірі болуына байланысты, оны кейде "Әлемнің су асты кемелерінің астанасы" деп атайды. Ұлттық Екінші дүниежүзілік соғыс су асты кемелері ескерткішінің Шығыс бөлігі Гротон қаласында орналасқан, оның құрамында "Флэшердің" бөліктері де бар. Гротон және Стонингтон көшелік темір жолы 1904 жылы Гротон аймағын қамтамасыз ету үшін құрылған троллей желісі болды. 1928 жылы троллей желісі таратылып, оның орнына автобустар қойылды.

География

АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы – , оның ішінде құрлық – және , немесе 31,47%-ы су.

Климат

Гротон ылғалды континенттік климатқа ие (Dfb).

Демография

2000 жылғы халық санауы бойынша қалада 39 907 адам, 15 473 шаруашылық және 9 980 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 16 817 тұрғын үй құрады. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 83,61% ақ нәсілді, 6,95% қара немесе афроамерикалық, 0,83% американдық үндістер, 3,33% азиялық, 0,17% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 1,66% басқа нәсілдер және 3,45% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 5,01% құрады. 15 473 шаруашылықтың 33,4%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 50,5%-ы бірге тұратын күйеу жұбайлар, 10,5%-ында күйеуі жоқ әйелдер, ал 35,5%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 29,2%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 9,5%-ында 65 жасқа толған жалғыз адамдар тұрады. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,41 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,99 адамды құрады. Қаладағы халықтың жас бойынша таралуы: 18 жасқа дейінгілер – 24,8%, 18-24 жас аралығындағылар – 11,8%, 25-44 жас аралығындағылар – 33,0%, 45-64 жас аралығындағылар – 18,3%, 65 жастан асқандар – 12,1%. Орташа жас – 32 жас. Әр 100 әйелге 104,7 еркек келеді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 105,5 еркек келеді. Шаруашылықтың орташа табысы 46 154 доллар, ал отбасының орташа табысы 51 402 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 36 204 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 30 255 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 23 995 доллар. Халықтың 6,1%-ы және отбасылардың 4,9%-ы кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 8,0%-ы және 65 жастан асқандардың 6,1%-ы. 2005 жылдың 25 қазанына қарай сайлаушылардың тіркелуі және партиялық мүшелігі: Партия Белсенді сайлаушылар Белсенді емес сайлаушылар Барлық сайлаушылар Пайыздық үлесі Демократтар 4 908 207 5 115 25,92% Республикалықтар 3 922 224 4 146 21,01% Белгісіздер 9 856 595 10 451 52,97% Кіші партиялар 17 1 18 0,09% Барлығы 18 703 1 027 19 730 100%

Үкімет

Гротон қаласы 9 мүшеден тұратын қалалық кеңес пен өкілдік қалалық мәжіліспен басқарылады. Қала басқару жүйесі – қалалық кеңес/қалалық басқарушы үлгісі. Қазіргі қала әкімі – Рейчел Франко. Қазіргі қалалық басқарушы – Джон Берт.

Өнеркәсіп

Гротон қаласында екі ірі компания бар: General Dynamics Electric Boat және Pfizer. Темза өзенінің шығыс жағасында орналасқан Electric Boat зауытында 10 500 адам жұмыс істейді. Pfizer – әлемдегі ең ірі фармацевтикалық компаниялардың бірі, және компания Гротон қаласында ғылыми-зерттеу және әзірлеу орталығын сақтайды.

Білім

Гротон аймағында көп мектеп бар.

Мемлекеттік мектептер

Groton Public Schools – Гротон қаласын қызметтендіретін жергілікті мектеп округі, онда бастауыш, орта және жоғары мектептер бар.

Көлік

Гротонға жергілікті автобус тасымалдау қызметін Оңтүстік-шығыс аймақтық транзиттік округ (SEAT) көрсетеді. SEAT арқылы көршілес Нью-Лондон (КТ) және Норвич (КТ) қалаларымен байланыс бар. Солтүстік-шығыс дәлізі арқылы Гротоннан жүк тасымалдау темір жолы өтеді, бірақ қазіргі уақытта Гротонға жолаушылар темір жолы қызметі жоқ. Ең жақын жолаушылар темір жол станциясы Темза өзенінің арғы жағындағы Нью-Лондон қаласында орналасқан, оған Amtrak және CT DOT-тың Shoreline East қалалық темір жол қызметі тоқталады. Әуе тасымалы Гротонның оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан, мемлекеттік меншіктегі Гротон Нью-Лондон әуежайы арқылы жүзеге асырылады. 2004 жылдан бері Гротон Нью-Лондон әуежайы жолаушыларға арналған тұрақты рейстерді ұсынбайды, бірақ шағын жергілікті әуе компанияларымен мерзімі бойынша чартерлік рейстер ұйымдастырылады. Жолаушыларға тұрақты рейстер ұсынатын ең жақын әуежайлар – Род-Айленд штатындағы Т. Ф. Грин халықаралық әуежайы және Хартфордтағы Брэдли халықаралық әуежайы.