Кіріспе

Англия королі Джеймс І-ді ұрлау туралы сөз байласу

1603 жылғы Bye Plot – бұл Рим католик дін қызметкерлері мен пуритандардың жаңа ағылшын королі Джеймс І-ді ұрлауға жасаған қастандық. Ол "қосымша" қастандық деп аталады, себебі сол кезде ол үлкен қастандықтың шағын бөлігі ретінде ұсынылды ("Басты" қастандық).

Өмірбаян

Англия-Испания соғысы шамамен екі онжылдыққа созылды, және шайқастар теңізде, Нидерландыда және Ирландияда болды. 1603 жылдың наурыз айының соңында Англияның Елизавета I қайтыс болды, ал Шотландияның Джеймс VI ешқандай ашық қарсылықсыз Англия тағына талапкер болды. Англия мен Уэльсте көптеген католиктер Англия шіркеуінің қызметтеріне қатыспаса айып төлеуге жазаланды, бұл жазалау заңдарының жүйесі арқылы жүзеге асты. Англия католиктері Тәжге адалдықтарын білдірді және олардың құлшылықтарына қойылатын заңдық шектеулерді жеңілдетуді қалады. Оларға Иса қоғамының және Англияда миссиялық қызмет атқаратын басқа да діни ордендердің, сондай-ақ семинария дін қызметкерлерінің және діни ордендерге жатпайтын (зайырлы дін қызметкерлері) дін қызметкерлері көмек көрсетті. Бұл дін қызметкерлерінің құқықтық жағдайы белгісіз болды.

Ағылшын католиктерінің арасындағы жік алушылық

1603 жылы ағылшын католиктері арасындағы жік тудыратын дау және памфлет соғысы – Архиерейлер дауы бес жылға жуық созылды. Католик дін қызметкерлерінің бірігуі 1603 жылғы қастандықтарды іске асыруды қиын етіп қана қоймай, сонымен қатар, даудың бір жағын Лондон үкіметін хабардар ету идеясына көндірді. Уильям Уотсон Архиерейлер дауында Киелі Тақтың тағайындаған Джордж Блэкуэллге қарсы "шағымданушы" жақты алды. Ағылшын үкіметі мен шіркеуге poleмикасымен пайдалы болған Уотсон, сол кездегі Лондон епископы Ричард Банкрофттың қорғауында болды. 1601 жылдың қыркүйегінде Уотсон Фулхэм сарайында тұрды. 1602 жылы ол Клинк түрмесіне қамалды, бірақ Банкрофтпен тығыз байланыста болды. Қастандықтың бастапқысында архиерей Блэкуэлл және даудың екінші жағында болған екі иезуит – Джон Джерард пен Генри Гарнет ашты. Осы үшеу (әрқайсысы жеке жолмен) қастандыққа қатысты белгілі бір ақпаратты жеткізді. Олардың себептері жалғасып жатқан даудан басқа да еді: жоспар сәтсіз аяқталса, католиктерге қарсы жазадан қорқып, сондай-ақ, діни қызметкерлердің саяси мақсаттарына күдікпен қарады.

Жоспар құрғандар

Бұл жоспар Уотсонның жоспары, католиктік жоспар, таңғажайып сатқындық немесе дін қызметкерлерінің сатқындығы деп те аталады. Алайда, оған қатысқандардың барлығы католик дін қызметкерлері емес еді: Томас Грей, 15-ші Барон Грей де Уилтон пуритандық мирян болды және осы жоспарға тартылып қалды, бірақ жоспар ешқашан нақты іс-қимылға көшкен жоқ, тек қана әңгіме деңгейінде қалды. Тағы бір мирян заговоршы - сэр Гриффин Маркхэм. Олардың ортақ тілегі діни төзімділік болғанымен, мақсаттары әртүрлі болды. Уотсон діннен бас тарту үшін салынатын айыппұлдарды тоқтатуды қалады. Байе жоспарының тағы бір маңызды бөлігі - корольдің белгілі бір министрлерін қызметтен алу болды. Осы мәселелерді анықтауға болатын болса, параллельді жүргізілген Бас жоспар да режимді өзгертуді көздеді, Джеймстің орнын Арбелла Стюарт басуы тиіс еді.

1603 жылғы оқиғалар

Король Джеймс 3 мамырда Гертфордширдегі Теобальдс үйіне жеткен соң, ақырындап оңтүстікке қарай жылжыды. Бұл схема, егер оны схема деп атаса, Маркхамның мамыр айында саяси артықшылықтар үшін корольді ұстаудың «шотландиялық прецеденті» бар деген көзқарасына тәуелді болды.

Маусым

Уотсон жоспарды іске асыру үшін 24 маусым күнін белгіледі. Күн жаздағы шаңыраққа жақындаған сайын, Джерард шотланд сарай адамына хабарласып, патшаға мәлім етуін сұрады, ал жасырын қызмет ететін ағылшын католик дін қызметкерлерінің ресми басшысы Блэкуэлл да айналып-толғау жолдармен әрекет етті. Блэкуэллдің хабарласуы Джерардтікінен озып кетті. Гейдж 28 маусымда Сэр Роберт Сесилге хат жазғанда, Сесилдің қастандық туралы білгені анық болды. Католик шет елге қуылған және қастандық жасаушы Энтони Копли де Блэкуэллге «Bye Plot» туралы жазған; ол сэр Томас Коплидің ұлы болғандықтан, Гейджтің жекжаттысы еді. Блэкуэлл Гейджге хат жазды; Сесил бұл хат алмасудың артында басқа да нәрсе бар деп ойлады, сондықтан ол Гейджден Блэкуэллді Кеңес алдына алып келуін сұрады.

Тамыз

Уотсон 5 тамыз шамасында Англия мен Уэльс шекарасындағы Хей-он-Уай маңындағы Уай өзені жанындағы далада ұсталды. Ол 10 тамызда жасалған құлық туралы мойындау берді.

Қараша

Байе заговоры туралы толыққанды мәліметтерді түрмеде отырған католик діни қызметкері Фрэнсис Барнаби жариялады. Ол Банкрофтпен байланысқан тағы бір шағымданушы болды, ол Кристофер Багшоумен хабарласып, ағылшын иезуиттеріне қарсы заговоршы Уильям Кларкпен бірге жұмыс істеді. Сот Уилтширдегі Солсбери қаласының жанындағы Уилтон-хаусқа көшірілді. Сол жерде сот процесін жақын жердегі Винчестердегі епископ сарайында өткізуге шешім қабылданды. Бұл соттар 15–18 қарашада өтті. Джон Лингард өзінің «Англия тарихында» кешігуді Аренбергтің екінші ханзадасы Чарльз де Линнің елде болуымен байланыстырды; Аренбург Джеймстің тәж кию рәсімінде Испаниялық Нидерландыны ұсыну үшін келді, ал оның Негізгі заговормен байланысы ыңғайсыз жағдай тудыруы мүмкін еді. 15-і күні екі католик діни қызметкері – сэр Джордж Брук және сэр Гриффин Маркхэм, сондай-ақ басқалары сотталды. 17-і күні сэр Уолтер Рэли сотталды, ал айыптау оның Байе заговорына қатысқандығын дәлелдеуге мүкіндік алды. Лорд Грей барон ретінде сотталып, 18 қарашада 31 пэрдің шешімімен кінәлі деп танылды, сондай-ақ Негізгі заговорға қатысқан Лорд Кобхам да кінәлі деп танылды. Заговоршылардың барлығы кінәлі деп танылды; Байе заговоры бойынша сотталғандардың арасында тек сэр Эдвард Пархам ғана бас көтерушілік қылмысы бойынша ақталды. Сэр Эдвард Коктың Рэлидің Байе заговорына қатысы бойынша қудалау ісі әлсіз және сөздіктей, жеке шабуылдарға толы болды, бірақ Рэлидің Негізгі заговордың шетіндегі рөлі оған көптеген сұрақтар тудырды. Екі діни қызметкер – Уотсон мен Кларк, 29 қарашада олардың осы іске қатысқандары үшін жазаланды. Атап айтқанда, Карлтон бұл істің Рэлидің пайдасына, Байе заговоры бойынша айыпталып, ұсталған Рэли үшін ұйымдастырылғанын мәлімдеді.

Салдары

1604 жылғы 22 ақпанда Жақып патша барлық Рим-католик дін қызметкерлерін ("иезуиттер, семинариялар және басқа руханилар") 19 наурызға дейін оның патшалығын тастап кетуге бұйырды. Бұл жарлық 1603 жылдың шілдесінде қастандықтардың ашылуынан кейін дайындалды. Энтони Копли өлім жазасына кесілді, бірақ ол 1604 жылғы 18 тамызда қастандықтың тарихы бойынша толық мойындау жасағаннан кейін кешірілді.