Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1571 жылы Англияның Елизавета I патшайымын құлатып, оның орнына Шотландияның Мэри патшайымын тағайындау жоспары.
1571 plan to overthrow Elizabeth I of England and replace her with Mary, Queen of Scots
Ридольфи заговор – 1571 жылы Англияның Елизавета I патшайымын құлатып, оның орнына Шотландияның Мэри патшайымын қоюға бағытталған католиктердің құпия жоспары. Бұл заговорды халықаралық банкир Роберто Ридольфи жасады, ол Брюссель, Рим және Мадрид қалалары арасында еркін саяхаттап, көп күдік тудырмай қолдау жинады.
The Ridolfi plot was a Catholic plot in 1571 to overthrow Queen Elizabeth I of England and replace her with Mary, Queen of Scots. The plot was hatched and planned by Roberto Ridolfi, an international banker who was able to travel between Brussels, Rome and Madrid to gather support without attracting too much suspicion.
Өмірбаян
Томас Ховард, Норфолк графының төртінші ұлы, протестанттық білім алған католик, королева Елизаветаның туысы және елдегі ең бай жер иесі, 1568 жылы Мэри түрмеге қамалғаннан бері оған күйеу болып үйленуге үміткер ретінде ұсынылып келді. Бұл Норфолкқа қолайлы болды, өйткені ол амбициялы еді және Елизавета оны лайықты бағаламайды деп ойлады. Өз мақсаттарына жету үшін ол Солтүстік көтерілісін қолдауға келісті, бірақ көп ұзамай батылы құлап қалды. Норфолк Лондон мұнарасына тоғыз айға қамалды және барлық кінәсін мойындап, жарылқау тілегеннен кейін ғана үй қамауына шығарылды. Рим папасы Пій V 1570 жылы шығарған "Regnans in Excelsis" атты паптық бұйрығында протестант Елизаветаны анафемаға ұшыратып, барлық адал католиктерге оны тақтан түсіру үшін бар күштерін салуға рұқсат берді. Англия католиктерінің көпшілігі бұл бұйрыққа құлақ аспады, бірақ оған жауап ретінде Елизавета католиктерге және олардың қолдаушыларына қатысты әлдеқайда қатал шаралар қолданды.
Thomas Howard, 4th Duke of Norfolk, a Roman Catholic with a Protestant education, cousin of Queen Elizabeth's and the wealthiest landowner in the country, had been proposed as a possible husband for Mary since her imprisonment in 1568. This suited Norfolk, who had ambitions and felt Elizabeth persistently undervalued him. In pursuit of his goals, he agreed to support the Northern Rebellion, though he quickly lost his nerve. Norfolk was imprisoned in the Tower of London for nine months and only freed under house arrest when he confessed all and begged for mercy. Pope Pius V, in his 1570 papal bull Regnans in Excelsis, excommunicated the Protestant Elizabeth and permitted all faithful Catholics to do all they could to depose her. The majority of English Catholics ignored the bull, but in response to it, Elizabeth became much harsher to Catholics and their sympathisers.
Сюжет
Роберто Ридольфи, флоренциялық банкир және жарықтанған Рим католигі, Солтүстік көтерілісін жоспарлауға қатысып, 1569 жылдан бастап Елизаветаны құлатуға тырысқан. Көтеріліс сәтсіз аяқталуынан кейін, ол католицизмді қайта орнату және Мэриді Англия тағына отырғызу үшін шетелдік араласу қажет деген қорытындыға келді, сондықтан ол потенциалды конспираторлармен байланыс жасауды бастады. Мэридің кеңесшісі, Росс епископы Джон Лесли, Мэриді босатудың жолы ретінде бұл жоспарға келісім берді. Жоспар бойынша, Альба герцогы 10 000 әскермен Нидерландыдан шабуыл жасап, солтүстік Англия аристократиясының көтерілісін тудыруы, Елизаветаны өлтіруі және Мэриді Томас Говардқа үйлендіруі керек еді. Ридольфи Англия пэрлерінің жартысы католик болып, 39 000-нан астам адамды жинауға қабілетті деп сенімді түрде бағалады. Норфолк Ридольфиге өзінің католик екенін ауызша мәлімдеді, бұл Герцог бала кезінде протестант ретінде тәрбиеленгеніне қарамастан, шындық екендігіне кепілдік берді. Мэри де, Норфолк та өз жағдайларын түзетуге асыққандықтан, жоспарға келісті. Олардың қолдауымен Ридольфи Альба, Пьос V және король Филипп II-нің қолдауын алу үшін континентке аттанды.
Roberto Ridolfi, a Florentine banker and ardent Roman Catholic, had been involved in the planning of the Northern rebellion and had been plotting to overthrow Elizabeth as early as 1569. With the failure of the rebellion, he concluded that foreign intervention was needed to restore Catholicism and bring Mary to the English throne, and so he began to contact potential conspirators. Mary's advisor, John Lesley, the Bishop of Ross, gave his assent to the plot as the way to free Mary. The plan was to have the Duke of Alba invade from the Netherlands with 10,000 men, foment a rebellion of the northern English nobility, murder Elizabeth, and marry Mary to Thomas Howard. Ridolfi optimistically estimated half of all English peers were Catholic and could muster in excess of 39,000 men. Norfolk verbally assured Ridolfi that he was a Catholic, guaranteeing that was true even though the Duke had been raised as a Protestant as a child. Both Mary and Norfolk, desperate to remedy their respective situations, agreed to the plot. With their blessing, Ridolfi set off to the Continent to gain Alba, Pius V, and King Philip II's support.
Ашылу
1571 жылы Елизаветаның барлау желісі оған оның өміріне қастандық жоспары туралы ақпарат жіберді. Англиядағы Испания елшісінің сеніміне кірген Джон Хокинс қастандықтың толық мәліметтерін біліп, жасампаздарды ұстау үшін үкіметке хабарлады. Елизаветаға қарсы жоспар туралы Тоскананың Ұлы герцогы Козимо I де Медичи де жеке ескерту жіберді. Ридольфидің хабаршысы Чарльз Бейли 1571 жылдың 12 сәуірінде Доверде компроматтаушы хаттармен ұсталды. Ол Уильям Херле сияқты түрмеде азаптау мен құпия хабар берушілердің көмегімен алып жүрген хаттардың шифрын ашуға мәжбүр болды. 1571 жылдың 29 тамызында Норфолктің хатшылары Уильям Баркер мен Роберт Хигфорд Шрусбериден келген мата сатушы Томас Браунға күміс монеталар салынған деп айтылған сөмкені Англияның солтүстігіндегі Норфолктің шенеунігі Лоренс Баннистерге жеткізуді тапсырды. Браун сөмкенің салмағына күдіктенді, ашып қараса, Мэридің атынан Шотландияға жіберілген француз елшісінің 600 фунт алтыны мен шифрланған хаттарды тапты. Норфолк күдікпен қаралып жатқанын білген Браун өзінің табылғанын Мемлекеттік хатшы, 1-ші Барон Бергли Уильям Сесилге хабарлады. Хигфорд пен Баркер тексерілді, хаттардың бір бөлігі шифрдан алынды, ал Говард үйінде шифр кілтін іздеу кезінде Мэри Стюарттан шифрланған хат еден төсемінің астынан табылды. Норфолктің қызметшілері ұсталды, сұраққа тартылды және қорқыту немесе азаптау арқылы олардан мойындаулар алынды. Сэр Томас Смит пен Томас Уилсон Норфолктің алдына барып, ол ақшаның жеке мақсатына арналғанын мәлімдеді. Бірақ шифрдан алынған хат оның жалған айтқанын дәлелдеді. Өзінің қызметшілерінің мойындауларынан және оның бұйрықтарына қайшы келетін, өртелімеген хаттардың сақталғанынан хабарсыз, ол өзіне тағылған айыптауларды жоққа шығарды. 7 қыркүйекте оны Лондон мұнарасына жеткізу туралы патшаның жарлығы келді. Содан кейін герцог Мэридің шотланд жақтастарына ақша мен хат-хабарларды жеткізуге белсенді қатысқанын мойындады. 1572 жылдың қаңтарында Норфолк үш рет мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін сотталып, айыпталды, ал 2 маусымда Тауэр-Хиллде басы кесілді. 1571 жылдың қаңтарында Испания елшісі Герау де Спес елден қуылды. Ридольфи қастандық ашылған кезде әлі шетелде болды, Англияға ешқашан оралмады; ол 1600 жылы Флоренцияның сенаторы болды.
In 1571, Elizabeth's intelligence network was sending her information about a plot against her life. By gaining the confidence of Spain's ambassador to England, John Hawkins learned the details of the conspiracy and notified the government so as to arrest the plotters. Elizabeth was also sent a private warning by Cosimo I de' Medici, Grand Duke of Tuscany, who had learned of the plot against her. Charles Baillie, Ridolfi's messenger, was arrested on c.12 April 1571 at Dover for carrying compromising letters, and by the use of torture and prison informers such as William Herle, he was forced to reveal the cipher of the messages he carried. On 29 August 1571, Norfolk's secretaries William Barker and Robert Higford entrusted to Thomas Browne, a Shrewsbury draper, what was purported to be a bag of silver coin for delivery to Laurence Bannister, one of Norfolk's officials in the north of England. Browne grew suspicious of the bag's weight, opened it, and discovered 600 pounds in gold from the French ambassador, destined for Scotland on Mary's behalf, and ciphered letters. Because he knew Norfolk was under suspicion, Browne reported his find to William Cecil, 1st Baron Burghley, the Secretary of State. Higford and Barker were interrogated, the letters were partly deciphered, and a search for the cipher key at Howard House uncovered a ciphered letter from Mary Stuart hidden under a doormat. Norfolk's servants were arrested and interrogated, and confessions were extracted from them by threats or application of torture. Sir Thomas Smith and Thomas Wilson were sent to confront Norfolk, who claimed the money was for his own private purposes. The deciphered letter, however, proved that he was lying. Unaware of his servants' confessions or the survival of letters which, contrary to his instructions, had not been burnt, he denied the charges against him. On 7 September, the queen's warrant for conveying him to the Tower of London arrived. Thereupon, the duke admitted a degree of involvement in the transmission of money and correspondence to Mary's Scottish supporters. In January 1572, Norfolk was tried and convicted on three counts of high treason, and on 2 June he was beheaded on Tower Hill. Guerau de Spes, the Spanish ambassador, was expelled from the country in January 1571. Still abroad when the plot was discovered, Ridolfi never returned to England; he became a Florentine senator in 1600.
Ридольфидің рөлі
Оның жоспары сәтсіз аяқталғанына қарамастан, Роберто Ридольфидің тарихы таң қалдырарлық және есте қаларлық. Ол банкір ретінде салыстырмалы түрде маңызсыз рөл атқарған, бірақ бәрібір ағылшын үкіметін құлатуға бағытталған ірі қастандықтың ортасында өзінің аты-жөнін тапты. Ридольфи 1568 жылы Солтүстік көтерілісіне қатысқан наразы ақсүйектерге ақша таратты деген қауесеттің арқасында түрмеге қамалған еді. Рим папасы оған осы мақсат үшін 12 000 крона берген, бірақ Ридольфи 1570 жылы босатылды, себебі оны кінәлі екенін дәлелдейтін ешқандай айғақ табылған жоқ. Тұтқындалып, босатылғаннан кейін де Ридольфи Рим папасының шпионы болып қалды. Ридольфидің банк саласындағы байланыстары Норфолк герцогымен танысуға көмектесті, және ол Норфолк пен Шотландия королевасы Мэри арасындағы некеге қолдау көрсетті, егер қастандық сәтті аяқталса, олар Англияны билеуге және католицизмді қайта орнатуға тиіс еді. 1570 жылдың тамызында Норфолк түрмеден босатылғаннан кейін Ридольфи "католиктердің үзілген байланыстарын қайта жаңғыртты". Ридольфи Англияда католиктік көтеріліс ұйымдастыруға өте қолайлы жағдайда болды, өйткені ол Рим папасы, Франция және Испанияның қызметінде болды, сонымен қатар Англиядағы католиктермен байланысы бар еді. Ол банк ісін сылтау ретінде пайдаланып, осы топтар арасында құпияласу үшін саяхаттауға мүмкіндік алды. Ол Еуропаға барып, Филипп патшасы мен Рим папасына қастандық туралы хабарлаған кезде, ол әлі де Елизавета үшін жұмыс істеген болуы мүмкін деп есептеледі.
Despite his plot's ultimate failure, Roberto Ridolfi's story is surprising and memorable. He had played the relatively minor role of banker but nevertheless found himself at the centre of a major plot to overthrow the English government. Ridolfi had been jailed in 1568 because of a rumour that he had distributed money to dissenting nobles associated with the Northern Rebellion. The Pope did, in fact, give him 12,000 crowns for that purpose, but Ridolfi was released in 1570 because no evidence could be found to incriminate him. Even after his arrest and release, Ridolfi remained a spy for the Pope. Ridolfi's banking connections helped him become acquainted with the Duke of Norfolk, and he became a supporter of a marriage between Norfolk and Mary, Queen of Scots, who would, if the plot succeeded, rule England and reinstate Catholicism there. After Norfolk's release from prison in August 1570, Ridolfi "picked up the broken threads of Catholic intrigue". Ridolfi was in an advantageous position to orchestrate a Catholic rebellion in England, since he was employed by the Pope, France, and Spain, and had ties to the Catholic contingent in England. He could use banking as an excuse to travel among these groups for the purpose of conspiring. When he travelled to mainland Europe to inform King Phillip and the Pope of the plot, it is believed that he was still working for Elizabeth.
Сюжеттің қатесі
Альба герцогы, Нидерландыдағы испан вице-королі, Англияға шабуылға басшылық етуге тиіс болған ол, Ридольфидің тым көп сөйлейтініне көз жеткізді, сондықтан оны құпия жоспардың жетекшісі етіп тағайындауға келмейді деп ойлады. Бірақ испан елшісі Дон Герау де Спес Ридольфиді "үлкен шыншылдығы мен ізгілігі бар адам және менің жақын досым" деп сипаттады. Ридольфидің көп сөйлеуі оған кейіннен қиындықтар туғызды, себебі ол жасырындықта сақтауды білмейтін және жоспарын бүкіл Еуропаға жариялап қойды. Оның мақтаныш айтуы жоспардың сәтсіз аяқталуына ішінара себеп болды, өйткені ол Тоскананың ұлы герцогы Козимо I де Медичиге осы жоспарды айтқаннан кейін, ол дереу Елизаветаға хабарлады.
The Duke of Alba, the Spanish Viceroy in the Netherlands who was to lead the attack on England, felt Ridolfi was too garrulous to be the leader of a conspiracy, but Spanish Ambassador Don Guerau de Spes described Ridolfi as "A person of great truth and virtue and an intimate friend of mine." Ridolfi's talkative nature did eventually cause him trouble, as he was not very discreet and trumpeted his plan all over Europe. His boasting was partially responsible for the plot failure, as he told it to Cosimo I de' Medici, Grand Duke of Tuscany who immediately informed Elizabeth of the plot.
Салдары
Ридольфи өлім жазасынан құтылды, өзге бірқатар заговоршыларынан айырмашылығы, және 1612 жылға дейін өмір сүрді.
Ridolfi escaped execution, unlike some of his co conspirators, and lived until 1612.
Қазіргі сын
Тарихшы Сирил Хамшердің сөзінше, қастандыққа сын көтергендер Ридольфи қастандығының ертерек ашылмаған жағдайда да сәтсіздікке ұшырауына бірнеше себеп келтірді. Біріншіден, испандық сарбаздардың шағын саны (6000-нан 10000-ға дейін) Англия үкіметін құлату үшін жеткіліксіз еді. Сонымен қатар, шабуыл жасалатын жердің нақты белгіленбеуі логистикалық қиындық тудырды. Харвич немесе Портсмут қалаларына қону жоспарланған, бірақ Ридольфи Харвичтің қайда орналасқанын дәл білмеген. Ридольфидің Норфолк герцогына сенуі де күмәнді болды, ол нашар басшы ретінде танылған және тіпті католик те емес еді. Бұл оны қастандыққа бірлесіп жасауға лайық емес ететін, бірақ Хамшердің айтуынша, "оның басты артықшылығы оның лауазымында болды: 1571 жылы ол Англиядағы жалғыз герцог еді". Норфолк протестант болғаны – Ридольфи қастандығының бір ирониясы еді: Норфолк пен Шотландия королевасы Мэри екеуі де бір-біріне үйленуге ұсыныс жасамас бұрын үш рет үйленген. Папа Пий, көрінетін, Мэридің түрмеде отырған күйеуімен жасаған некесін жоюға дайын болды, бірақ екі рет үш рет үйленген монархтардың Англияны қайтадан католицизмге қайтаруы туралы идея кейбір мәселелер тудырды.
According to historian Cyril Hamshere, retrospective critics of the conspiracy cited a number of reasons why the Ridolfi Plot would have been doomed to fail even if it had not been discovered prematurely. For one, the small number of Spanish soldiers (between 6000 and 10,000) would have been absurdly inadequate to the task of overthrowing the English government. Additionally, the vagueness of the invasion point was a logistical shortcoming. The plan was to land at either Harwich or Portsmouth, but Ridolfi apparently did not know exactly where Harwich was. Also dubious was Ridolfi's reliance on the Duke of Norfolk, who was regarded as a bad leader and was not even a Catholic. This did not make him an ideal co conspirator, but, according to Hamshere, "his main merit lay in his title: in 1571 he was the only Duke in England". Norfolk's Protestantism was but one irony of the Ridolfi Plot: Norfolk and Mary Queen of Scots had each been married three times before their proposed marriage to each other. Pope Pius was, apparently, willing to grant Mary an annulment of her marriage to her imprisoned husband, but the notion of two thrice wed royals leading England back to Catholicism is somewhat problematic, nonetheless.
БАҚ өкілдіктері
Ридольфи қастандығы "Шотландияның Мэри королевасы" (1971) фильмінде көрсетілген, онда Ванесса Редгрейв Мэри, ал Гленда Джексон Елизавета рөлінде ойнады. "Елизавета" (1998) фильмінде Ридольфи қастандығының өзгешеленген және көркемделінген нұсқасы бейнеленген, онда Елизавета рөлін Кейт Бланшетт сомдады.
The Ridolfi Plot was covered in Mary Queen of Scots (1971), starring Vanessa Redgrave as Mary and Glenda Jackson as Elizabeth. An altered and fictionalised version of the Ridolfi Plot was featured in the film Elizabeth (1998), starring Cate Blanchett as Elizabeth.