Фрэнсис Уолсингем: Англияның саясатшы және тыңшысы

Кіріспе

1532–1590 жж.) ағылшын тыңшысы және саясаткері, ағылшын иезуит діни қызметкері. Сэр Фрэнсис Уолсингхэм (шамамен 1532–6 сәуір 1590) 1573 жылдың 20 желтоқсанынан қайтыс болғанға дейін Англия королевасы Елизавета I-нің бас хатшысы болды және халық жадында оның "тыңшылар шебері" ретінде сақталған. Жоғары лауазымды ақсүйектер отбасында туған Уолсингхэм Кембридж университетінде оқыды және жиырма жасқа келгенде заңгерлік мансапқа кіріспес бұрын континенталды Еуропаны аралады. Берілген протестант болғандықтан, католик Англия королевасы Мэри I билік құрған кезде ол Швейцария мен Солтүстік Италиядағы эмигранттармен бірге сүргінге кетті, Мэри қайтыс болғаннан және оның протестант жарты әпкесі Елизаветаның таққа отыруына дейін. Уолсингхэм қарапайымдықтан шығып, Елизавета мемлекетін басқарған, сыртқы, ішкі және діни саясатты бақылаған кішкентай топтың біріне айналды. Ол 1570-ші жылдардың басында Францияда Англия елшісі болып қызмет етті және Сен-Бартоломей күніндегі қырғынды көрді. Бас хатшы ретінде ол барлау, отарлау, теңіз флотын дамыту және Ирландияда плантациялар құруды қолдады. Ол Шотландия мен Англияны біріктіру үшін жұмыс істеді. Жалпы, оның сыртқы саясаты Англияның теңіздегі протестант державасы ретінде, континенттер аралық сауда байланыстарымен рөлін жаңаша түсіндірді. Ол испандық әскери дайындықтарды бұзып, Еуропаның түкпір-түкпірінен ақпарат жинап, Елизаветаға қарсы жасалған қастандықтарды жоққа шығарды және Шотландия королевасы Мэридің өлім жазасын іске асыруды қамтамасыз етті.

Туған жері мен ерте өмір

Фрэнсис Уолсингэм 1532 жылы шамамен Кенттегі Числхерст маңындағы Футс-Крейде дүниеге келді, Уильям Уолсингэмнің жалғыз ұлы болды. Уильямның ағасы – Лондон мұнарасының лейтенанты сэр Эдмунд Уолсингэм. Францистің анасы Джойс Денни, Гертфордширдегі Чешунттен шыққан әмірші сэр Эдмунд Деннидің қызы және король Генрих VIII-нің жеке кеңесінің басты джентльмені сэр Энтони Деннидің әпкесі болды. Бірінші күйеуі қайтыс болғаннан кейін 1538 жылы хан сарайындағы сэр Джон Кэриге үйленді. Францистің бес туысының ішінде Мэри 20 жылдан астам уақыт бойы Қаржы министрі болған сэр Уолтер Милдмейге үйленді, ал Елизавета парламент мүшесі Питер Вентвортқа тұрмысқа шықты. Францис Уолсингэм 1548 жылы көптеген протестанттармен бірге Кембридждегі Король колледжіне қабылданды, бірақ жоғары әлеуметтік статусының арқасында дипломдық емтиханға түспеді. 1550 немесе 1551 жылдары ол континенттік Еуропаға саяхаттап, 1552 жылы Англияға оралып, ағылшын заңгерлерінің біліктілік талаптарын беретін Грей Иннге оқуға түсті. 1553 жылы Генрих VIII-нің мұрагері Эдуард VI қайтыс болғаннан кейін, Эдуардтың католик әпкесі Мэри таққа отырды. Джон Фокс және Джон Чек сияқты көптеген бай протестанттар Англиядан қашып кетті, және Уолсингэм де олардың қатарында болды. Ол Базель және Падуа университеттерінде құқық білімін жалғастырды, онда 1555 жылы өзінің студенттерімен бірге басқару органына сайланды.

Билікке көтерілу

1558 жылдың қараша айында Мэри I қайтыс болды және оның орнына протестант әпкесі Елизавета таққа отырды. Уолсингэм Англияға оралды және бұрынғы жер аударылған достасы, Бедфордтың 2-ші графы Фрэнсис Расселлтің қолдауымен 1559 жылы Елизаветаның бірінші Парламентіне Корнуоллдағы Боссини округінен депутат болып сайланды. 1563 жылғы сайлауда ол Лайм-Регис (Дорсет), Бедфордтың ықпалындағы тағы бір округ, және Банбери (Оксфордшир) округтерінен де сайланды. Ол Лайм-Регисте отыруды жөн көрді. 1562 жылдың қаңтарында ол 1552–1553 жылдары Лондонның Лорд-мэрі болған сэр Джордж Барнның қызы Аннаға үйленді, ол шарап саудагері Александр Карлейлдің жесірі еді. Анна екі жылдан кейін қайтыс болып, ұлы Кристофер Карлейлді Уолсингхемнің қамқорлығына қалдырды. 1566 жылы Уолсингэм сэр Ричард Ворслидің жесірі Урсула Сент-Барбке үйленді және Уайт аралындағы Аппулдуркомб пен Карисбрук монастырының иелігіне ие болды. Келесі жылы олардың Франсис есімді қызы дүниеге келді. Уолсингхемнің басқа екі баласы, Урсуланың ұлдары Джон мен Джордж 1567 жылы Аппулдуркомбте оқ-дәрі жарылысынан қаза тапты. Келесі жылдары Уолсингэм Франциядағы гугеноттарды қолдау ісіне белсенді түрде араласып, Николас Трокмортонмен, Лайм-Регис округінен бұрынғы депутат және Франциядағы бұрынғы елшімен жақын қарым-қатынас орнатты. 1569 жылы Уолсингэм Уильям Сесилмен бірге Елизаветаға қарсы жасалған қастандықтарды жоққа шығару үшін жұмыс істеді. Ол Елизаветаны католик Мария, Шотландия патшайымымен алмастыруды көздеген Ридольфи қастандығының әшкереленуіне үлкен үлес қосты. Ол Мэри мен Норфолктің 4-ші герцогы Томас Ховард арасындағы некеге қарсы үгіт жазды, ал қастандықтың құрметіне аталған Роберто ди Ридольфи Уолсингхемнің үйінде сұраққа алынды. 1570 жылы королева Францияның Карл IX-ымен келіссөздер жүргізу үшін гугеноттарды қолдауға Уолсингхемді тағайындады. Сол жылы ол сэр Генри Норристің орнын басып, Париждегі ағылшын елшісі болды. Оның міндеттерінің бірі – Елизавета мен Карл IX-тың кіші інісі Анжу герцогы Генрих арасындағы некеге қатысты келіссөздерді жалғастыру болды. Генрихтің католик дініне байланысты неке жоспары тоқтатылды. Оның орнына кіші інісі, Аленсон герцогы Францис, ұсынылды, бірақ Уолсингэм оны келбетсіз және «жақсы мінез-құлықтан мүлдем құрған» деп санады. Елизавета Аленсоннан 20 жас үлкен еді және жас айырмашылығы абсурд болып көрінетінінен алаңдады. Уолсингэм Англияға Испания мүдделеріне қарсы Франциямен әскери одақ құрудың пайдалырақ боларын сендірді. 1572 жылы Франция мен Англия арасында Блуа шарттамасы жасалды, бірақ шартта патшалық неке туралы ереже болмады және Елизаветаның мұрагері туралы мәселе ашық қалды. Гугеноттар мен басқа еуропалық протестанттар Габсбургтер Испаниясының провинциялары болған испан Нидерландтарындағы көтерілісті қолдады. Францияда католиктердің бұл бағытқа қарсылығы гугеноттардың көшбасшысы Гаспар де Колиньидің өліміне және Сент-Бартоломей күніндегі қырғынға әкелді. Осы оқиғадан кейін Уолсингхемнің Париждегі үйі протестант босқындарына, соның ішінде Филип Сидниге уақытша пана болды. Урсула, жүкті болған, төрт жасар қызымен бірге Англияға қашып кетті. 1573 жылдың қаңтарында Уолсингхем Францияда болғанда екінші қызы Мэри дүниеге келді. Ол 1573 жылдың сәуір айында Англияға оралды, королева мен Сесилдің сенімін қозғаған қабілетті лауазымды адам ретінде танылды. Ол Еуропа бойынша байланыстарды дамытты және бір ғасырдан кейін оның хаттары «Толық елші» деген атпен жарияланды. Уолсингхем 1572 жылдан бастап Парламентте Суррей округінің мандатын иеленді және өліміне дейін сақтап қалды, бірақ ол ірі парламентарий болған жоқ. 1577 жылдың 1 желтоқсанында ол рыцарь атағын алды және Колчестердің рекордері, Гэмпширдің custos rotulorum және Солсбери, Ипсвич және Винчестердің жоғары стюарды лауазымдарын атқарды. 1578 жылдың 22 сәуірінен бастап 1587 жылдың маусым айында Сер Амиас Паулет оны алмастырғанға дейін ол Гартер орденінің канцлері болып тағайындалды, содан кейін ол Ланкастер герцогтігінің бас хатшысы болды.

Mary I died in November 1558 and was succeeded by her Protestant half sister Elizabeth. Walsingham returned to England and through the support of one of his fellow former exiles, Francis Russell, 2nd Earl of Bedford, he was elected to Elizabeth's first parliament as the member for Bossiney, Cornwall, in 1559. At the subsequent election in 1563, he was returned for both Lyme Regis, Dorset, another constituency under Bedford's influence, and Banbury, Oxfordshire. He chose to sit for Lyme Regis. In January 1562 he married Anne, daughter of Sir George Barne, Lord Mayor of London in 1552–3, and widow of wine merchant Alexander Carleill. Anne died two years later leaving her son Christopher Carleill in Walsingham's care. In 1566, Walsingham married Ursula St. Barbe, widow of Sir Richard Worsley, and Walsingham acquired her estates of Appuldurcombe and Carisbrooke Priory on the Isle of Wight. The following year, they had a daughter, Frances. Walsingham's other two stepsons, Ursula's sons John and George, were killed in a gunpowder accident at Appuldurcombe in 1567. In the following years, Walsingham became active in soliciting support for the Huguenots in France and developed a friendly and close working relationship with Nicholas Throckmorton, his predecessor as MP for Lyme Regis and a former ambassador to France. By 1569, Walsingham was working with William Cecil to counteract plots against Elizabeth. He was instrumental in the collapse of the Ridolfi plot, which hoped to replace Elizabeth with the Catholic Mary, Queen of Scots. He is credited with writing propaganda decrying a conspiratorial marriage between Mary and Thomas Howard, 4th Duke of Norfolk, and Roberto di Ridolfi, after whom the plot was named, was interrogated at Walsingham's house. In 1570, the Queen chose Walsingham to support the Huguenots in their negotiations with Charles IX of France. Later that year, he succeeded Sir Henry Norris as English ambassador in Paris. One of his duties was to continue negotiations for a marriage between Elizabeth and Charles IX's younger brother Henry, Duke of Anjou. The marriage plan was eventually dropped on the grounds of Henry's Catholicism. A substitute match with the youngest brother, Francis, Duke of Alençon, was proposed but Walsingham considered him ugly and "void of a good humour". Elizabeth was 20 years older than Alençon, and was concerned that the age difference would be seen as absurd. Walsingham believed that it would serve England better to seek a military alliance with France against Spanish interests. The defensive Treaty of Blois was concluded between France and England in 1572, but the treaty made no provision for a royal marriage and left the question of Elizabeth's successor open. The Huguenots and other European Protestant interests supported the nascent revolt in the Spanish Netherlands, which were provinces of Habsburg Spain. When Catholic opposition to this course in France resulted in the death of Huguenot leader Gaspard de Coligny and the St. Bartholomew's Day massacre, Walsingham's house in Paris became a temporary sanctuary for Protestant refugees, including Philip Sidney. Ursula, who was pregnant, escaped to England with their four year old daughter. She gave birth to a second girl, Mary, in January 1573 while Walsingham was still in France. He returned to England in April 1573, having established himself as a competent official whom the Queen and Cecil could trust. He cultivated contacts throughout Europe, and a century later his dispatches would be published as The Complete Ambassador. Walsingham acquired a Surrey county seat in Parliament from 1572 that he retained until his death, but he was not a major parliamentarian. He was knighted on 1 December 1577, and held the sinecure posts of Recorder of Colchester, custos rotulorum of Hampshire, and High Steward of Salisbury, Ipswich and Winchester. He was appointed Chancellor of the Order of the Garter from 22 April 1578 until succeeded by Sir Amias Paulet in June 1587, when he became Chancellor of the Duchy of Lancaster in addition to principal secretary.

Мемлекеттік хатшы

Бас хатшының міндеттері ресми түрде белгіленбегенімен, ол патшаның барлық хат-хабарларын қадағалап, кеңес отырыстарының күн тәртібін анықтағандықтан, саяси мәселелерде және ішкі және сыртқы саясаттың барлық саласында зор ықпалға ие болды. Өкілеттігі кезінде Уолсингхэм Англияның теңіз күшін қолдап, жаңа сауда жолдарын ашуға және Жаңа әлемді зерттеуге көмектесті, сондай-ақ халықаралық істердің орталық тұлғасы болды. Ол Испания, Нидерланды, Шотландия, Ирландия және Францияға қатысты ағылшын саясатына тікелей қатысып, көршілес Еуропа мемлекеттеріне бірнеше дипломатиялық миссияларға қатысты. Джон Дэвис пен Мартин Фробишердің Солтүстік-Батыс жолын ашу және Лабрадордың минералды ресурстарын игеру әрекеттерін қолдады, сондай-ақ Хамфри Гилберттің Ньюфаундлендті зерттеуін де ынталандырды. Гилберттің саяхатын көбінесе католиктер қаржыландырды, ал Уолсингхэм бұл жобаны католиктерді Англиядан шығарудың мүмкін болатын жолы ретінде қарастырды, олардың Жаңа әлемге көшіп кетуіне ынталанды. Уолсингхэм Франсис Дрейктің 1578–1581 жылдардағы әлемді айналып өтуіне дем берді және Тынық мұхитындағы испандық иеліктердің шабуылға ұшырауға осал екенін дұрыс болжады. Бұл әрекет испандықтарды ұятқа қалдырып, әлсірету арқылы протестанттық мүдделерді ілгерілетуді және испандық қазынаны тартып алуды мақсат еткен. Ричард Хаклюйттің «Англия ұлтының негізгі саяхаттары, сапарлары және жаңалықтары» атты еңбегінің бірінші басылымы Уолсингхэмге арналған. Уолсингхэм Испанияға қарсы Нидерландыдағы протестанттық көтерілісті қолдап, тікелей араласуды жақтады, себебі жаулап алу соғыстары әділетсіз болғанымен, діни бостандық пен еркіндікті қорғау үшін жүргізілген соғыстар әділетті деп есептеді. Сесил сақтық танытып, Елизавета қолдаған бейтараптық саясатын ұсынды. 1578 жылы Уолсингхэм Нидерландыға арнайы елшілікке жіберілді, ол бейбіт келісімге қол жеткізуге және әскери ақпарат жинауға көмектесті. 1574 жылы Карл IX қайтыс болды, ал Анжу герцогы Генрих III ретінде француз тағына мұрагерлік етті. 1578 мен 1581 жылдар аралығында королева Генрих III-нің кіші інісі Аленсон герцогымен некелесу мүмкіндігін қарастырды, ол гугеноттардың қорғаушысы және голландтардың әлеуетті көшбасшысы ретінде танылды. 1581 жылдың ортасында Уолсингхэм Францияға ағылшын-француз одағын талқылауға жіберілді, бірақ француздар некеге келісуді алдымен қалады, ал Уолсингхэмге некеге келісуден бұрын келісімге қол жеткізу тапсырылды. Ол келісімге қол жеткізбей Англияға оралды. Ол бұл некеге қарсы болды және тіпті халық арасында наразылық тудыруға тырысты. Аленсон католик болды және оның ағасы Генрих III баласыз болғандықтан, ол француз тағына мұрагер болып саналды. Елизавета бала туу жасына жеткен еді және оның анық мұрагері болмады. Егер ол оған үйленген кезде қайтыс болса, оның мемлекеттері француз билігіне түсуі мүмкін еді. Елизавета мен Аленсонның некесін протестант Генрих Наваррлық пен католик Маргарет Валуаның некесімен салыстыра отырып, ол «ең қорқынышты көрініс» болған Сен-Бартоломей күніндегі қырғынға дейін бір апта бұрын болған оқиғаны еске түсірді, соның салдарынан Англияда діни қырқындар болуы мүмкін екенін айтты. Елизавета оның ашық, көбінесе жағымсыз кеңестеріне төтеп берді және оның берік сенімдерін мойындады, оны «өзінің түсі өзгермейтін мавр» деп атады. Бұл Франция саясатындағы шиеленістің жылдары болды, Уолсингхэм болжауға болмайтын Генрих III-ке күмәнмен қарады және Париждегі ағылшын елшісі Эдвард Стаффордқа сенімсіздік танытты. Уолсингхэм Стаффордтың екіжүзділігін білген болуы мүмкін, өйткені ол елшіге жалған ақпарат берді, мүмкін испандықтарды жаңылыстыру немесе шатастыру мақсатымен. Шотландияның ағылшын регенті Джеймс Дуглас, Мортонның 4-ші графы, оны Уолсингхэм қолдаған, 1578 жылы тақтан құлатылды. Шотландияда ағылшын үкіметін қамтамасыз етудің тағы бір әрекеті – Рутвен шабуылының сәтсіз аяқталуынан кейін, Уолсингхэм 1583 жылдың тамызында шотландтық сарайға баруға мәжбүр болды, өйткені оның дипломатиялық миссиясының сәтті аяқталуы екіталай екенін білді. Джеймс VI Шотландияда «абсолюттік патша» екенін айтып, Уолсингхемнің ішкі саясат жөніндегі кеңестерін қабылдамады. Уолсингхэм «жас княздар өздерінің патшалық билігінің абсолюттілігі туралы пікірде үлкен қателіктерге ұшырайды және заңның шекарасы мен шектерін бұзғанда, олар патшалар болудан бас тартып, тирандарға айналады» деген тақырыпта сөз сөйледі. Джеймс Мелвиллдің айтуынша, Джеймс VI Уолсингхэмге қоштасу сыйлығы ретінде бағалы алмас сақинасын сыйлауға ниеттенген, бірақ Уолсингхэм назардан тыс қалған Арран графы Джеймс Стюарт оны кристалдан жасалған сақинамен ауыстырды. 1586 жылғы Берик келісімінде өзара қорғану шарты жасалды. Уолсингхэмтің туысы Эдвард Денни Ирландияда Десмонд графының көтерілісі кезінде шайқасты және Десмондтан тартып алынған Мюнстердегі жерлерге ие болған ағылшын қоныс салушылардың бірі болды. Уолсингхемнің келіні Кристофер Карлейл Колерейн мен Каррикфергустағы гарнизонға басшылық етті. Уолсингхэм ирландтық жерлер жетілдірілмегенін ойлады және оның есебінде жерді игеруге көмектесетініне үміттенді. Ирландияның жергілікті халқы мен ағылшын қоныс салушылары арасындағы шиеленіс Ирландия тарихына ұзақ мерзімді әсер етті. Уолсингхемнің кіші қызы Мэри 1580 жылдың шілдесінде жеті жасында қайтыс болды, ал үлкен қызы Фрэнсис 1583 жылдың 21 қыркүйегінде сэр Филип Сидниге үйленді, бұл некеге королеваның алғашқы қарсылығына қарамастан (себебі белгісіз). Неке шартының аясында Уолсингхэм Сиднидің 1500 фунт стерлинг қарызын төлеуге келісті және қызы мен күйеуіне Суррейдегі Барн Элмс имениесін пайдалануға берді. 1585 жылдың қарашасында туған немере қыз Елизавета патшайымның құрметіне Елизавета деп аталды, ол Сиднидің інісі Роберт Дадли, Лестердің 1-ші графымен бірге куәгерлердің бірі болды. Келесі жылы Сидни Нидерландыда испандықтармен шайқаста қаза тапты, ал Уолсингхем Сиднидің көптеген қарыздарын төлеуге мәжбүр болды. Оның жесір қызы кейін бірнеше қиындықтармен жүкті болып, қыз бала тауып алды, бірақ нәресте тірі тумады.

The duties of the principal secretary were not defined formally, but as he handled all royal correspondence and determined the agenda of council meetings, he could wield great influence in all matters of policy and in every field of government, both foreign and domestic. During his term of office, Walsingham supported the use of England's maritime power to open new trade routes and explore the New World, and was at the heart of international affairs. He was involved directly with English policy towards Spain, the Netherlands, Scotland, Ireland and France, and embarked on several diplomatic missions to neighbouring European states. He supported the attempts of John Davis and Martin Frobisher to discover the Northwest Passage and exploit the mineral resources of Labrador, and encouraged Humphrey Gilbert's exploration of Newfoundland. Gilbert's voyage was largely financed by recusant Catholics and Walsingham favoured the scheme as a potential means of removing Catholics from England by encouraging emigration to the New World. Walsingham was among the promoters of Francis Drake's profitable 1578–1581 circumnavigation of the world, correctly judging that Spanish possessions in the Pacific were vulnerable to attack. The venture was calculated to promote the Protestant interest by embarrassing and weakening the Spanish, as well as to seize Spanish treasure. The first edition of Richard Hakluyt's Principal Navigation, Voyages and Discoveries of the English Nation was dedicated to Walsingham. Walsingham advocated direct intervention in the Netherlands in support of the Protestant revolt against Spain, on the grounds that although wars of conquest were unjust, wars in defence of religious liberty and freedom were not. Cecil was more circumspect and advised a policy of mediation, a policy that Elizabeth endorsed. Walsingham was sent on a special embassy to the Netherlands in 1578, to sound out a potential peace deal and gather military intelligence. Charles IX died in 1574 and the Duke of Anjou inherited the French throne as Henry III. Between 1578 and 1581 the Queen resurrected attempts to negotiate a marriage with Henry III's youngest brother, the Duke of Alençon, who had put himself forward as a protector of the Huguenots and a potential leader of the Dutch. Walsingham was sent to France in mid 1581 to discuss an Anglo French alliance, but the French wanted the marriage agreed first and Walsingham was under instruction to obtain a treaty before committing to the marriage. He returned to England without an agreement. Personally, Walsingham opposed the marriage, perhaps to the point of encouraging public opposition. Alençon was a Catholic and as his elder brother, Henry III, was childless, he was heir presumptive to the French throne. Elizabeth was past the age of childbearing and had no clear successor. If she died while married to him, her realms could fall under French control. By comparing the match of Elizabeth and Alençon with the match of the Protestant Henry of Navarre and the Catholic Margaret of Valois, which occurred in the week before the St. Bartholomew's Day massacre, the "most horrible spectacle" he had ever witnessed, Walsingham raised the spectre of religious riots in England in the event of the marriage proceeding. Elizabeth put up with his blunt, often unwelcome, advice, and acknowledged his strong beliefs in a letter, in which she called him "her Moor [who] cannot change his colour". These were years of tension in policy towards France, with Walsingham sceptical of the unpredictable Henry III and distrustful of the English ambassador in Paris, Edward Stafford. Walsingham may have been aware of Stafford's duplicity, as he fed the ambassador false information, presumably in the hope of fooling or confusing the Spanish. The pro English Regent of Scotland James Douglas, 4th Earl of Morton, whom Walsingham had supported, was overthrown in 1578. After the collapse of the Raid of Ruthven, another initiative to secure a pro English government in Scotland, Walsingham reluctantly visited the Scottish court in August 1583, knowing that his diplomatic mission was unlikely to succeed. James VI dismissed Walsingham's advice on domestic policy saying he was an "absolute King" in Scotland. Walsingham replied with a discourse on the topic that "young princes were many times carried into great errors upon an opinion of the absoluteness of their royal authority and do not consider, that when they transgress the bounds and limits of the law, they leave to be kings and become tyrants." According to James Melville of Halhill, James VI intended to give Walsingham a valuable diamond ring as a parting gift, but James Stewart, Earl of Arran, who Walsingham had ignored, substituted a ring of crystal. A mutual defence pact was eventually agreed in the Treaty of Berwick of 1586. Walsingham's cousin Edward Denny fought in Ireland during the rebellion of the Earl of Desmond and was one of the English settlers granted land in Munster confiscated from Desmond. Walsingham's stepson Christopher Carleill commanded the garrisons at Coleraine and Carrickfergus. Walsingham thought Irish farmland was underdeveloped and hoped that plantation would improve the productivity of estates. Tensions between the native Irish and the English settlers had lasting effects on the history of Ireland. Walsingham's younger daughter Mary died aged seven in July 1580; his elder daughter, Frances, married Sir Philip Sidney on 21 September 1583, despite the Queen's initial objections to the match (for unknown reasons) earlier in the year. As part of the marriage agreement, Walsingham agreed to pay £1,500 of Sidney's debts and gave his daughter and son in law the use of his manor at Barn Elms in Surrey. A granddaughter born in November 1585 was named Elizabeth after the Queen, who was one of two godparents along with Sidney's uncle, Robert Dudley, 1st Earl of Leicester. The following year, Sidney was killed fighting the Spanish in the Netherlands and Walsingham was faced with paying off more of Sidney's extensive debts. His widowed daughter gave birth, in a difficult delivery, to a second child shortly afterward, but the baby, a girl, was stillborn.

Шымкенттік шұғыл

Валсингхемді протестанттық ынтасы католицизмге қарсы күресуге жетеледі және католик дін қызметкерлері мен күдікті заговоршыларға қатысты азаптауды санкциялады. Эдмунд Кампион азапталғандардың бірі болды және алынған куәліктер негізінде кінәлі деп танылды; ол 1581 жылы Тибернде асылып, жартылай тірідей тартылып, төртке бөлінді. Валсингхем Франциядағы Бартоломей күні қырғыны кезінде протестанттарға қарсы жасалған қасіреттерді ешқашан ұмыта алмады және католиктердің қайта жандануы жағдайында Англияда осындай қанды оқиға қайталанады деп сенді. Валсингхемнің қаза кезінде Валсингхеммен бірге Парижде болған қайнағасы Роберт Бил Валсингхемнің көзқарасын былай түйіндеді: «Біздің терең ұйқымыздан ояну уақыты келді және Францияда да, Фландрияда да бауырлар мен көршілерді жайлаған жамандық сияқты, бізді құтқара алмайтын жағдайға түсірмеу үшін сақ болуымыз керек». Валсингхем Англиядағы католик дін қызметкерлерін және болжамды заговоршыларды тыңшыларды пайдалана отырып және хат-хабарларды ұстап алып іздестірді. Англиядағы Валсингхемнің қызметкерлерінің арасында хаттарды жалғандау және шифрлауда шебер криптограф Томас Фелиппс, сондай-ақ мөрлерді көзге түспей бұзу және жөндеуге дағдыланған Артур Грегори болды. 1582 жылдың мамырында Испанияның Англиядағы елшісі Бернардино де Мендозадан Шотландияға жіберілген хаттар Сэр Джон Форстердің хабаршысынан табылды, ол оларды Валсингхемге жеткізді. Хаттар католик державаларының Англияға шабуыл жасап, Елизаветаны Шотландия королевасы Мэримен алмастыру ниетін көрсетті. 1583 жылдың сәуірінде Валсингхем Лондондағы француз елшілігіне тарихшы Джон Босси Джордано Бруно деп атаған тыңшыны орналастырды. Валсингхемнің байланыс адамы Валсингхемнің ескі досы Николас Трокмортонның немере інісі Фрэнсис Трокмортонның елші Мишель де Кастельномен кездескенін хабарлады. 1583 жылдың қарашасында алты айлық бақылаудан кейін Валсингхем Трокмортонды тұтқындады, содан кейін Мендозаны айқын түрде кінәлі деп мойындау үшін азаптап, жақсылыққа итерді. Трокмортонның қастандығы Англияға шабуыл жасауды, Шотландия королевасы Мэриді босату және Елизаветаны тақтан түсіру үшін ішкі көтеріліс ұйымдастыруды көздеді. 1584 жылы Трокмортон өлім жазасына кесілді, ал Мендоза Англиядан қуылды. Шотландия королевасы Мэридің француз елшісіне жазған шифрланған хаттарында Валсингхем туралы жиі жағымсыз пікірлер кездеседі.

Walsingham was driven by Protestant zeal to counter Catholicism, and sanctioned the use of torture against Catholic priests and suspected conspirators. Edmund Campion was among those tortured and found guilty on the basis of extracted evidence; he was hanged, drawn and quartered at Tyburn in 1581. Walsingham could never forget the atrocities against Protestants he had witnessed in France during the Bartholomew's Day massacre and believed a similar slaughter would occur in England in the event of a Catholic resurgence. Walsingham's brother in law Robert Beale, who was in Paris with Walsingham at the time of the massacre, encapsulated Walsingham's view: "I think it time and more than time for us to awake out of our dead sleep, and take heed lest like mischief as has already overwhelmed the brethren and neighbours in France and Flanders embrace us which be left in such sort as we shall not be able to escape." Walsingham tracked down Catholic priests in England and supposed conspirators by employing informers, and intercepting correspondence. Walsingham's staff in England included the cryptographer Thomas Phelippes, who was an expert in forgery and deciphering letters, and Arthur Gregory, who was skilled at breaking and repairing seals without detection. In May 1582, letters from the Spanish ambassador in England, Bernardino de Mendoza, to contacts in Scotland were found on a messenger by Sir John Forster, who forwarded them to Walsingham. The letters indicated a conspiracy among the Catholic powers to invade England and displace Elizabeth with Mary, Queen of Scots. By April 1583, Walsingham had a spy, identified as Giordano Bruno by historian John Bossy, deployed in the French embassy in London. Walsingham's contact reported that Francis Throckmorton, a nephew of Walsingham's old friend Nicholas Throckmorton, had visited the ambassador, Michel de Castelnau. In November 1583, after six months of surveillance, Walsingham had Throckmorton arrested and then tortured to secure a confession—an admission of guilt that clearly implicated Mendoza. The Throckmorton plot called for an invasion of England along with a domestic uprising to liberate Mary, Queen of Scots, and depose Elizabeth. Throckmorton was executed in 1584 and Mendoza was expelled from England. Walsingham is often mentioned negatively in coded letters from Mary, Queen of Scots, to the French ambassador.

Шотландияның патшайымы Мэридің тұзаққа түсіп қалуы

1584 жылдың ортасында Испанияға қарсы голланд көтерілісінің жетекшісі, Үнсіз Вильгельм қаза болғаннан кейін, 1585 жылғы Нонсух шарты бойынша Төмен елдерге ағылшын әскерінің араласуына келісім берілді. Вильгельмнің өлтірілуі королева Елизаветаның қауіпсіздігіне қатысты алаңдаушылықты күшейтті. Уолсингем Ассоциация Одағын құруға көмектесті, оның қол қойғандары Елизаветаға қарсы қастандық жасағандарды іздеп табуға және өлтіруге ант берді. 1585 жылдың наурыз айында Парламент қабылдаған Королеваның қауіпсіздігін қамтамасыз ету туралы заң, королеваға қарсы қастандықтарға қатысы бар кез келген талапкерді соттау үшін заңдық процедураны белгіледі. Келесі айда Шотландия королевасы Мэри, Уолсингемнің досы сэр Амиас Паулеттің қатаң күзетіне алынды. Рождествода ол Чартлидегі сарайға көшірілді. Уолсингем Паулетке Мэриге келген барлық хаттарды ашып, оқып, оған беруге және жасырын хат алмасудың кез келген мүмкіндігін жоюға бұйрық берді. Оны тұзаққа түсіру үшін Уолсингем бір ғана ерекшелік жасады: Мэридің хаттарын сыра шелектерінде Чартлиге және одан шығаруға арналған құпия жол. Мэри бұл құпия хаттардың қауіпсіз деп ойлап алданып қалды, бірақ шындығында оларды Уолсингемнің агенттері шифрлап оқыды. 1586 жылдың шілдесінде Энтони Бэбингтон Мэриге оны босату және Елизаветаны өлтіру жоспары туралы хат жазды. Мэридің жауабы Бэбингтонның жоспарларын анық қолдады. Уолсингем Бэбингтон мен оның серіктерін ұстады; 1586 жылдың қыркүйегінде он төрт адам өлім жазасына кесілді. Қазан айында Мэри, Уолсингемнің де арасында болған 36 комиссардың алдында Королеваның қауіпсіздігін қамтамасыз ету туралы заң бойынша сотталды. Оған қарсы дәлелдер ұсынылған кезде Мэри жылап, Уолсингемге бағыштап айыптады: «Бұл бәрі месье де Уолсингемнің мені жою үшін жасаған жұмысы», ол оған: «Құдай куә, жеке адам ретінде адал адамға лайық ештеңе істемедім, ал Мемлекеттік хатшы ретінде менің міндетіме қайшы ештеңе жасамадым» деп жауап берді. Мэри кінәлі деп танылды және оның өлім жазасын орындау туралы жарлық дайындалды, бірақ Елизавета Уолсингемнің қысымына қарамастан оған қол қоюдан тартынды. Уолсингем Паулетке хат жазып, Елизаветаны ауыр жүктен арылту үшін Марияның «өмірін қысқартудың қандай да бір жолын» табуға шақырды, оған Паулет ашуланып: «Құдай маған ар-ожданы осылай нашарлыққа ұшыратуға немесе кедей ұрпағыма заңсыз немесе ордерсіз қан төгу үшін осындай үлкен дақ қалдыруға рұхсат бермесін». Уолсингем Мэридің өлім жазасын орындауға дайындық жасады; Елизавета 1587 жылдың 1 ақпанында жарлыққа қол қойды және оны 1586 жылдың қыркүйек айының соңында кіші Мемлекеттік хатшы болып тағайындалған Уильям Дэвисонға тапсырды. Дэвисон жарлықты Сесилге берді және Сесилдің шақыруымен құрылған құпия кеңес, Елизаветаның білмеуімен жазаны орындауға келісті. Бір апта ішінде Мэринің басы кесілді. Жаза орындалғанын естіген Елизавета бұл әрекетті мақұлдамағанын және Дэвисонның жарлықтан бас тартуын ойламағанын мәлімдеді. Дэвисон тұтқындалып, Лондон мұнарасына қамалды. Елизаветаның наразылығына Уолсингемнің үлесі аз болды, өйткені ол сот алдында және одан кейін бірнеше апта бойы үйде ауырып жатты. Дэвисон ақырында Сесил мен Уолсингемнің бұйрығымен 1588 жылдың қазан айында босатылды.

After the assassination in mid 1584 of William the Silent, the leader of the Dutch revolt against Spain, English military intervention in the Low Countries was agreed in the Treaties of Nonsuch of 1585. The murder of William the Silent also reinforced fears for Queen Elizabeth's safety. Walsingham helped create the Bond of Association, the signatories of which promised to hunt down and kill anyone who conspired against Elizabeth. The Act for the Surety of the Queen's Person, passed by Parliament in March 1585, set up a legal process for trying any claimant to the throne implicated in plots against the Queen. The following month Mary, Queen of Scots, was placed in the strict custody of Sir Amias Paulet, a friend of Walsingham. At Christmas, she was moved to a moated manor house at Chartley. Walsingham instructed Paulet to open, read and pass to Mary unsealed any letters that she received, and to block any potential route for clandestine correspondence. In a successful attempt to entrap her, Walsingham arranged a single exception: a covert means for Mary's letters to be smuggled in and out of Chartley in a beer keg. Mary was misled into thinking these secret letters were secure, while in reality they were deciphered and read by Walsingham's agents. In July 1586, Anthony Babington wrote to Mary about an impending plot to free her and kill Elizabeth. Mary's reply was clearly encouraging and sanctioned Babington's plans. Walsingham had Babington and his associates rounded up; fourteen were executed in September 1586. In October, Mary was put on trial under the Act for the Surety of the Queen's Person in front of 36 commissioners, including Walsingham. During the presentation of evidence against her, Mary broke down and pointed accusingly at Walsingham saying, "all of this is the work of Monsieur de Walsingham for my destruction", to which he replied, "God is my witness that as a private person I have done nothing unworthy of an honest man, and as Secretary of State, nothing unbefitting my duty." Mary was found guilty and the warrant for her execution was drafted, but Elizabeth hesitated to sign it, despite pressure from Walsingham. Walsingham wrote to Paulet urging him to find "some way to shorten the life" of Mary to relieve Elizabeth of the burden, to which Paulet replied indignantly, "God forbid that I should make so foul a shipwreck of my conscience, or leave so great a blot to my poor posterity, to shed blood without law or warrant." Walsingham made arrangements for Mary's execution; Elizabeth signed the warrant on 1 February 1587 and entrusted it to William Davison, who had been appointed as junior Secretary of State in late September 1586. Davison passed the warrant to Cecil and a privy council convened by Cecil without Elizabeth's knowledge agreed to carry out the sentence as soon as was practical. Within a week, Mary was beheaded. On hearing of the execution, Elizabeth claimed not to have sanctioned the action and that she had not meant Davison to part with the warrant. Davison was arrested and imprisoned in the Tower of London. Walsingham's share of Elizabeth's displeasure was small because he was absent from court, at home ill, in the weeks just before and after the execution. Davison was eventually released in October 1588, on the orders of Cecil and Walsingham.

Испандық армада

1586 жылдан бастап Уолсингхэм сауда орталықтарындағы және шетелдік сарайлардағы өзінің агенттерінен Англияға шабуыл жасау үшін испандықтардың дайындықтарын толық баяндайтын көптеген хабарламалар алды. Уолсингхемнің Мадридтегі Тоскана елшісінің досы Антони Стэнденді тартып алуы – құпия қызмет саласындағы ерекше жеңіс болды, ал Стэнденнің хабарлары өте құнды ақпараттарды қамтыды. Уолсингхэм Англияны Испаниямен болуы мүмкін соғысқа дайындау үшін жұмыс істеді, әсіресе Довер портын масштабты түрде қайта жаңартуды қадағалап, сондай-ақ, көбірек шабуылдық стратегияны қолдау арқылы. Уолсингхемнің тапсырмасымен, Түркиядағы ағылшын елшісі Уильям Харборн, испандық күштерді шатыстыру мақсатында, Осман сұлтанын Жерорта теңізіндегі испандық иеліктеріне шабуыл жасауға көндіруге тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Уолсингхэм 1587 жылы Фрэнсис Дрейктің Кадиске жасаған шабуылын қолдады, ол испандық логистика жүйесіне зор зиян келтірді. 1588 жылдың шілдесінде испандық Армада Англияға бет алды. Уолсингхэм ағылшын теңіз күштерінен үнемі хабар алып, құрлықтағы қорғаныс күштерінің бір бөлігі ретінде 260 адамнан тұратын өз жасағын құрды. 1588 жылдың 18 тамызында, Армада таратылғаннан кейін, теңіз командирі лорд Генри Сеймур Уолсингхемге: «Сіз қаламмен көптегендерден гөрі, біздің ағылшын флотындағы жауымен соғысқандардан артық күрестіңіз» деп жазды. Сыртқы барлау саласында Уолсингхемнің «хабар берушілердің» кең желісі, жалпы жаңалықтармен қатар құпия ақпараттарды да жеткізіп, Еуропа мен Жерорта теңізіне тараған еді. Сыртқы барлау бас хатшының қызметінің қалыпты бөлігі болғанымен, Уолсингхэм оған өзінің шеберлігі мен амбициясын, сондай-ақ көптеген қаржысын салған. Ол бұрынғылардан гөрі ауқымды желі құрды: құрлықтағы, Константинопольдегі және Алжирдегі байланыстарды кеңейтіп, пайдаланды. Оның тыңшыларының арасында драматург Кристофер Марлоу болуы мүмкін; Марлоу 1580-ші жылдардың ортасында Францияда болды және Уолсингхемнің туысы Томас Уолсингхеммен таныс еді.

Өлім және мұра

1571 жылдан бастап Уолсингхэм денсаулығының нашарлағанына шағымданды және көбінесе сауығу үшін ауылдық еңсесіне шегініп отырды. Ол "әртүрлі дене мүшелеріндегі ауруларға", бас, асқазан және арқадағы ауырсынуларға, сондай-ақ зәр шығарудағы қиындықтарға шағымданды. Диагноз бойынша, қатерлі ісік, бүйрек тастары, зәр жолдарының инфекциясы және қант диабеті болуы мүмкін. 1590 жылдың 6 сәуірінде Сетинг-Лейндегі үйінде қайтыс болды. Тарихшы Уильям Камден Уолсингхэмнің "жауырық ісігі (тестикуланың қабығы ішінде өсетін қатерлі ісік)" салдарынан қайтыс болғанын жазды. Ол келесі күні кешкі сағат 10-да қарапайым рәсіммен, күйеу баласының қасында, Ескі Сент-Пол соборында жерленді. 1666 жылы Лондонның Ұлы өрті кезінде қабір мен ескерткіш жойылды. Оның есімі қазіргі ескерткіштегі кірмеде жоғалған маңызды қабірлердің тізімінде көрсетілген. [[Файл: Генрих VIII отбасы, Тюдорлар мұрагерлігінің аллегориясы.png|thumb|left|alt=Тюдорлар отбасының суреті, Соғыс, Бейбітшілік және Молың фигураларымен|Тюдорлар мұрагерлігінің аллегориясы Елизаветаның Уолсингхэмге жасаған сыйы болды. Суреттің төменгі жағында "Патшайым Уолсингхэмге осы тақташаны жіберді; өз халқының және өзінің қанағаттану белгісі" деп жазылған. Бірақ оның қаржы жағдайы нақты белгісіз. Ол патшайымнан жерлерді иеленуге рұқсат алды, мата экспорттауға рұқсаттар және солтүстік және батыс порттарындағы кеденді жалға алды. Оның негізгі резиденциялары, сарайдан басқа, Лондон мұнарасының жанында (қазіргі Виктория дәуіріндегі Уолсингхэм үйі деп аталатын кеңсе ғимаратының орны), Суррейдегі Барн Элмс және Гэмпширдегі Одихам болды. Оның үйлерінен ештеңе қалмады. Ол королеваның және протестанттықтардың мүддесі үшін тыңшылыққа көп ақша жұмсады. 1586 жылы ол Оксфорд университетінде пуритан Джон Рейнольдс үшін теология бойынша лекция оқуға қаржы бөлді. Ол күйеу баласы сэр Филип Сиднидің қарызына кепілдік берді, Сиднидің мүлкін өтемақы алу үшін сәтсіз әрекеттер жасады және соңғы жылдары ірі жер мәмілелерін жүзеге асырды. Ол қайтыс болғаннан кейін, достары нашар есепке алудың оны патшалық қарызында әділдікке қарағанда көп қалдырғанын айтты. 1611 жылы патшаның оған деген борышы 48 000 фунт стерлингтен асып кетті, бірақ оның патшаға деген борышы 43 000 фунт стерлингтен асып кетті және судья сэр Юлий Цезарь екі борышты да өзара теңгерлеуді бұйырды. Протестанттар Уолсингхэмді "мемлекетіміздің берік тірегі және ізгілік, білім және ерліктің басты демеушісі" деп мадақтады. Ол Филип Сидни, Эдмунд Спенсер және Джон Диді қамтитын протестанттық зиялылардың құрамына кірді: экспансионистік және ұлттық ағылшын Ренессансын жаңартқан адамдар. Спенсер "Фейри Квин" шығармасына Уолсингхэмге арналған сонетті қосты, оны Виргилийді император Августқа таныстырған Мэценатқа теңеді. Уолсингхэм қайтыс болғаннан кейін сэр Джон Дэвис оның есіміне акростикалық өлең жазды, ал Уотсон латын тілінде "Мелибоеус" атты жоқтау өлеңін жазды. Екінші жағынан, иезуит Роберт Персонс Уолсингхэмді католиктерді қудалауда "қатыгез және адамгершіліксіз" деп есептеді. Католик көздерінде діни төзімсіздік пен интригаға құштарлықпен жетекшілік ететін аяусыз, алдағыш адам бейнеленген. Уолсингхэм әлі де дау тудырады. Ол қатыгез болғанымен, католик жағындағы қарсыластары да одан кем емес еді; Тюдор билігінің тұтқындар мен күдіктілерге қатысты қарым-қатынасы сол кездегі Еуропа үкіметтеріне тән еді. Уолсингхемнің жеке, қоғамдық емес, мінезі түсініксіз; оның қоғамдық құжаттары үкімет тарапынан тартып алынды, ал оның көптеген жеке құжаттары, көп нәрсені ашып бере алатын, жоғалып кетті.

From 1571 onwards, Walsingham complained of ill health and often retired to his country estate for periods of recuperation. He complained of "sundry carnosities", pains in his head, stomach and back, and difficulty in passing urine. Suggested diagnoses include cancer, kidney stones, urinary infection, and diabetes. He died on 6 April 1590, at his house in Seething Lane. Historian William Camden wrote that Walsingham died from "a carnosity growing intra testium tunicas [testicular cancer]". He was buried privately in a simple ceremony at 10 pm on the following day, beside his son in law, in Old St Paul's Cathedral. The grave and monument were destroyed in the Great Fire of London in 1666. His name appears on a modern monument in the crypt listing the important graves lost. [[File:Family of Henry VIII, an Allegory of the Tudor Succession. png|thumb|left|alt=Family group of the Tudors with the figures of War, Peace and Plenty|An Allegory of the Tudor Succession was a gift from Elizabeth to Walsingham. The bottom of the picture is inscribed "The Queen to Walsingham this tablet sent; Mark of her people's and her own content." but the true state of his finances is unclear. He received grants of land from the Queen, grants for the export of cloth and leases of customs in the northern and western ports. His primary residences, apart from the court, were in Seething Lane by the Tower of London (now the site of a Victorian office building called Walsingham House), at Barn Elms in Surrey and at Odiham in Hampshire. Nothing remains of any of his houses. He spent much of his own money on espionage in the service of the Queen and the Protestant cause. In 1586, he funded a lectureship in theology at Oxford University for the Puritan John Rainolds. He had underwritten the debts of his son in law, Sir Philip Sidney, had pursued the Sidney estate for recompense unsuccessfully and had carried out major land transactions in his later years. After his death, his friends reflected that poor bookkeeping had left him further in the Crown's debt than was fair. In 1611, the Crown's debts to him were calculated at over £48,000, but his debts to the Crown were calculated at over £43,000 and a judge, Sir Julius Caesar, ordered both sets of debts cancelled quid pro quo. Protestants lauded Walsingham as "a sound pillar of our commonwealth and chief patron of virtue, learning and chivalry". He was part of a Protestant intelligentsia that included Philip Sidney, Edmund Spenser and John Dee: men who promoted an expansionist and nationalist English Renaissance. Spenser included a dedicatory sonnet to Walsingham in the Faerie Queene, likening him to Maecenas who introduced Virgil to the Emperor Augustus. After Walsingham's death, Sir John Davies composed an acrostic poem in his memory and Watson wrote an elegy, Meliboeus, in Latin. On the other hand, Jesuit Robert Persons thought Walsingham "cruel and inhumane" in his persecution of Catholics. Catholic sources portray a ruthless, devious man driven by religious intolerance and an excessive love for intrigue. Walsingham attracts controversy still. Although he was ruthless, his opponents on the Catholic side were no less so; the treatment of prisoners and suspects by Tudor authorities was typical of European governments of the time. Walsingham's personal, as opposed to his public, character is elusive; his public papers were seized by the government while many of his private papers, which might have revealed much, were lost.

Көркем әдебиеттегі портрет

Уолсингхемнің көркем бейнелері көбінесе католиктердің түсіндірулеріне сүйенеді, оны қатыгез және Макиавеллилік тұлға ретінде көрсетеді. Ол Кристофер Марлоудың өлімі төңірегіндегі қастандық теорияларында фигуралайды.

1998 жылғы «Елизавета» фильмі Уолсингхемге (Джеффри Раш сомдаған) маңызды орын береді, бірақ бұл орын кейде тарихи нақтылықтан ауытқуы мүмкін. Фильмде ол дінге сенбес және жыныстық бағыты анық емес тұлға ретінде бейнеленеді, сондай-ақ Мэри де Гизді өлтірген деген жалған ақпарат тарылады. Раш 2007 жылғы «Елизавета: Алтын ғасыр» жалғасында да осы рөлді ойнады. Стивен Мюррей 1971 жылғы BBC «Елизабет R» сериалында, ал Патрик Малахайд 2005 жылғы Channel Four «Елизабет I» мини-сериалында оны қатал шенеунік ретінде бейнеледі.