Кіріспе

Бельгиялық социалист және композитор (1848–1932)

Пьер Критиен Дегейтер (, ; 8 қазан 1848 – 26 қыркүйек 1932) – бельгиялық француз социалисті және композитор, "Интернационал" әнінің музыкасын жазғанымен танымал.

Ерте өмір

Дегейтер Бельгияның Гент қаласында дүниеге келді, оның ата-анасы, бастапқыда француз Фландриясынан шыққан, тоқыма фабрикаларында жұмыс істеу үшін көшіп келген. Ол жеті жасқа толғанда, бес баласы бар отбасы Францияға қайтып, Лилль қаласына қоныстанды. Пьер онда жіп өндіруші болып жұмыс істеді және жұмысшылардың кешкі курстарында оқу мен жазуды үйренді. Он алты жасында Лилль академиясына қабылданды, онда ол алғаш рет сурет салу сабақтарын алды, бұл оған ағаш кесуші болып жұмыс табуға көмектесті. Кейін ол музыка сабақтарына қатысып, Лилльдің социалистік жетекшісі Густав Делори құрған "La Lyre des Travailleurs" жұмысшылар хорының құрамына кірді.

Халықаралық

1888 жылғы 15 шілдеде Делори Дегейтерге бірнеше «Революциялық әндер» үшін музыка жазу туралы хабарласты, олар Лилль социалистерімен бірге көптеген халықтық шараларда жиі орындалатын. Олардың арасында Халықаралық жұмысшылар қауымдастығының әнұраны болған «Интернационал» әні де болды. Әннің сөзін Эжен Эдин Потье 1871 жылғы Париж коммунасының аяқталуын және одан кейінгі қатаң репрессияны көрсететін «қанды апта» (22-28 мамыр, 1871) кезінде жазған. Осыған дейін ән көбінесе «Марсельеза» әуенімен орындалған. Пьер бір жексенбі күні таңертең гармонияда музыкасын жазды. Бір дереккөз бойынша, ол ағасы Адольфтан оны трубада ойнауын сұрады, содан кейін музыкаға ұсақ өзгерістер енгізді. Жаңа композиция алғаш рет 1888 жылғы шілде айында Лилль газет сатушылар кәсіподағының жылдық тойында «Lyre des Travailleurs» тобы орындады. Пьердің сүйікті баспаханасы «Boldoduc» алты мың дана листовка басып, Лилльдегі социалистік партияға қаржы жинау үшін сатты. Жұмысын сақтау үшін композитор ретінде тек «Де Гейтер» деп көрсетілді, бірақ Пьер жұмыстан босатылды және кейін Лилль жұмыс берушілерінің қара тізіміне енді. Көп ұзамай ол табын жасау сияқты кездейсоқ жұмыстарға бейімделді. 1902 жылы ол әйелі мен қызымен Лилльден Париждің жанындағы Сен-Дениге көшіп кетті. Шындығында, Пьер Дегейтер авторлық құқықты рәсімдемеген. Әнге деген танымалдық артқан сайын, оның ағасы Адольф Дегейтер 1901 жылы авторлық құқықты талап етіп, роялтилерді жинауды бастады. Пьер 1902 жылғы Ұлттық блок үкіметінің солшыл оппозициясымен және кейін коммунистік партияны құрған большевиктердің ықпалындағы марксистік соғысқа қарсылармен байланысын үзіп, Лилль социалистерінен алшақтады. 1904 жылы Пьер Адольфқа қарсы сот процесін бастады, бірақ Густав Делори (сол кезде Лилль қаласының мэрі) Адольфтың талабын қолдады (бірақ 1888 жылы Гент социалистік лидері Эдвард Анзелемен болған кездесуде Пьер Дегейтерді автор деп атаған болатын) және нәтижесінде Пьер авторлығын дәлелдей алмады. Ол 1914 жылы сотта жеңіліске ұшырады. Алайда, 1916 жылдың басында, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Адольф Дегейтер ағасына өзінің алаяқтығын мойындап, оны басқалардың қысымымен жасағанын жазған хат қалдырып, өз-өзіне қол жұмсады. Ол кезде оккупацияланбаған Францияда болған Пьерге хат соғыстан кейін ғана жетті. 1922 жылы авторлық құқық туралы шешім өзгертілді.

Кейінгі өмірі

1927 жылы Кеңес Одағының басшылары сол кездегі Кеңес Одағының ұлттық әнұраны болған "Интернационалдың" нағыз авторының әлі тірі екенін білді. Пьер Октябрь революциясының 10 жылдығын тойлауға Мәскеуге шақырылды және ол неміс мүсіншісі Кэтхе Коллвицпен бірге құрметті қонақтардың трибунасында болды. Иосиф Сталин оған Кеңес Одағының мемлекеттік зейнетақысын тағайындады (кейбір деректерге сәйкес, авторлық құқығы үшін өтемақы ретінде). Пьердің басқа Потье өлеңдерінен (әсіресе L'Insurgé және En avant la Classe Ouvrière) және оның жазған танымал әндерінен алатын шағын гонорардан басқа басқа табысы болмады, сондай-ақ Сен-Дени қаласының солшыл әкімшілігі оған тегін пәтер бергенімен, Пьер Дегейтер өмірінің соңғы жылдарын қиын жағдайда өткізді. 1932 жылы Сен-Дениде қайтыс болғаннан кейін оның қосылу рәсіміне елу мыңнан астам адам қатысты.

Танымал мәдениетте

Ол қайтыс болғаннан кейін, тіпті Францияда да оның есімі көбінесе авторлық құқыққа қатысты сот істерінде айтылды. Француз соттары оның шығармаларына, оның ішінде "Интернационалға" 2017 жылдың қазанына дейін авторлық құқық сақталғанын қабылдады. Гент қаласында Пьер Дегейтер көшесі бар, ал Лилльде (ол тұрған Фивс қалашығында) және Сен-Дениде Пьер Дегейтер алаңдары бар. Лилль оның құрметіне үлкен шеру ұйымдастырды. Софияда (Болгария) Пиер Дегейтер көшесі бар. Пьер Дегейтердің қола мүсіні 1998 жылдан бері Гент МИАТ (Өнеркәсіп, Еңбек және Тоқыма музейі) ауласын көркейтіп тұр. 1978 жылы Пьер Дегейтер және "Интернационал" тарихы туралы деректі фильм түсірілді.