Поль Дюкас: Француз композиторының бірі

Кіріспе

Француз композиторы (1865–1935)

Пол Абрахам Дукас (dykɑ(ː) немесе dyka; 1 қазан 1865 – 17 мамыр 1935) – француз композиторы, сыншы, ғалым және педагог. Сыртқа жабық мінезді, көптеген шығармаларын аяқтап, жоюға мәжбүр болған, өзін-өзі қатаң сынаған адам. Оның ең танымал туындысы – «Солдат шәкірті» (L'apprenti sorcier) оркестрлік шығармасы, оның даңқы оның басқа да сақталған туындыларын көлеңкеге қалдырды. Олардың ішінде «Ариан мен Барб-блю» операсы, до мажорлық симфониясы және ми-бемоль минорлық фортепиано сонатасы, Рамоның тақырыбына вариациялар, интерлюдия және финал (жеке фортепианоға арналған) және «Ла Пери» балеті бар. Француз музыканттары консервативті және прогрессивті бағыттарға бөлінген кезде, Дука екі бағыттың да ықпалында болмады, бірақ екеуінің де құрметіне ие болды. Оның шығармаларына Бетховен, Берлиоз, Франк, д’Инди және Дебюсси сияқты композиторлар әсер еткен. Композиторлық қызметімен қатар, Дукас музыка сыншысы ретінде де жұмыс істеді, кем дегенде бес француз журналына тұрақты рецензиялар жазды. Өмірінің соңында ол Париж консерваториясы мен Нормальді музыка мектебінде композиция профессоры болып тағайындалды. Оның шәкірттерінің арасында Морис Дюруфле, Оливье Мессиан, Уолтер Пистон, Мануэль Понсе, Хоакин Родриго және Сянь Синхай бар.

Алғашқы жылдар

Дукас Парижде еврей отбасының үш баласының екіншісі болып дүниеге келді. Дукас бес жасқа толғанда, анасы үшінші баласы Маргарита Люсиді туған кезде қайтыс болды. 1881 жылдың соңында 16 жасында Париж консерваториясына түсіп, Жорж Матиаспен фортепиано, Теодор Дубуамен гармония және Эрнест Гиромен композицияны оқыды. Оның құрбыларының арасында Клод Дебюсси болды, олармен Дукас жақын достық қарым-қатынас орнатты. Әскери міндетті қызметтен кейін ол композитор және музыка сыншысы ретінде екі мансапқа ие болды. До мажордағы симфонияны Дукас 30 жасқа толғанда, 1895-96 жылдары жазды. Ол Пауль Видальге арналған және 1896 жылғы қаңтарда тұңғыш рет орындалды. Симфония 1902 жылы Ламуро оркестрінің Гётенің «Шәкірт шегірші» поэмасы бойынша қайта жаңғыртуынан кейін жақсы қабылданып, танымал болды. Одан басқа, фортепианоға арналған екі кішкентай шығармасы да бар. Сыншы Эдвард Локспейзер «үлкен және біршама түсініксіз» деп сипаттаған Соната кеңінен танылмады, бірақ соңғы кезде Марк Андре Хамелин және Маргарет Фингерхут сияқты пианистер оны насихаттады. Локспейзер Рамо вариацияларын одан да дамыған деп сипаттап, Дюкастың дәстүрлі формаға жаңа және күшті рух сыйлағанын айтады. Автор либреттоны Григке тапсыруды жоспарлаған, бірақ 1899 жылы оны Дукасқа ұсынды. Сэр Томас Бичэм оны «біздің заманымыздың ең ұлы лирикалық драмаларының бірі» деп атап, 1937 жылы Ковент-Гарденде қойды. 1990 жылдары оған қызығушылық қайта жанданды, Парижде (Théâtre du Châtelet, 1990) және Гамбургте (Staatsoper, 1997) қойылымдар жасалды. Дукастың соңғы маңызды туындысы – шығыс балеті «Ла Пери» (1912). Композитор оны «биленіп орындалатын поэма» деп сипаттады, онда өлімсіздіктің лотос гүлін табу үшін жердің шетіне саяхаттайтын жас парсы ханзадасы мен оның қорғаушысы Пери (әйел пері) бейнеленген. Балеттің басындағы тыныш үнге байланысты композитор «Ла Периге кіріспе фанфарасын» қосты, ол сол кездегі шулы көрермендерге қойылым басталғанға дейін орындарына отыруға мүмкіндік берді. «Ла Пери» 1912 жылы Шательде алғаш рет орындалған орыс-француз бишісі Наталья Трухановаға арналған. Дягилев өзінің «Балет Рус» труппасымен қойылымды жоспарлаған, бірақ ол орындалмады. Компанияның хореографы Фокин 1916 жылы «Сабақшы сиқыршыны» балет ретінде қойды. Ол педагог ретінде консервативті болғанымен, талантты әрқашан қолдады, бір студентке: «Музыканы жақсы көретінің анық. Оны әрқашан есте сақта, ол ақылмен емес, жүрекпен жазылуы керек» деді. Бірнеше жыл үнсіздіктен кейін, 1920 жылы ол досы Дебюссиге арнап «La plainte, au loin, du faune» фортепиано туындысын жазды. 1920 жылы ол Бельгияның Корольдік ғылым, әдебиет және көркем өнер академиясының мүшесі болды. Дукас 1935 жылы Парижде 69 жасында қайтыс болды. Оның денесі өртеліп, күлі Париждегі Пэр-Лашез зиратындағы колумбарийге қойылды.

Dukas was born in Paris, the second son in a Jewish family of three children. When Dukas was five years old, his mother died giving birth to her third child, Marguerite Lucie. He entered the Conservatoire de Paris at the end of 1881, aged 16, and studied piano with Georges Mathias, harmony with Théodore Dubois and composition with Ernest Guiraud. Among his fellow students was Claude Debussy, with whom Dukas formed a close friendship. After compulsory military service he began a dual career as a composer and a music critic. The Symphony in C major was composed in 1895–96, when Dukas was in his early 30s. It is dedicated to Paul Vidal, and had its first performance in January 1896, under the direction of the dedicatee. The symphony was better received when the Lamoureux Orchestra revived it in 1902. based on Goethe's poem "Der Zauberlehrling". There are also two smaller works for piano solo. The Sonata, described by the critic Edward Lockspeiser as "huge and somewhat recondite", did not enter the mainstream repertoire, but it has been more recently championed by such pianists as Marc André Hamelin and Margaret Fingerhut. Lockspeiser describes the Rameau Variations as more developed and assured Dukas infuses the conventional form with a new and powerful spirit." The author had intended the libretto to be set by Grieg but in 1899 he offered it to Dukas. and Sir Thomas Beecham, who pronounced it "one of the finest lyrical dramas of our time," and staged it at Covent Garden in 1937. Interest in it revived in the 1990s, with productions in Paris (Théâtre du Châtelet, 1990) and Hamburg (Staatsoper, 1997),

Dukas's last major work was the sumptuous oriental ballet La Péri (1912). Described by the composer as a "poème dansé" it depicts a young Persian prince who travels to the ends of the Earth in a quest to find the lotus flower of immortality, coming across its guardian, the Péri (fairy). Because of the very quiet opening pages of the ballet score, the composer added a brief "Fanfare pour précéder La Peri" which gave the typically noisy audiences of the day time to settle in their seats before the work proper began. La Péri was written for the Russian French dancer Natalia Trouhanova, who starred in the first performance at the Châtelet in 1912. Diaghilev planned a production with his Ballets Russes but the production did not take place; the company's choreographer Fokine staged L'apprenti sorcier as a ballet in 1916. As a teacher he was conservative but always encouraging of talent, telling one student, "It's obvious that you really love music. Always remember that it should be written from the heart and not with the head." After several years of silence, in 1920 he produced a tribute to his friend Debussy in the form of La plainte, au loin, du faune for piano, which was followed by Amours, a setting of a sonnet by Pierre de Ronsard, for voice and piano, published in 1924 to mark the four hundredth anniversary of the poet's birth. In 1920, he became a member of the Royal Academy of Science, Letters and Fine Arts of Belgium. Dukas died in Paris in 1935, aged 69. He was cremated and his ashes were placed in the columbarium at Père Lachaise Cemetery in Paris.