Кіріспе

Француз композиторы және шахматшы (1726–1795)

Франсуа Андре Даникан Филидор (7 қыркүйек 1726 – 31 тамыз 1795), өмірінде көбінесе Андре Даникан Филидор деп аталған, француз композиторы және шахматшысы болған. Ол опера комик жанрының ерте дамуына үлес қосты. Ол өз заманының ең үздік шахматшысы деп есептеледі; оның "Échecs oyunu талдауы" (Analyse du jeu des Échecs) кітабы кем дегенде бір ғасыр бойы стандартты шахмат оқулығы болып саналды. Шахматтағы белгілі бір дебют, ойын соңындағы позиция және шахмат-мат беру тәсілі оның құрметіне аталған.

Музыкалық отбасы

Франсуа Андре Даникан Филидор белгілі Филидор музыкалық әулетінен шыққан. Оның әулетінің бастапқы тегі Даникан еді, бірақ Франсуа Андренің атасы Жан Даникан Филидорға Людовик XIII король оның гобойдегі шеберлігінен, Италиядан келген Filidori атты виртуоз гобойшіні еске салғаны үшін «Филидор» деген лақап ат берген.

Музыкалық мансап

Филидор 1732 жылы 6 жасында Людовик XV патшалық хорына қосылды және 11 жасында ән жазуға алғашқы талпынысын жасады. Людовик XV хорды көбінесе тыңдағысы келетіні айтылды, ал әншілер патша келгенше көңіл көтеру үшін шахмат ойнаған; бұл Филидордың шахматқа деген қызығушылығын тудырған болуы мүмкін. 1740 жылдан бастап ол Парижде орындаушы, мұғалім және музыка көшіруші ретінде жұмыс істеді. Ол богемиялық композитор және пианист Людвиг Венцель Лахниттің ұстазы болды. Осы кезеңде ол Дидромен танысты, ол оны «Филидор ле сустиль» деп атады. Голландиядағы концерттік сапары сәтсіз аяқталғаннан кейін 1745–1754 жылдар аралығында ол Лондонда көп уақыт өткізді және доктор Джонсон мен доктор Берни сияқты адамдармен араласты. 1754 жылы ол француз астанасына оралды және музыкалық композицияға толыққанды берілуге шешім қабылдады, бірақ кейбір адамдар оның музыкасын тым итальяндық деп санады (оның саяхаттарының нәтижесі). Дегенмен, ол 1759 жылы «Блез ле Саветье» операсымен бастап, жәрмеңке театрларында бірнеше сәттіліктерге қол жеткізді. Оның ең танымал үш туындысы – «Le sorcier» (1764), Генри Филдингтің шығармасы бойынша «Том Джонс» (1765) және «Эрнелинда, Норвегия принцессасы» (1767). Бір кезде Филидор Франциядағы жетекші опера композиторларының бірі болды және музыкалық өмірінде 20-дан астам «opéra comique» және екі лирикалық трагедия жазды. Ол сонымен қатар діни емес кантаталар мен мотеттер де жазды. Филидор масондық обрядтарға музыка да жазды. Оның «Carmen Saeculare» туындысы 1779 жылы Лондондағы масондар залында алғаш рет орындалды. Ол танымал Париж ложасы «Les Neuf Soeurs» мүшесі болды. Бұл ложаның музыканттар үшін «Société Apollonienne» деп аталатын серіктес қоғамы болды.

Ерекше ойындар

Капитан Смит пен Франсуа Андре Филидор, Лондон, Англия 1790 жыл, Бишоптың ашылуы: Берлин қорғанысы (C24), Филидордың пілдер туралы идеяларының жақсы үлгісі; сонымен қатар соңында әдемі шах. Франсуа Андре Филидор қарсы, белгісіз ойыншы, 1749 жыл, Бишоптың ашылуы: Бои вариациясы (C23), Бұл ойын – мүмкін Филидордың өзінің ойыны – өткен пілдердің маңыздылығын көрсетеді. Франсуа Андре Филидор "Түрікке" қарсы.

Соңғы жылдар

Француз төңкерісі кезінде Филидор Англияда тоқтап қалды. Жоғарыда аталған көптеген әлеуметтік байланыстарының нәтижесінде, Революциялық үкімет оны тыйым салынғандар тізіміне қосты. Ол 1795 жылғы 31 тамызда Лондонда қайтыс болды және Пикадиллидегі Сент-Джеймс шіркеуіне жерленді. Бірнеше күннен кейін оның туыстары оның атын тізімнен шығаруға қол жеткізді.

Батез Филидор!

Амеде Дютактың музыкасымен және Абрахам Дрейфустың либреттосымен жазылған "Battez Philidor!" (Филидорды ұрып тастаңдар!) атты бір актілік комедиялық опера 1882 жылғы 13 қарашада Опера Комик театрында тұңғыш рет қойылды. 1777 жылы өтетін оқиғада, кедей музыкант сүйікті қызының қолына ие болу үшін Филидорды шахматта жеңуге тиіс. Филидор музыкантқа көмектесу үшін ойынды қасақана ұтыруға келіссе де, алаңдауынан кейін бәрібір жеңіске жетеді, алайда соңында бәрі жақсы аяқталады. "Battez Philidor!" операсында Филидордың кейдегі серігі А.А.Х. Понсинет те көзге түседі.