Артур Онеггер: Швейцариялық композитордың өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Швейцария композиторы (1892–1955)

Артур Хонеггер (aʁtyʁ ɔnɛɡɛːʁ; 10 наурыз 1892 – 27 қараша 1955) – Францияда туған және өмірінің көп бөлігін Парижде өткізген швейцариялық композитор. Les Six тобының мүшесі, оның ең танымал туындысы – Жан Коктоның француз либреттосымен, Софоклдің «Антигона» трагедиясы негізінде 1924–1927 жылдары жазылған «Антигона». Ол 1927 жылғы 28 желтоқсанда Корольдік монета театрында Пабло Пикассо салған декорациялармен және Коко Шанельдің костюмдерімен қойылды. Дегенмен, оның ең көп орындалатын туындысы – бу локомотивінің дыбысынан шабыттанған «Pacific 231» оркестрлік шығармасы болып табылады.

Өмірбаян

Ол француздық Ле-Хавр қаласында швейцариялық ата-аналардан туған Оскар Артур Хонеггер (алғашқы аты ешқашан қолданылмаған), бастапқыда Роберт Чарльз Мартинмен гармонияны (оның алғашқы жарияланған шығармасына арналған) және Ле-Хаврде скрипканы оқыды. Цюрих консерваториясында екі жыл оқығаннан кейін, 1911 жылдан 1918 жылға дейін Париж консерваториясына оқуға түсіп, Чарльз Мари Видор мен Винсент д'Индимен бірге оқыды. Ол 1916 жылы Парижде композиторлық дебютін жасады, ал 1918 жылы оның алғашқы ерекшелігі деп саналатын Le dit des jeux du monde балетін жазды. 1926 жылы Париж консерваториясының студенті, пианист Андре Ваурабургқа үйленді, бірақ композиция жасау үшін жалғыздық қажет болғандықтан, олар бөлек пәтерлерде тұруға келісті. Андре анасымен бірге тұрды, ал Хонеггер күнде түскі асқа келіп тұратын. Олар некеде болған кезде бір-бірінен бөлек өмір сүрді, 1935 жылдан 1936 жылға дейін Ваурабургтың жол апатынан жарақаттануынан кейін және Хонеггердің өмірінің соңғы жылы, ол жалғыз өмір сүруге жеткілікті күйде болмаған кезде. Олардың 1932 жылы туған бір қызы Паскаль болды. Хонеггердің әнші Клэр Кройзамен бірге Жан Клод (1926–2003) деген ұлы болды. 1920-ші жылдардың басында Хонеггер өзінің "драматикалық псальмы" Le Roi David (Патша Давид) арқылы атаққа ие болды, ол әлі күнге дейін хор репертуарында. Бірінші және екінші дүниежүзілік соғыстар аралығында Хонеггер өте жемісті болды. Ол Абель Ганстың 1927 жылы түсірілген эпикалық "Наполеон" фильміне музыка жазды, оған J'accuse (1919) және La Roue (Дөңгелек) (1923) фильмдері ілгерірек жүреді. Ол тоғыз балет пен үш вокалды сахналық шығарма жазды. Сол сахналық шығармалардың бірі - "Жанна д'Арк ау бухер" (1935), "драматикалық оратория" (Пол Клодельдің сөздерімен), оның ең үздік шығармаларының бірі деп саналады. Жалғыз өзі жазған шығармаларынан басқа, ол Жак Ибермен операда, "Айлон" (1937) және опереттада жұмыс істеді. Осы уақыт аралығында ол флейта репертуарында негізгі орынға ие болған Danse de la chèvre (1921) атты шығармасын жазды. Рене Ле Ройге арналып, соло флейта үшін жазылған бұл шығарма жанды әрі сүйкімді, бірақ Хонеггердің барлық шығармаларының дәл осындай тікелейлігімен ерекшеленеді. Ол швейцариялықтардың туған елімен байланыста болды. Соғыс басталып, нацистердің басып кіруі Парижден кетуіне жол бермегенге дейін. Ол француз қарсыласына қосылды және оған нацистердің өздері әсер етпеді, олар оған өз жұмысын тым көп араласпай жалғастыруға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, ол Париждегі École Normale de Musique-де композициядан сабақ берді, оның студенттері арасында Ив Рамет бар еді. Алайда, ол соғыстан қатты күйзеліске ұшырады. Ол өзінің соңғы төрт симфониясын (2-ден 5-ке дейін) жазды, олар ХХ ғасырдың ең күшті симфониялық шығармаларының қатарында. Соңғы бөлімде Бах стилінде хорлық күй ойнаған соло кернейді қамтитын струндық екіншісі және реквиемді еске түсіретін үш бөлімді қамтитын Symphonie Liturgique атты үшіншісі (Dies irae, De profundis clamavi және Dona nobis pacem) ең танымал. Соғыс біткен соң, 1946 жылы жазылған бұл шығарма Бенджамин Бриттеннің 1940 жылғы "Синфония да реквием" шығармасымен ұқсас. Бұл шығармаға қарама-қарсы лирикалық, ностальгиялық No 4 симфониясы, "Deliciae Basilienses" ("Базельдің ләззаттары") деп аталады, бұл швейцариялық қалада соғыс кезінде өткен демалыс күндеріне арналған құрмет ретінде жазылған. Хонеггер теміржолға құмар адам ретінде кеңінен танымал болды және бірде былай деді: "Мен әрқашан локомотивтерді қатты жақсы көретінмін. Мен үшін олар тірі жаратылыстар, мен оларды басқалар әйелдер мен жылқыларды сүйгендей сүйемін". Оның "mouvement symphonique" Pacific 231 (бу локомотивінің бейнесі) 1923 жылы танымалдылыққа ие болды. Хонеггердің көптеген шығармаларын оның ұзақ уақыттан бері дос болған Жорж Ципин қолдайды, ол олардың кейбіреулерінің премьералық жазбаларын жүргізді (Cris du Monde ораториясы, Николя де Флю). 1953 жылы ол өзінің соңғы шығармасын жазды, ол "Рождестволық кантата" болды. Ұзаққа созылған аурудан кейін ол 1955 жылы 27 қарашада Париждегі үйінде жүрек соғысынан қайтыс болды және Монмартр кварталындағы Сент-Винсент зиратына жерленді. Ол швейцариялық азамат болып қала беріп, ешқашан француз азаматтығын алмағанына қарамастан, француз үкіметі оны мемлекеттік жерлеу рәсімімен құттықтады. Хонеггер стиліне Бахтың контрапункты, қозғаушы ырғақтар, мелодиялық амплитуда, өте түсті гармониялар, оркестрлік дыбыстарды импрессионисттік пайдалану және формалды архитектураға деген қызығушылық жатады. Оның стилі "Алтылық" тобындағы әріптестерінен салмақтырақ және салтанаттырақ. Германдық романтизмге қарсы реакция жасамай, "Алтылық" тобының басқа мүшелері жасағандай, Хонеггердің пісіп-жетілген шығармалары оның айқын ықпалын көрсетеді. Стильдерінің айырмашылықтарына қарамастан, ол және "Алтылық" тобының мүшесі Дариус Мийо бірге Париж консерваториясында оқыған жақын достар болды. Мийо Хонеггердің естелігіне арналған төртінші скрипкалық квинтетін арнады, ал Франсис Пуленк осылайша өз Кларинеттік сонатасын арнады.

Born Oscar Arthur Honegger (the first name was never used) to Swiss parents in Le Havre, France, he initially studied harmony with Robert Charles Martin (to whom he dedicated his first published work) and violin in Le Havre. After studying for two years at the Zurich Conservatory, he enrolled in the Paris Conservatoire from 1911 to 1918, studying with both Charles Marie Widor and Vincent d'Indy. He made his Paris compositional debut in 1916 and in 1918 wrote the ballet Le dit des jeux du monde, generally considered to be his first characteristic work. In 1926, he married Andrée Vaurabourg, a pianist and fellow student at the Paris Conservatoire, on the condition that they live in separate apartments because he required solitude for composing. Andrée lived with her mother, and Honegger visited them for lunch every day. They lived apart for the duration of their marriage, with the exception of one year from 1935 to 1936 following Vaurabourg's injury in a car accident, and the last year of Honegger's life, when he was not well enough to live alone. They had one daughter, Pascale, born in 1932. Honegger also had a son, Jean Claude (1926–2003), with the singer Claire Croiza. In the early 1920s, Honegger shot to fame with his "dramatic psalm" Le Roi David (King David), which is still in the choral repertoire. Between World War I and World War II, Honegger was very prolific. He composed the music for Abel Gance's epic 1927 film, Napoléon, which was preceded by J'accuse (1919) and La Roue (The Wheel) (1923). He composed nine ballets and three vocal stage works, amongst other works. One of those stage works, Jeanne d'Arc au bûcher (1935), a "dramatic oratorio" (to words by Paul Claudel), is thought of as one of his finest works. In addition to his pieces written alone, he collaborated with Jacques Ibert on both an opera, L'Aiglon (1937), and an operetta. During this time period, he also wrote Danse de la chèvre (1921), which has become a staple in the flute repertoire. Dedicated to René Le Roy and written for solo flute, this piece is lively and charming but with the same directness of all Honegger's work. Honegger always remained in touch with Switzerland, his parents' country of origin, until the outbreak of the war and the invasion of the Nazis made it impossible for him to leave Paris. He joined the French Resistance and was generally unaffected by the Nazis themselves, who allowed him to continue his work without too much interference. He also taught composition at the École Normale de Musique de Paris, where his students included Yves Ramette. However, he was greatly depressed by the war. Between its outbreak and his death, he wrote his last four symphonies (numbers two to five), which are among the most powerful symphonic works of the 20th century. Of these, the second, for strings, featuring a solo trumpet that plays a chorale tune in the style of Bach in the final movement, and the third, subtitled Symphonie Liturgique with three movements that evoke the Requiem Mass (Dies irae, De profundis clamavi and Dona nobis pacem), is probably the best known. Written in 1946, just after the end of the war, it has parallels with Benjamin Britten's Sinfonia da Requiem of 1940. In contrast with this work is the lyrical, nostalgic Symphony No. 4, subtitled "Deliciae Basilienses" ("The Delights of Basel"), written as a tribute to days of relaxation spent in that Swiss city during the war. Honegger was widely known as a train enthusiast and once notably said: "I have always loved locomotives passionately. For me they are living creatures and I love them as others love women or horses." His "mouvement symphonique" Pacific 231 (a depiction of a steam locomotive) gained him early notoriety in 1923. Many of Honegger's works were championed by his longtime friend Georges Tzipine, who conducted the premiere recordings of some of them (Cris du Monde oratorio, Nicolas de Flüe). In 1953 he wrote his last composition, A Christmas Cantata. After a protracted illness, he died at home in Paris of a heart attack on 27 November 1955 and was interred in the Saint Vincent Cemetery in the Montmartre Quarter. He was given a state funeral by the French government, although he remained a Swiss national and never took French citizenship. The principal elements of Honegger's style are Bachian counterpoint, driving rhythms, melodic amplitude, highly coloristic harmonies, an impressionistic use of orchestral sonorities, and a concern for formal architecture. His style is weightier and more solemn than that of his colleagues in Les Six. Far from reacting against German romanticism as the other members of Les Six did, Honegger's mature works show evidence of a distinct influence by it. Despite the differences in their styles, he and fellow Les Six member Darius Milhaud were close friends, having studied together at the Paris Conservatoire. Milhaud dedicated his fourth string quintet to Honegger's memory, while Francis Poulenc similarly dedicated his Clarinet Sonata.

Мұра

Хонеггер 1996 жылғы қазан айында шығарылған және 2017 жылы алмастырылған швейцариялық жиырма франк банкнотасында (сегізінші серия) суреті бейнеленген. Хонеггердің симфониялық шығармасы "Рэгби" 1929 жылы Париж симфониялық оркестрін дирижерлік еткен кезде электрлік жазу арқылы жазылған. Хонеггердің дирижер ретінде өзінің музыкасын жазған көптеген жазбалары Pearl және Dutton компанияларымен CD форматында қайта шығарылды. Мұз хоккейшісі Даг Хонеггер – оның шөбересі.