Көне кемелердің моделдері: Археологиялық маңызы мен тарихы

Кіріспе

статикалық кеме модельдері

Кеме модельдері – кемелердің масштабты түрде жасалған үлгілері. Олардың мөлшері 1/6000 масштабты әскери ойындарға арналған кішкентай модельдерден бастап, адамдарды сыйдыра алатын үлкен кемелерге дейін жетеді. Кеме модельдеу – кеме жасаумен бірдей көне өнер, оның тарихы су көлігінің пайда болған ежелгі заманға дейін барады.

Ежелгі Жерорта теңізі

Көне кемелер мен қайықтардың үлгілері Жерорта теңізінің бойында, әсіресе ежелгі Грекия, Египет және Финикияда табылған. Бұл үлгілер археологтарға теңіз саяхаты технологиясы және теңіз шаруашылығының әлеуметтік-экономикалық маңызы туралы құнды ақпарат береді. Ежелгі қайықтар мен кемелердің үлгілері археологтар үшін қаншалықты пайдалы болса да, олардың дұрыс түсіндірілуі кейде қиын, себебі суретшілердің қателіктері, үлгі дизайнындағы күмәнділік және ғасырлар бойындағы тозу орын алады. Кемелер "көне заманның ең күрделі технологиялық құрылғыларының бірі" болған. Кемелер алыс сапарларды және сауданы ыңғайлырақ және экономикалық тұрғыдан тиімді етіп, соғысқа жаңа қырынан көңіл бөлді. Осылайша, кемелер көне заман халқы үшін үлкен маңызға ие болды, және бұл кемелердің үлгілерін жасау арқылы көрініс тапты. Ежелгі қайықтар мен кемелердің үлгілері әртүрлі материалдардан жасалған және әртүрлі мақсаттарға арналған. Қайықтар мен кемелердің үлгілерінің ең көп таралған мақсаттары – жерлеу рәсімдеріндегі сыйлықтар, тұрмыстық заттар, өнер және ойыншықтар. Археологтар Жерорта теңізі аймағында кемелер мен қайықтардың үлгілерін тапқан, бірақ кеме үлгілерін жасауда ең табысты үш мәдениет гректер, финикиялықтар және египеттіктер болды. Археологтар ежелгі грек кемелерінің үлгілері жерлеу немесе құрбандық ретінде, сондай-ақ шамдар немесе сусын құюға арналған ыдыстар сияқты тұрмыстық заттар ретінде қолданылғанын анықтады. Ежелгі грек үлгілерінде бейнеленген кемелерді шағын қайықтар, сауда кемелері және әскери кемелер деп жіктеуге болады. Үлгілер ағаштан, қоладан, қорғасыннан және саз балшықтан жасалған. Грек әскери кемелерін кішкентай көлемде жасауға көбірек көңіл бөлінген. Штаттлихе музейі (нем. Германияның Кассель қаласындағы "Жер мұражайы") сатып алған бір үлгі археологтар мен тарихшыларға гемиолия соғыс кемесінің қалай болғанын түсінуге көмектеседі. Археологтар Кассель үлгісін б.з.д. 6-шы немесе 5-ші ғасырға жатқызып, оны иконографиялық және әдеби деректер арқылы растаған. Бұл кеме үлгісі саздан жасалған және Геродоттың "Тарих" кітабында сипатталған, қыш құмыралар, монеталар, мөрлер және сусын құюға арналған ыдыстарда бейнеленген қабан басы пішіндес ерекше мұрын бөлігіне ие. Бұл үлгі әдеттегі соғыс кемесінен кішкентайрақ кеменің миниатюрасы болып табылады. Кемедегі 8 қабырғаға тесілген тесіктер, қабырғаларға бекітілген отыруға арналған орындықтар болуы мүмкін екенін көрсетеді. Егер қабырғаларға тесілген тесіктер жасанды экипажға арналған болса, онда экипаж орындықтары ортаңғы бөлігінде екі адамнан, ал кеменің тарылатын алдыңғы және артқы бөлігінде бір адамнан тұратын болар еді. Мұндай орындықтармен жасалған шағын кемеге гемиолия немесе "бір жарым" деп аталатын. Бұл атау екі қайықтаушының бір жағында, ал біреуі екінші жағында отыратынын білдіреді. Басқа ерте қола дәуіріндегі кемелер мен қайықтардың үлгілерінен айырмашылығы, бұл үлгі жерлеу орнынан табылған жоқ. Бұл үлгі жерлеу құрбандығы емес, баланың ойыншығы немесе өнер туындысы деп есептеледі. Үлгінің өзінде екі басында да кілдің ұшар штырынан ұзартылған бөлігі бар. Сырт көрінісіне қарамастан, бұл ұзартылған бөліктер тарауыл емес. Үлгі балық аулайтын қайықты бейнелейтіндіктен, тарауыл қажет емес. Бұл үлгіде үш жұп ескекшілермен жүретін қайық бейнеленген, олар "ескектерді судан тартып алудың соңғы сәтінде, көтеріп алуға дайын тұрып, қолдарын көкірекке көтеріп тұрған" күйде бейнеленген. Археологтар орындықтар арасындағы қашықтық, қайықтаушылар арасындағы ендік қашықтық және кеменің максималды суға бату тереңдігі туралы бірқатар болжамдарға сүйене отырып, осы өлшемдерді есептей алады. Бұл қайықтар екі түрге бөлінеді: Нилде пайдаланылатын нақты кемелерді бейнелейтін қайық үлгілері және діни мақсаттар үшін қажет деп саналатын қайық үлгілері. Модельдің екінші түрі нақты өмірде қолданылған болуы мүмкін, бірақ олар тек сиқырлы қайықтар болды. Қабірлерден табылған қайықтардың көпшілігі ағаштан ойылған, соның ішінде Мекетре қабіріндегі (б.з.д. 2061–2010 жж.) қайықтар да бар. Бұл екі қабірдегі суреттерде бейнеленген кемелердің әртүрлілігі археологтарға Египетте қолданылған қайықтардың түрлері туралы жаңа мәліметтер берді. Тордың судың астында бейнеленгені ме, әлде балықшылар оны судан тартып алып жатқаны ме, әлі белгісіз. Егер суретші тордың судың ішінде екенін көрсетуді көздесе, онда ол кері бұрылған. Әрине, кері бұрылған тор балық аулауға жарамайды. Бұл күмәнділік кеме үлгілерін жасайтын шеберлердің көркемдік шындығына қатысты сұрақ тудырады. Финикиялық үлгідегі қабырғалардағы тесіктердің және Мекетредегі қайықтың екіжақтылығын көрсететіндей, археологтар ежелгі кеме үлгілерін түсіндіру кезінде суретшілердің қателіктеріне ұшырау мүмкіндігін ескеруі керек. Траулерлік тордың кері бұрылуы сияқты қателік тривиальды сияқты көрінсе де, сабақ маңызды. Археологтардың ежелгі суретшілер кемелер мен қайықтардың егжей-тегжейлі бөлшектерімен толыққанды таныс болмауы мүмкін екенін ескеруі маңызды. Ежелгі Жерорта теңізі кемелерінің үлгілерін түсіндірудің кейбір шектеулеріне қарамастан, археологтар осы заттардан көп ақпарат ала алды. Бұл ақпарат көне теңіз саяхаты технологиясы және мәдениеті туралы білімдегі бос орындарды толтыруға көмектесті.

Ancient ship and boat models have been discovered throughout the Mediterranean, especially from ancient Greece, Egypt, and Phoenicia. These models provide archaeologists with valuable information regarding seafaring technology and the sociological and economic importance of seafaring. In spite of how helpful ancient boat and ship models are to archaeologists, they are not always easily or correctly interpreted due to artists’ mistakes, ambiguity in the model design, and wear and tear over the centuries. Ships "were among the most technologically complex mechanisms of the ancient world." Ships made far flung travel and trade more comfortable and economical, and they added a whole new facet to warfare. Thus, ships carried a great deal of significance to the people of the ancient world, and this is expressed partly through the creation of boat and ship models. Ancient boat and ship models are made of a variety of materials and are intended for different purposes. The most common purposes for boat and ship models include burial votives, house hold articles, art, and toys. While archaeologists have found ship and boat models from societies all around the Mediterranean, the three of the most prolific ship model building cultures were the Greeks, Phoenicians, and Egyptians. Archaeologists have determined that Ancient Greek ship models were used as burial or votive offerings and as household articles such as lamps or drinking vessels. The kinds of ships depicted in Ancient Greek models can be classified broadly as small craft, merchant vessels, and warships. Models were cast in different materials, including wood, bronze, lead, and clay. Greek warships were popular subjects to be made in miniature. One particular model, acquired by the Staatliches Museum (engl. : Land museum) in Kassel, Germany, proves to be helpful to archaeologists and historians in understanding what a hemiolia warship was like. Archaeologists have tentatively dated the Kassel model to be from the 6th or 5th centuries BC through iconographic and literary sources. This ship model is made of clay and features a distinctive prow shaped like a boar's head that is described by Herodotus in The History, and depicted on pottery, coins seals and drinking cups. The model is a miniature of a vessel that would have been too small to be a typical warship. The presence of holes bored into 8 thwarts in the ship suggests that the thwarts may have been seats for a pegged in dummy crew. If the holes bored into the thwarts are indeed meant to accommodate a dummy crew, the crew seating would have been arranged with two men per bench amidships, and one man per bench fore and aft where the ship narrows so that there is only room for one man. suggests that a small ship with this type of seating arrangement would have been called a hemiolia, or a one and a halfer. The name indicates that two oarsmen would have been seated on half of the benches and one on the others. As opposed to other Early Bronze Age ship and boat models, this model was not found in a burial context. This model is thought to be a child's toy or a piece of art, instead of a burial offering. The model itself features a projection of the keel beyond the stem post at both ends. Despite appearances, these projections are not rams. Because the model is depicting a fishing boat, there would be no need for rams. The model is of an oared boat manned by three pairs of oarsmen, who are rendered with "hands raised to their chests, in the last instant of pulling the oar in the water, before lifting it for the recovery." Archaeologists are able to calculate these estimates of size by employing a series of assumptions about the distance between benches, the lateral distance between rowers, and a maximum draft of the vessel. These boats have been categorised into two types: boat models that represent actual vessels used on the Nile, and boat models that represent boats that are considered necessary for religious purposes. The second type of model may or may not have been used in real life, but were purely magical boats. The majority of boats found in tombs are carved from wood. and in the tomb of Meketre (2061–2010 BC). The wide variety of vessels depicted by the models in these two tombs has provided archaeologists new information on the types of boats that were used in Egypt. It is uncertain whether or not the net is meant to be depicted as being under the water or being pulled out of the water by the fishermen. In the event that the artist meant for the net to be in the water, it is upside down. Needless to say, the upside down net would not work for catching fish. This ambiguity points up the question of artistic veracity of the craftsmen who make ship models. As is attested by the ambiguity of the holes in the sides of the Phoenician model, and the skiff from Meketre, archaeologists need to be aware of the possibility of artistic error while interpreting ancient ship models. While a mistake involving an inverted trawling net may seem trivial, the lesson is important. It is important for archaeologists to be aware of the possibility that ancient artists may not have been familiar with the finer details of ships and boats. Despite some of the limitations of interpreting ancient Mediterranean ship models, archaeologists have been able to glean a great deal of information from these items. This information has been instrumental in filling in gaps in knowledge about ancient seafaring technology and culture.

Еуропа

Еуропалық кемелердің ең көне сақталған үлгілері 12-15 ғасырлардағы галералар, галеондар және мүмкін карактар сияқты ерте кемелердің үлгілері. Олар кейде шіркеулерде орнатылып, кемелерді және олармен жүзіп өткендерді жарылқау рәсімдерінде немесе сәтті сапарлар немесе теңіздегі қауіптен аман қалғандар үшін арнау ретінде қолданылған. Бұл практика католик елдерінде 19 ғасырға дейін кең таралды. 18 ғасырдың басына дейін Еуропадағы барлық шағын кемелер мен көптеген үлкен кемелер ресми жоспарсыз салынды. Кеме жасаушылар болашақ клиенттерге кеме қалай болатынын көрсету және кеме жасаудың жаңа әдістерін түсіндіру үшін үлгілер жасады. Бұл суретшілер үшін де пайдалы болды, ал Голландияның Алтын ғасырынан бастап суретшілер модельдерді кеңінен пайдаланғаны анық. Корольдік флот үшін жасалған кеме үлгілері Адмиралтейство үлгілері деп аталды және негізінен 18-19 ғасырларда ұсынылған соғыс кемелерінің дизайнын көрсету үшін жасалды. Түрмедегілерге олардың сәнді болуы үшін пил сүйегі берілді. Көбінесе үлгілердің қабықшасы ағаштан ойылып жасалған, ал тізгіштері адам шашынан, жылқы шашынан, жібектен немесе басқа да жақсы материалдардан жасалған. Мачталар мен рельстерге сүйек немесе пил сүйегі қолданылды, ал қабықша бетіне жұқа қабат жабылды. 18-19 ғасырларда Ұлыбританияның теңіз үстемдігінің салдарынан кемелер мен кеме үлгілеріне қоғамдық қызығушылық арта түсті. Көптеген қарапайым үлгілер балалардың ойыншықтары ретінде жасалды, бұл сәндік емес, функционалды кеме үлгілерін жасауға әкелді. Ұлыбритания 1838 жылы Хайд-паркте Серпентин желкендеу клубын құрды, содан кейін 1845 жылы алғашқы Лондон модельдік яхта клубы құрылды. 1880 жылдары Кенсингтон бақшасының дөңгелек тоғанында үш модельдік желкендеу клубы болды. Ал АҚШ-та Бушер. 20 ғасырдың басындағы үлгілер ағаш қабықшадан және зәкірлер, тіректер мен торап блоктары үшін құйылған қорғасыннан тұрды. Бұл материалдар біртіндеп пластикалық жиынтықтарға жол берді. Құймақ табақтың пайда болуы және құрал-жабдық машиналарының жетілдірілуі 1900 жылдан бастап кеме үлгілерін жасауда маңызды жетістіктерге әкелді. Темірдің жұқа, жұмыс істеуге жарамды табақтары тот баспау үшін қалайымен қапталды, содан кейін кеме үлгілерінің жиынтықтарын жасау үшін көптеп өндірілді. Бұл процесті француздық кеме үлгілерін өндіруші Radiguet компаниясы бастады, ол қысымды бу қозғалтқыштары, ағаш палубалары және мыс арматурасы бар цинк қайықтар желісін шығарды. Құймақ табақтан жасалған кемелерді жылдам өндіруге мүмкіндік берді, сондықтан 1909 жылы бір өндіруші сол жылы Монакода өткен жарысқа қатысқан жылдамдық қайықтарының үлгілерін жасады. Popular Science журналының мәліметінше, сол кездегі "кеме үлгілерін жасау хоббисінің танымал көшбасшысы" Макканн 1929 жылы Кеме үлгілерін жасаушылар клубын құрды, ол хатшы және қазынашы болды, ал теңіз суретшісі және кеме үлгілерін жасаушы Гордон Грант президент болды. Бұл хоббиге арналған әлемдегі жетекші журнал, Модельдік қайық, Ұлыбританияда MyTime Media баспасынан шығарылады және 1950 жылдан бері үздіксіз басылып келеді. Соңғы жылдары интернетке кең қол жеткізілім кеме үлгілерін насихаттауда маңызды рөл атқарды, энтузиастерге өз жұмыстарын көрсету және тәжірибе алмасу мүмкіндігін берді. Modelwarships сияқты интернет сайттары. com, Steelnavy. com, немесе Model Shipwrights пластикалық кеме үлгілерін жасаушыларға бағытталған, ал Hyperscale сияқты басқалары негізінен ұшақтарға немесе басқа тақырыптарға бағытталған, бірақ пластикалық кеме үлгілерін де жиі көрсетеді.

Some of the oldest surviving European ship models have been those of early craft such as galleys, galleons, and possibly carracks, dating from the 12th through the 15th centuries and found occasionally mounted in churches, where they were used in ceremonies to bless ships and those who sailed in them, or as votive offerings for successful voyages or surviving peril at sea, a practice which remained common in Catholic countries until the 19th century. Until the early 18th century, virtually all European small craft and many larger vessels were built without formal plans being drawn. Shipwrights would construct models to show prospective customers how the full size ship would appear and to illustrate advanced building techniques. These were also useful for marine artists, and it is clear that from Dutch Golden Age Painting onwards extensive use of models was made by artists. Ship models constructed for the Royal Navy were referred to as Admiralty models and were principally constructed during the 18th and 19th centuries to depict proposed warship design. which responded by supplying the prisoners with ivory so that the models would be more decorative. For the most part, the models had carved wooden hulls with rigging made from human hair, horsehair, silk, or whatever other fine material could be obtained. Bone or ivory would be used for masts and spars, and as a thin veneer over the hull. A consequence of Britain's naval supremacy in the eighteenth and nineteenth centuries was wide public interest in ships and ship models. Numerous fairly crude models were built as children's toys leading to the creation of functional, as opposed to decorative, ship models. Britain also led the world in model ship sailing clubs – in 1838 the Serpentine Sailing Society was started in Hyde Park, followed by the first London Model Yacht Club in 1845. By the 1880s there were three model sailing clubs sharing the Kensington Gardens Round Pond alone. and Boucher's in the United States. Early 20th century models comprised a combination of wooden hulls and cast lead for anchors, deadeyes, and rigging blocks. These materials gradually gave way to plastic precast sets. The development of tinplate and improvements in machine tools enabled significant advances in ship modelling from 1900 onwards. Thin, workable sheets of iron could be coated with tin to prevent rusting, then mass produced as parts of ship model kits. The process was pioneered by French ship model manufacturer Radiguet, which produced a line of zinc boats with pressurised steam engines, wooden decking and brass fittings. The speed of production for tinplate vessels enabled one 1909 manufacturer to produce ship models of speedboats that had competed that year in Monaco. McCann, who, according to Popular Science was the "recognized leader of the ship model building hobby" of his time founded the Ship Model Makers′ Club in 1929, with him as secretary and treasurer and marine artist and fellow ship model builder Gordon Grant as president. The world's leading magazine for this hobby, Model Boat, is published from the UK by MyTime Media and has been in print continuously since 1950. In recent years, widespread internet access has played a major role in promoting ship modelling, offering enthusiasts the opportunity to show off their work and share techniques. Internet sites such as Modelwarships. com, Steelnavy. com, or Model Shipwrights are oriented to plastic model ship builders, while others such as Hyperscale focus largely on aircraft or other subjects can regularly feature plastic ship models as well.

Ағаштан жасалған

Ағаштан жасалған кеме үлгілерінің корпустары бірнеше тәсілмен жасалуы мүмкін. Ең қарапайымы – бір тікелей ағаш блогынан кесіліп, қашалған қатты ағаш корпус. Бұл әдіс нақты нәтижеге қол жеткізу үшін ең көп шеберлік пен дағдыны қажет етеді. Бұл техниканың бір түрі, кейде "нан мен май" құрылысы деп аталатын (ағаш – "нан", ал желім – "май") – тік тігіспен (ол палуба дизайнына енгізілуі мүмкін) немесе көлденең тігіспен бірге желімделген жұқа ағаш блоктарынан жасалған корпус. Бұл қажетті кесу мөлшерін азайтады, бірақ әлі де нақты корпус пішініне қол жеткізу үшін шеберлік пен үлгілерді пайдалану қажет. Модельдеудегі дәлдік пен жеңіл конструкцияны қуыс корпус жасау арқылы қол жеткізуге болады. "Тақта-перегородка" (планк-перде) техникасы – модельдің корпусын құрайтын тақталармен жабылған пішінді платформаны жасау үшін кеменің кіл бойымен орналасқан пішінді перегородкалардың сериясын орнатуды қамтиды. "Тақта-кадр" (планк-фрейм) конструкциясы модельді толыққанды ағаш кеме жасалғандай құрастырады. Кілі тік және тура болуын қамтамасыз ететіндей етіп орнатылады. Корма және бастион орнатылады, өлі ағаш және нығайту элементтері қосылады, ал кіл бойымен пішінді кадрлардың сериясы орнатылып, модельдің ішкі қаңқасын құрайды. Содан кейін тақталар кадрға сыртқы қаптаманы жасау үшін жабыстырылады. Ағаш корпус дұрыс герметикаланған болса, оны басқарылатын модельдер үшін пайдалануға болады.

Пластик

Екінші дүниежүзілік соғыстан бергі ондаған жылдар ішінде полистиролдан жасалған пластикалық кемелердің модельдері күннен-күнге танымал бола берді. Бұл модельдер пластикалық цементпен біріктірілетін, алдын ала жасалған пластикалық бөліктерден тұрады, оларды құрастыру еңбекті көп талап ететін дәстүрлі ағаш модельдерге қарағанда әлдеқайда оңай. Арзан пластикалық жиынтықтар бастапқыда соғыстан кейінгі буынға арналған еді, олар оларды біріктіріп, бір күннің ішінде жарамды көшірмелер жасауға болатын. Пластикалық модельдер кемелердің әртүрлі түрлері үшін толық корпус және су сызығы нұсқаларында қол жетімді. Жақында әртүрлі шағын компаниялар ұсынатын суық керітінділі (cold cure resin) жиынтықтар да пайда болды. Бұл жиынтықтар көбінесе негізгі өндірушілерге қарағанда сирек кездесетін тақырыптарды қамтиды. Масштабтар да әртүрлі, алғашқы күндердегі көптеген жиынтықтар "қорап масштабында" болды, яғни хобби дүкендерінің сөрелеріне ыңғайлы орналасу үшін жасалған біркелкі өлшемді қорапқа сәйкес келетіндей етіп жасалған. Кейін масштабтар стандартталды, бұл модельдерге тұрақты масштабтағы жинақтар құруға мүмкіндік берді, бірақ әлі де таңдауға көптеген нұсқалар бар. Еуропада 1/400 масштабы танымал болып қала береді, ал АҚШ және Жапонияда ең танымал масштабтар 1/700 (Екінші дүниежүзілік соғыстағы ұшақ тасымалдаушы кемесі шамамен бір футтық болады) және 1/350 (1/700-ден екі есе ұзын) болып табылады. Дегенмен, негізгі пластикалық жиынтық өндірушілері 1/1200-ден бастап 1/72-ге дейін, тіпті одан да үлкен жиынтықтарды шығарады. Airfix, Revell, Frog және Pyro сияқты пластикалық модель жиынтығының алғашқы өндірушілеріне Imai, Tamiya, Hasegawa, Skywave/Pit Road, Trumpeter, Dragon Models Limited және тағы да басқалары қосылды, олар модельдердің кең ауқымын шығаруда. Пластикалық модель жиынтығының нарығы жылдар бойы күрделі, жоғары сапалы жиынтықтарға төлеуге дайын ересек хоббистерге қарай өзгерді. Соңғы уақытта негізгі жиынтықтарды жетілдіру үшін қосымша бөлшектер пайда болды. Пластикалық модельдерді дәлдеу үшін декальдер, арнайы бояулар және металлдан жасалған ауыстырылатын зеңбіректер қол жетімді. Төзімді фотоэнгравталған металл жиынтықтарының (әдетте тот баспайтын болаттан немесе латуньдан жасалған) енгізілуі инъекциялық қалыпталған пластикалық жиынтықтармен мүмкін емес, әлдеқайда реалистік линьдер, крандар және басқа да бөлшектерді қамтамасыз етеді.

In the decades since World War Two injection molded polystyrene plastic model ships have become increasingly popular. Consisting of preformed plastic parts which can be bonded together with plastic cement, these models are much simpler to construct than the more labor intensive traditional wooden models. The inexpensive plastic kits were initially targeted to the postwar generation who could glue them together and produce passable replicas in a single afternoon. Plastic models are available in both full hull and waterline versions for a wide variety of vessels. A more recent addition has been a variety of kits in cold cure resin marketed by various small companies as part of a cottage industry. These often cover more obscure subjects than mainstream manufacturers. Scales vary as well, with many kits from the early days being "box scale"; that is, scaled to fit into a uniform sized box designed to fit conveniently on hobby shop shelves. Scales have since become more standardized to enable modelers to construct consistent scale collections, but there are still many to choose from. In Europe 1/400 scale remains popular, while in the United States and Japan the most popular scales are 1/700 (making a World War Two aircraft carrier about a foot long) and 1/350 (twice as long as 1/700). Nevertheless, mainstream plastic kit manufacturers continue to produce kits as small as 1/1200 and as large as 1/72, with a few even larger. The early plastic model kit producers such as Airfix, Revell, Frog and Pyro have since been joined by Imai, Tamiya, Hasegawa, Skywave/Pit Road, Trumpeter, Dragon Models Limited and many others in producing a wide array of model subjects. The plastic model kit market has shifted over the years to a focus on adult hobbyists willing to pay for more elaborate, higher quality kits. Another recent development has been the advent of aftermarket parts to enhance the basic kits. Decals, specialized paints and turned metal replacement gun barrels are available to make plastic models more accurate. The introduction of flat photoetched metal sets, usually stainless steel or brass, also provide much more realistic lifelines, cranes, and other details than are possible with the injection molded plastic kits.

Соғыс ойыны

Кеме үлгілері ежелден бері соғыс ойындары үшін қолданылып келген, бірақ егжей-тегжейлі ережелердің енгізілуі 20 ғасырдың басында осы практиканы одан әрі танымал етті. Көбінесе 1:1200 және 1:1250 масштабтарындағы шағын кемелер үлкен ойын алаңдарында тарихи шайқастарды қайта жасай немесе үкіметтер үшін болашақ кездесулерді жоспарлай отырып маневрленді. Бұл модельдер кеме түрлерінің қарапайым бейнелері болды, оларды тануға жеткілікті детальдармен жасалған. Бассетт Лоук осы модельдерді Англияда көпшілікке, сондай-ақ коллекционерлерге арналған толыққанды нұсқаларымен бірге сатты. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін неміс компаниясы "Викинг" бұл салада жетекші болды, бірақ соғыс оның басымдығын тоқтатты. АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан кезде Чарльз Кинг Ван Риперге 1 футтан (0 метр) 64 футқа (20 метр) дейінгі масштабта идентификациялық модельдер жасау тапсырылды. Ол АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Гротон, Коннектикут штатындағы Суасты кемелеріне шабуыл жасау оқытушысы үшін 1:1200 масштабты жүк кемелерінің модельдерін жасады.

Үлкен ауқым

Үлкен кеме модельдері тарихи кемелерді мұражайларда құжаттауға, ал компанияларда әшекейлеу және жарнамалық мақсаттарда қолданылып келген. Мұндай модельдерді көбінесе коммерциялық фирмалар немесе бұрынғы ірі кеме құрылыс орындарының модельдеу бөлімдері жасайды. АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін кеме модельдерін жасаудағы белгілі бір компания – «Гиббс & Кокс» фирмасы. Олардың салған «Миссури» кемесінің 1/48 масштабты моделі Вашингтон Әскери-теңіз кемесі мұражайында қойылған. Оны жасауға шамамен 77 000 адам-сағат жұмыс уақыты жұмсалды. Коммерциялық кеме модельдері әдетте қатаң талаптарға сай жасалады. Мысалы, АҚШ Әскери-теңіз күштері модельдің «қызмет ету мерзімін» жүз жылға дейін сақтау үшін қолданылатын материалдар мен әдістерге қатысты нақты ережелер жиынтығын бекіткен.

Радиобақылау

Кейбір хоббишілер радиобасқару жабдықтарын қолдана отырып, кемелердің кішірейтілген модельдерін жасайды және басқарады. Олар аквариумда жүзе алатын кішкентай модельдерден бастап, үлкен су кеңістіктерінде жүзе алатын кемелерге дейін алуан түрлі болуы мүмкін. Одан әрі дамытылған түрі – модельдік соғыс кемелерінің шайқасы, онда кішірейтілген модельдер бір-біріне оқтармен шабуыл жасайды.

Инженерлік модельдер

Кеме модельдері инженерлік саласында маңызды роль атқарады, мұнда жаңа конструкцияның аналитикалық есептеулерін растау қажет. Ұқсастық принциптері масштабталған модельден алынған өлшемдерді толық көлемді конструкцияға қолдану үшін пайдаланылады. Модельдер көбінесе модельдік бассейн деп аталатын арнайы жабдықталған орталықтарда сынақтан өтеді.

Адаммен жабдықталған

Адаммен басқарылатын кеме үлгілері – ашық суда кем дегенде бір адамды тасымалдауға және басқаруға мүмкіндік беретін кемелердің моделі. Олар нақты кеме сияқты мінез-құлық танытуы керек, кеме басқарушыға сол сезімді сыйлауы тиіс. Жел, ағыс, толқындар, су тереңдігі, арналар және бекеттер сияқты физикалық жағдайлар шынайы түрде қайта жаңғыртуы керек. Адаммен басқарылатын модельдер зерттеулер (мысалы, кеме мінез-құлқы), инженерлік (мысалы, порт жоспарлау) және кеме басқару оқытуы (мысалы, теңіз пилоттары, капитан мен офицерлер) үшін қолданылады. Олар әдетте 1:25 масштабта жасалады. Адаммен басқарылатын модельдерде оқытудың мақсаты – теңізшілерге кеменің қиын жағдайлардағы маневрлеуін жақсырақ түсіну арқылы маневрлеу дағдыларын меңгеруге немесе жетілдіруге көмектесу. Теңіз пилоттары үшін адаммен басқарылатын модельдер кеменің мінез-құлқын түсіну үшін толық масштабтағы прототипке ең жақын балама болып саналады. Екі тәсілмен де оқығандар масштабты модельдер компьютерлік симуляторларды толықтырады деп санайды. Ағыстар, толқындар, буксирлер, якорьдер, жағалау әсерлері және т.б. сияқты маневрлер масштабты модельдерде дәлірек қайта жаңғыртылса, сандық симуляторлар көпір ортасында көбірек шынайылықты қамтамасыз етеді. Port Revel Shiphandling Training Centre – Франциядағы теңіз пилоттық мектебі, ол супертанкерлер, контейнер тасымалдаушы кемелер, сұйытылған газ тасымалдаушылар және круиздік кемелер сияқты ірі кемелерде пилоттарды, капитан мен офицерлерді даярлауға маманданған. Бұл оқу орталығында порттардағы, каналдардағы және ашық теңіздегі жағдайларды модельдеу үшін жасалған жасанды көлде 1:25 масштабтағы адаммен басқарылатын модельдер қолданылады. Бұл әлемдегі алғашқы осындай оқу орталығы болды. Орталық 1967 жылы Гренобль қаласының жанында Laboratoire Dauphinois d'Hydraulique мекемесімен құрылған.

Жахталар

Модельдік яхталар – желкенді, бумен, қозғалтқышпен немесе электрмотормен жүретін, көбінесе демалыс кемелеріне ұқсайтын жұмыс істейтін кемелер. Алайда, бұл хоббиге жұмыс кемелерінің, мысалы, буксирлердің және осы мақалада статикалық модельдер ретінде көрсетілген басқа да кемелердің модельдерін жасау және пайдалану да кіреді.

Кеме жасаушылар гильдиясының үлгілері

Кеме жасаушылар гильдиялары әртүрлі су кемелерінің өте дәл статикалық модельдерін жасауға күш-жігерін жұмсайды және бұл тәжірибелі кеме модельдеушілерге жаңа мүшелерге өз білімдерін беруге, барлық деңгейдегі мүшелерге жаңа идеялармен алмасуға мүмкіндік беретін, сондай-ақ әлеуметтік функция ретінде қызмет ететін әлеуметтік топтастыру болып табылады. Кейбір кеме жасаушылар гильдиялары үкіметтік және теңіз күштері мекемелеріне енгізіліп, теңіз тарихы, кеме дизайны туралы ақпаратты жинау және тарату орталығы ретінде жартылай ресми мәртебеге ие болады. Сонымен қатар, олар кеме модельдеу өнерін үйрету арқылы модельдер жасау, қалпына келтіру, жөндеу және мұражайлық экскурсиялық қызметтер атқарады. USS Конституция мұражайы кеме тұрған жерге жақын Шарлстаун теңіз кемежайында кеме жасаушылар гильдиясын ұйымдастырады, ал Сан-Франциско теңіз ұлттық тарихи паркі Хайд-стрит пирсі кеме жасаушыларын қолдап, оларға жұмыс істеуге және кездесу өткізуге арналған орынды "Эврика" паромдық кемесінде ұсынады, олар мұражайдың жұмыс жасаушы ерікті демеушілері саналады.

Жинақтар

Кеме модельдерінің ең ірі жинағы Гринвичтегі Ұлттық теңіз мұражайында деп саналады, онда шамамен 5000 дана бар, олардың көп бөлігі Кент графтығындағы Чатем тарихи кемежайындағы №1 балқыту шеберханасындағы Модельдік сақтау орнында сақталады. Жеке меншіктегі ең ірі екі жинақ оларды жасаған хоббишілерге тиесілі. Англиялық Филип Уоррен 1:300 масштабтағы 432 кеме моделін өзі жасаған. Перулық Эрик Навас 1005 әскери кемеден тұратын жинаққа ие, олардың бір бөлігін ол бастапқы материалдардан құрастырған.