Кіріспе

1972 жылы Джастин Грин жазған графикалық роман. «Бинки Браун қасиетті Мариямен кездеседі» – американдық карикатурист Джастин Гриннің 1972 жылы жарық көрген автобиографиялық комиксі. Грин Бинки Браунның кейіпін киіп, жастық шағында күрескен «мәжбүрлеуші невроз» туралы айтады және оны қатаң католик тәрбиесіне байланыстырады. Кейін Гринге обсессивті-компульсивті бұзылу (ОКБ) диагнозы қойылып, ол өзінің проблемаларын осы тұрғысынан қарастыра бастады. Оқиғада Бинки Браунды бақылай алмайтын күнәлі ойлар мазалайды; қорқынышпен, фалликалық нысандар нағыз пениске айналып, шіркеулер мен Мария ананың мүсіндері сияқты діни нысандарға ол «мүше сәулелері» деп атаған нәрсені жолдайды. Ол ішкі қағидалар мен оларды бұзғаны үшін жазалар жиынтығын жасайды. Азап тоқмейді, ол Католик шіркеуін оның себебі деп санап, қарсы шығады. Бұл туындыда бейнелеу және повество техникасының алуан түрлілігі басты кейіпкердің азабын бейнелейтін стильде үйлесім табады. «Бинки Браун» өзімен бір замандас карикатурашыларға, мысалы Алин Комински, Роберт Крамб және Арт Шпигельманға тікелей әсер етті, олар да осыған ұқсас өзіндік туындылар жасауға көшті. «Бинки Браун» ағылшын тіліндегі комикстердегі алғашқы маңызды автобиографиялық туынды ретінде танылды, ал оның көптеген аспектілері астыртқы және баламалы комикстерде кеңінен тарады.

Өмірбаян

Джастин Грин (1945–2022) еврей әкесі мен католик анасының ұлы ретінде дүниеге келді және католик дінінде тәрбиеленді. Бала кезінде алдымен католик шіркеуінің мектебіне қатысты, кейін студенттердің көп бөлігі еврейлер болатын мектепке ауысты. 1958 жылы ол католик дінінен бас тартты, себебі ол оның өзіне "құлықты невроз" тудырғанына сенді, ал ондаған жылдардан кейін оған мәжбүрлеуші-құлықты бұзылыс (МҚБ) диагнозы қойылды. Грин 1967 жылы Род-Айленд дизайн мектебінде сурет салуды оқып жүргенде Роберт Крамбтың туындыларын ашты және мультфильм жасауға бет бұрды, ол Крамбтың "қисайған панельдерге тығылған қатал суретіне" қызығушылық танытты. Ол өзінің шығармашылығында "өз психикасындағы қиял-ойлардың арнасы ретінде табиғи және автоматты стильді" табу үшін тәжірибе жасады. 1968 жылы Сиракуза университетінің магистратура бағдарламасынан Сан-Францискоға көшіп баруға "шақырылғандай" сезімге ие болып, оқуын тастады, онда контракультура ортасында жаңа өнер саласы гүлденіп жатты. Сол жылы Грин 1968 жылы Род-Айленд штатының Провиденс қаласында шығарылған бір мерзімдік басылымда жарияланған "Жаңылған мектеп оқушысының жасырын сырлары" комиксінде дінге құмар кейіпкерді енгізді. Ол 1969 жылы "Yellow Dog" жер асты комиксінің 17-ші санында жарияланған "Бинки Браун өзінің ересектеу рәсімдерін ойлап табады" деген комикстегі кейіпкерді Бинки Браун деп атады. "Бинки Браунның азабы" 1971 жылы Last Gasp басылымынан шыққан "Laugh in the Dark" журналының бірінші санында жарық көрді. Сол кезде комикс кітаптары АҚШ-та төмен деңгейлі балалар ойын-сауығы ретінде қарастырылды және көптеген адамдар оларды жасөспірімдердің бұзылысымен байланыстырды. Комикстердің мәдени құндылығы төмен болды және американдық карикатурашылардың азабы осы ортаның өнеріне лайық емес екеніне күмән келтірді.

Қысқаша мазмұны

Грин (карикатурашы) Бинки Браунның кейіпкерін алады, ол ерте жастан бастап өзін азаптайтын невроздың мойындауын жазып, әңгімені ашады. Бала кезінде Бинки Мәриямның мүсінін құлатып, анасы мен Құдайға жасаған қорлық үшін қатты кінәлі сезінеді. Бинки католик болып өседі және католиктік қатаң мектепте монахтар діни ілімін алады, бұл мектепте әдетте дене жазасы қолданылады. Ол өзіне кекшіл Құдай бейнесін жасайды, бұл оны қорқыныш пен кінәлі сезімдермен толтырады. Бинкидің үнемі ойлап жүрген ойлары оның денесін күнәға және мәңгілік азапқа жетелеуге тырысып жатқанына сендіреді. Ол осы ойлармен күресу үшін ішкі ережелерді қалыптастырады және бұзғаны үшін өзін жазалайды. Ол өзі басқара алмайтын ойлар мен қиялдарды болдырмайды, және бұл оған "noyatin" сөзін үндемей қайталай отырып, кінәлі сезімін тудырады, бұл өкініш білдіретін "күнә емес" деген сөздің қысқартуы. Жасөспірімдікке жақындаған сайын және өзінің жыныстық қатынасы туралы хабардар болған сайын, ол қарапайым заттарды фаллос ретінде көруге бастайды. Бұл заттарға Бинкидің саусақтары, аяқ-қолдары және өзінің жынысы кіреді, ол олардың "пеккер сәулелерін" шіркеулер немесе Мәриям мүсіндері сияқты қасиетті заттарға жетуден аулақ болуға тырысады. Бинки өзінің қайғысын толығымен жалмап, өзі болмайтындай жойылуды елестетеді және Құдайдан кешірім сұрап, бірнеше сағат бойы дұға етеді. Ақырында Бинки өзінің ойлары арқылы тозаққа баратынын түсінеді. Ол ар-ұжданынан адасып, түрлі күнәлі іс-әрекеттермен тәжірибе жүргізуді шешеді. Баяндаушы бізге жаман қышқыл сапарлары Бинки үшін "етіктің арқасынан су" сияқты болды деп айтады, өйткені күнделікті күнделікті тәжірибелер потенциалды травматикалық тәжірибелер болды. Ересекте, қышқыл сәттілігінің әсері жойыла бастаған кезде, Бинки өз жолында Мәриям ана мүсініне тап болады. Ол өзінің неврозынан азап шегетінін күтіп, "Испания ханым" әнін әзілмен айтып, шиеленісті жоюға тырысады. Бинки мүсіннің қасынан өтіп бара жатқанда, оның ойына ешқандай қиындық келмегеніне таңғалады. Осыдан жігер алған Бинки өз сенімімен бетпе-бет келіп, Мәриям ананың шағын мүсіндерін талқандап, өзін жыныстық тазалыққа деген құмарлықтан арылғанын жариялайды. Ол үймедегі мүсіндердің бірінің аман қалғанын байқап, оны шатырдың үстіне қойып, өзіне "Құдай ана, иә? Енді мен сенің айналаңда жаңа достар құрамын. Өткенді ұмытып, өткенді ұмытайық!"

Құрастыру және жариялау

Грин 44 беттік "Бинки Браун Қасиетті Мариямен кездеседі" кітабын жасауға шамамен бір жыл жұмсады. Ол өзі "нақты оқиғалар немесе невротикалық әдеттер" деп атаған бірнеше айлық жұмыстарын карталарға түсіріп, оларды кітапқа енгізді. Жеті ай бойы сурет салған Гринге Last Gasp баспасының негізін қалаушы Рон Тернер ай сайын 150 доллар көлемінде стипендия берді. Last Gasp 1972 жылы осы әңгімені жеке комикс ретінде жариялады – бұл Гриннің жеке туындысы болды. Комикс 55 000 данадан екі рет басылып шықты, мұқабасында "Жасөспірімдерге тыйым салынған" деген белгі болды. 1990 жылы Грин The Sun журналында "Бинки Браун мәселесі" атты эссесін жариялады. Эсседе ол Бинки Браунды аяқтағаннан кейін бірнеше жылдан соң диагноз қойылған ОКР (обсессивтік-компульсивтік бұзылыс) туралы айтады. Last Gasp 1995 жылы әңгімені "Бинки Браун жинағы" деген атпен қайта басып шығарды, ол Арт Шпигельманның кіріспесі және "Бинки Браун мәселесінің" кеңейтілген нұсқасы бар Бинки Браунның комикстерінің жұмсақ мұқабалы жинағы болды. Грин 1970-ші жылдары комикстің түпнұсқа суретін сатты. 2009 жылы McSweeney's қызметкерлері суреттің иесі Кристин Валенсамен хабарласып, McSweeney's редакторы Эли Хоровицтің қадағалауымен жеке басылымға арналған жаңа сканерлер жасады. Комикстің 5000 данасы басылып шықты, суреттер түпнұсқаның толық көлемінде қайта жарияланды. Беттердің көшірмелері түпнұсқа беттердің өзін, оның ішінде белгілер, дақтар және түзетулерді дәл көшірді. 2011 жылы Stara баспасы Гарри Морганның француз тіліндегі аудармасын "Binky Brown rencontre la Vierge Marie" деген атпен, ал La Cúpula Франсиско Перес Наварроның испан тіліндегі аудармасын "Binky Brown conoce a la virgen María" деген атпен жариялады.

Стиль және талдау

Бұл оқиға кінәсін мойындау түрінде жазылған. Бастапқыда ересек Бинки ораманың үстінде ілініп, басынан аяғына дейін байланған күйде, аузында қаламмен сурет салып, Ave Maria тыңдайды. Ол ниетін былай деп жариялайды: "1958 жылы Хэллоуинде католицизмнен ресми түрде кеткеннен бері мазаламаған невроздан арылуға тырысамын". Ол бұл жұмысты "өз невроздарының құлы болған көптеген адамдармен" байланыстыру үшін және олар өзін оқшауланған санаса да, "ортақ азаптардың үлкен тізбегімен әлемді бірнеше рет айналып шығуға жететіндей" көп екенін түсіндіреді. Грин Бинки Браунды автобиографиялық негізде жасағанмен, көптеген эпизодтарды – мысалы, Бинкиді екі үшінші сынып оқушысының қорлағанын сияқты – "тәртіп, қорқыныш немесе кінә сияқты субъективті сезімдер туралы жалпылама идеяны ұсыну немесе жеткізу үшін" ойлап тапты. Сынаушы Чарльз Хэтфилд Бинки Браунның "радикалды субъективтілігін" көрсетеді, ол автобиографиядағы объективтілік ұғымын күмән тудырады. Көрнекі жағынан бұл оқиға әдейі субъективті және сөзбе-сөз емес. Ауыр атмосфераға қарамастан, юмор да бар. Бұл туынды өзінің жаратылуын сезінеді – Гриннің суреті баяндаудың негізін қалайды және оны тұрақты түрде еске салады. Грин кіріспе бөлімін 1950 жылдардағы EC Comics' Tales from the Crypt комиксіндегі Crypt Keeper кейіпкерінен үлгі алды. Грин ересек Бинкиді баяндаушы ретінде пайдаланды, сондай-ақ өткен мен қазіргі уақыт арасындағы байланысты қамтамасыз етті. Баяндаушы өзінің жас өзіне "ол" деп сілтеме жасауында да дәйектілік жоқ. Комикстерге жасалған басқа сілтемелерге Дик Трейсидің Crimestopper's Textbook және Роберт Крамбтың мультфильмі кіреді. Грин көптеген католик символдарына жүгінеді, мысалы, Бинкидің үмітсіздігінің тереңдігін бейнелеу үшін Мәсіхтің азапталу белгілерімен әшекейленген сөз көпіршігі. Катехизис сияқты католик туындылары мен Treasure Chest шіркеу комикстері бүкіл жұмыста кездеседі. АҚШ-тағы басқа БАҚ-тағы қатаң цензураға қарамастан, ашық сексуалдық мазмұн астыртқыш комикстерде кең таралған. Бинки Браун ашық сексуалдық мазмұнды бейнелейтін автобиографиялық комикстердің алғашқы туындысы болды: бүкіл жұмыста пенистер кездеседі, ал Бинки бір сахнада мастурбация жасайды. Пенистің орталық символы кейде жұмысты жасау үшін қолданылатын қарындаштардың суреттерінде сияқты жасырын түрде, ал көбінесе айқын түрде қайталанады – Грин көретін әрбір фалликалық нысан Бинкидің санасында пенисті бейнелейтін "пеккер сәулесіне" айналады. Арт Шпигельман суретті "ерекше және қиын" деп сипаттады. Ол ыңғайсыз көрінсе де, Грин графикалық перспектива сияқты элементтерге көп күш жұмсады және өзін суреттеп, сурет салу нұсқауларын орналастыру арқылы өзінің шеберлігіне назар аударады. Автобиографиялық комикстердің тағы бір белгілі ертедегі шебері Харви Пекардың қарапайым әңгімелеріне қарағанда Грин визуалды метафораларды кеңінен қолданады. Бинки Браунның символдары тура мағынаға айналады, мысалы, Бинки өзін тозаққа құлайтын қар шары ретінде немесе айқышқа ілінген полицеймен қуылған балық ретінде елестетеді. Бұл жұмыста көптеген визуалды техникалар қолданылады: диаграммалық жебелер, жалған ғылыми құжаттама, панельдің әртүрлі көлемі, композициясы және орналасуы, сондай-ақ механикалық және органикалық рендерлеу әдістерінің алуан түрлілігі, мысалы, тығыз қолмен салынған штрихтармен қатар экрандық тон. Символикалық және техникалық жақтар Мәриям қыздың Бинкидің "пеккер сәулелерінің" жоғалу нүктесіне айналатын жерде бірігеді. Сынаушы Джозеф Витек салт-дәстүрлі комикстердің әртүрлі тәсілдері арасындағы ауысудың кейде "терезе тәрізді панельдер" арқылы нақты көрініс беретінін, ал кейде "өкілдік, символикалық, аллегориялық, ассоциативтік және аллюзивтік" болатынын айтады, бұл "Бинки Браунның үлкен және хаотикалық түрде шамадан тыс субъективтілігіне" ұқсас тәсіл. Витек Бинки Браунның бұзылған психологиялық пейзажының тамырларын бұрынғы дәуірлердің комикстерінде табады: Винсор МакКейдің "Жай Жынның арманы" арманындағы тыйылмайтын психика, Джордж Херриманның "Крази Кэт" және Суперменнің қарсыласы Бизарроның иррационалды, өзгермелі пейзаждары. Бинки Браун Гринде католик шіркеуін өзінің психологиялық қиындықтары үшін кінәлайды; бірнеше жылдан кейін оған ОКР диагнозы қойылды және ол бұл эпизодтарды шіркеудің кінәсі ретінде емес, солай деп қарады. Дегенмен ол шіркеудің өзінің күйзелісіне әсер еткенін мойындады және діннің бұл жағдайды күшейтетін әсері бар екенін айтты. Ол дін мен ойын-сауықтан бас тартудың өзінің жағдайымен күресуді жеңілдеткенін айтты. 1990 жылы католик священнигі Бинки Браунның кәмелетке жетпегендерге зиян келтіруі мүмкін деген алаңдаушылық білдірді; Грин бұл шіркеудің өзі кәмелетке жетпегендерге зиян келтіріп отыр деп жауап берді. Грин өзінің ОКР-ын "екі көруге" теңеді, ол оны "бір жағынан құлықтың құлы, екінші жағынан – ажыратылған бақылаушы" етеді. Әдебиет зерттеушісі Хиллари Чут бұл туындының феминистік көзқарастарды "дене және бейнелеу" тұрғысынан қарастыратынын, өйткені ол "нормадан тыс сексуалдыққа тереңінен үңіліп, оны күшпен бейнелейді" дейді. Чут Бинки Браунның қысқалығына қарамастан, оның "графикалық роман" аталымын лайықты екенін, өйткені "жұмыстың сапасы, тәсілі, параметрлері және сезімталдығы" "мақсаттың қатыгездігін" көрсетеді.

Қабылдау және мұра

Грин Бинки Браунның оқырмандарынан алған "күшті энергиясын" және оның шығармаларынан алған алғашқы маңызды әсерін айтып берді. Бұл оқиғаның астыртқы және баламалы комикстерге кеңінен әсері болды, онда өзін-өзі мазақтау және мойындау тәсілі көптеген карикатуристерді өз өмірлерінің жақын және ұятты мәліметтерін ашуға ынталандырды. Бинки Браунның ықпалымен 1972 жылы Алина Комински өзінің алғашқы комиксін, автобиографиялық "Голди: Невротикалық әйел" атты комиксін Wimmen's Comix журналында жариялады. Роберт Крамб сол жылы "Р. Крамбтың мойындауымен" бірге көптеген басқа да осындай жолақтармен жалғасты. 1971 жылы Бинки Браунды ортасында көрген Арт Шпигельман "Бинки Браунсыз Маус болмас еді" деп мәлімдеді. Бинки Браунның басылымы шыққан жылы Грин Шпигельманнан Грин редакциялаған және Apex Novelties баспасынан шыққан Funny журналының бірінші санында үш беттік жолақты тартуын сұрады. Шпигельман үш беттік "Maus" атты романын ұсынды, онда нацистік мысықтар еврей тышқандарын қудалайды, бұл оның әкесінің Аушвиц концентрациялық лагеріндегі тәжірибесімен байланысты; жылдардан кейін ол сол тақырыпты сол есімді графикалық романда қайта қарады. Комикс сыншысы Джаред Гарднер астыртқының қарсы мәдени иконоборствомен байланысты болғанымен, қозғалыстың ең тұрақты мұрасы автобиография болды деп мәлімдейді. Бинки Браун алғашқы басылымдарын салғаннан кейін екі онжылдыққа дейін басылымнан шықты, бұл уақытта құмар адамдар көшірмелерді немесе фотокопияларды алмасты. Грин өзінің өмір сүруін сурет салу белгілерімен жасады және кез-келген баспаға кейде мультфильмдер шығарды. Грин Бинки Браунды жылдар бойы Arcade және Weirdo сияқты астыртқы журналдарында пайда болған қысқаша тасмалар мен прозалық шығармаларда қолданды. 1976 жылы шыққан "Жастықтың тәтті бос жері" фильмінде Бинки орта мектептен бастап отыз бір жасқа дейін, мультфильмдер мен өнердің басқа да құрметке ие түрлері арасында қатаңдап жүр. Кейбір бірден-бірден шығатын тасқындардан басқа, оның тұрақты карикатуралары "The Sign Game" журналында "Signs of the Times" журналында және "Pulse!" журналында "Musical Legends in America" журналында пайда болды. Мұндай кейінгі еңбек Бинки Браунға қарағанда әлдеқайда аз назар аударды. Автобиографиялық элементтер Crumb, Spain және Kim Deitch сияқты астыртқы карикатурашыларының жұмысында бұрын пайда болған болса да, Binky Brown Meets the Holy Virgin Mary ағылшын тіліндегі автобиографиялық комикстердің алғашқы маңызды жұмысы ретінде танымал болды. Чарльз Хэтфилд үшін Бинки Браун - "комикстегі конфессионалдық әдебиеттің үлгісі"; Пол Грейвет Грин үшін - "цензурасыз психологиялық қиындықтарын шешкен алғашқы невротикалық көрнекі адам"; Дуглас Волк Гринді және оның жұмысын "мемуаршы қисығының алдында" деп жариялады; Арт Шпигельман: "Бронте әпкелері готика романсы үшін не істеді, Толкин семсер мен сиқыршылық үшін не істеді, Джастин Грин конфессионалдық, автобиографиялық үшін не істеді"; және Publishers Weekly бұл жұмысты "автобиографиялық комикстердің Розетта тасы" деп атады. Бинки Браун қасиетті Мария Мәриямға кездеседі көбінесе комикс жанкүйерлері мен карикатуристерге ұнады және негізгі аудитория мен өнер сыншыларынан аз танылды. Шпигельман бұл назардан тыс қалу комикс ортасының табиғатынан туындағанын болжады; Филип Роттың Портнойдың шағымдары сияқты ашық шығармалардан айырмашылығы, Гриннің жұмысындағы пенистер визуалды. Астыртқы тарихшы Патрик Розенкранцтің айтуынша, Грин "өзінің жеке жын-перілері мен эмоционалдық қақтығыстарын комикстің шегінде ашық түрде көрсеткен алғашқы адам" болып, өткен конвенциядан айырылады. Грин мойындау автобиографиясын "жетіліп біткен факт, пісіп жеуге дайын төменгі жеміс" деп атады, бұл туралы Джеймс Джойс, Джеймс Т. Фаррелл және Филип Роттың әдеби шығармаларында көптеп айтылған. Ол "осыған дейін ол бұрын-соңды болмаған, маңдай-қолтық мәжбүрлеу ауруы туралы әдебиеттердегі толқынның шамамен жиырма жыл бұрын пайда болуын" мойындады. Чут оқшаулану мен ОКР-мен күресудің негізгі тақырыптарын Говард Круздың "Стук резеңкелік нәресте" (1995) және Элисон Бечделдің "Күлкілі үй" (2006) сияқты автобиографиялық шығармаларында қайталанатынын көреді. Хатфилд Гриннің психикалық жағдаймен күресуге деген шексіз көзқарасының көрінісін Мэдисон Кллдің "Күк" (2002) "Клллдің диссоциативтік жекелік бұзылысы туралы" және Дэвид Б. "Эпилепсия" (2003) атты еңбегінде көреді. Картинист Джим Вудринг үшін Гриннің автобиографиялық еңбегі "ешқашан да жетпеген". Вудрингтің "Жим" атты автобиографиялық шығармасы оның ояу өмірінен емес, түсінен шабыт алады. Британдық-американдық карикатурист Габриэль Белл Браунның тәсілімен келісімге келді, оны "сурет салғанда оның сезімдері немесе эмоционалдық күйі туралы әңгімелеуі, бұл оның суреттеріндегі абсурдты немесе ерекше қарама-қарсылықтармен байланысты" деп сипаттады. Гриннің ықпалы Нидерландтың Питер Понтиак сияқты шетелдік карикатуристерге де тарады, ол Бинки Браун мен Маустан шабыт алып, Екінші дүниежүзілік соғысында нацистермен ынтымақтасқан әкесі туралы "Краут" (2000) шығармасын жасады. Бұл оқиға The Comics Journals журналының 20 ғасырдың ең жақсы жүз ағылшын тіліндегі комикстерінің тізімінде 9-орынды иеленді және журналдың автобиографиялық комикстерге арналған санының мұқабалық суреті ретінде пайда болды (31-том, 1-сан). Бинки Браунның суреттері 2009 жылы Цинциннатидегі Shake It Records галереясында Гриннің жұмыстарының көрмесінде пайда болды.