Кіріспе
Тайлық американдықтар (ชาวอเมริกันเชื้อสายไทย; бұрын сиамдық американдықтар деп аталатын) – Тай туған немесе тай тегіндес американдықтар. Тайлық американдықтар нәсілдік және этникалық жағынан әртүрлі, көптеген тайлар аралас нәсілді және тай-қытайлық деп санайды.
Thai Americans (ชาวอเมริกันเชื้อสายไทย; formerly referred to as Siamese Americans) are Americans of Thai ancestry. The Thai American population is racially and ethnically diverse, consisting of many Thais who identify as mixed race and as Thai Chinese.
АҚШ тарихы
Сиамдықтар 1917 жылғы Иммиграциялық заң бойынша Америка Құрама Штаттарына көшіп келуден тыйылған көптеген азиялық топтардың бірі ретінде аталды. Бұл заң 20-ғасырдың басында Азиядан АҚШ-қа көшіп келуді шектеуге бағытталған көптеген шаралардың бірі болды. 1930 жылғы халық санағында 18 сиамдық америкалық тіркелді. MPI Data Hub мәліметтері бойынша, 2016 жылға дейін АҚШ-қа барлығы 253 585 тай көшіп келген. Олар сол жылы барлық иммигранттардың 0,0057%-ын құрады. MPI Data Hub деректерін АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтерімен салыстырғанда, жалпы халық саны бойынша айтарлықтай қарама-қайшылықтар бар. АҚШ Халық санағы бойынша, қазіргі уақытта АҚШ-та 300 319 тай тұрады, бұл көрсеткіште +/- 14 326 қателік болуы мүмкін. Тайландтан АҚШ-қа көшіп келу өте баяу болды. Бұл процесс Вьетнам соғысы кезінде және одан кейін, Таиландтың АҚШ пен Оңтүстік Вьетнамның одақтасы болған кезде қарқын алды. Мәліметтерге сәйкес, 1960-1970 жылдар аралығында шамамен 5000 тай АҚШ-қа көшіп келген. Келесі онжылдықта бұл көрсеткіш 44 000-ға жетті. 1981-1990 жылдар аралығында АҚШ-қа шамамен 64 400 тай азаматы көшіп келді. Тайландтан көшіп келудің жалпы тенденциясы салыстырмалы түрде тұрақты өсімді көрсетіп келеді, бірақ 2006 жылғы ең жоғары көрсеткіштен басқа. Ол жылы ақпанда Тайланд Парламенті таратылып, қыркүйекте төңкеріс болды. 2007-2008 жылдары көрсеткіштер қайтадан қалыпты деңгейге түсті, ал 2009 жылға дейін созылған әскери және саяси жағдай 2006 жылы монархиялық Корольдік армия мен салыстырмалы түрде жаңадан құрылған демократиялық үкімет арасындағы үзіліс салдарынан туындады. 2000 жылғы халық санағы бойынша АҚШ-та 150 093 тай тұрды. 2009 жылы АҚШ-та тұратын 304 160 адам өзін тай деп атады.
Демография
Лос-Анджелес, Калифорния, Азиядан тыс жердегі ең ірі тай халқына ие. Бұл әлемдегі алғашқы тай қалашығы. 2002 жылы Лос-Анджелесте 80 000-нан астам тай және тай-американдықтар тұрады деп есептелді. Кларк округі, Невада; Кук округі, Иллинойс; Таррант округі, Техас; Оранж округі, Калифорния; Сан-Бернардино округі, Калифорния; Сан-Диего округі, Калифорния; Сан-Франциско, Калифорния; Фресно, Калифорния; Сакраменто, Калифорния; Кинг округі, Вашингтон; Фэрфакс округі, Вирджиния; Филадельфия, Пенсильвания; Альбукерки, Нью-Мексико; Куинс, Нью-Йорк; Мэдисон, Висконсин; Сиэтл, Вашингтон; және Монтгомери округі, Мэриленд сияқты ірі немесе көптеген тай қауымдастықтары бар. 2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша елде 237 629 тай-американдық тіркелді, олардың 67 707-сі Калифорнияда тұрады.
Америкаға мәдени ықпал
Тайлық американдықтар Тай тағамдарын АҚШ-қа әкелгенімен әйгілі. Тай асханасы елдің барлық аймағында танымал. Тіпті тай емес мейрамханалар да мәзірлеріне Пад Тай және тай шайы сияқты тай ықпалындағы тағамдарды қосуы мүмкін. Тай мәдениетінің АҚШ-тағы ықпалы олардың санына қарағанда зор. Вьетнам соғысы кезінде Тайландта американдық әскерлердің орналасуы американдық сарбаздарды тай мәдениетімен және тағамдарымен таныстырды, соның салдарынан көптегені тай әйелдерімен үйлеріне оралды.
Саяси қатысу
2003 жылы екі тай-америкалық адам муниципалдық сайлауға қатысты, біреуі Калифорния штатының Анахайм қаласында, екіншісі Техас штатының Хьюстон қаласында. Екеуі де жеңіліске ұшырады. Алайда, 2006 жылдың 7 қарашасында Горпат Генри Шарон Калифорниядағы Ла-Пальма қалалық кеңесіне сайланғанда тай тілінде сөйлейтін алғашқы АҚШ шенеунігі болды. 2007 жылдың 18 желтоқсанында ол АҚШ қаласының тұңғыш тай-америкалық мэрі атанды. 2010 жылы Чарльз Джоу Конгресске сайланған алғашқы тай-америкалық болды; ол бұрын Гавайи штатының заң шығарушы жиналысында және Гонолулу қалалық кеңесінде қызмет еткен. Тами Дакворт, тай-америкалық Ирак соғысының қатысушысы, 2006 жылғы аралық сайлауда Иллинойс штатының 6-шы сайлау округінен демократ ретінде Конгресске үміткер болды. Ол шамалы айырмамен жеңіліске ұшырады және екі жыл бойы АҚШ Ардагерлер істері департаментінің Қоғамдық және үкіметаралық байланыстар жөніндегі көмекші хатшысы болып қызмет етті. Бұрын ол Иллинойс штатының Ардагерлер істері департаментінің директоры болған. Ол АҚШ Сенатына Барак Обаманың АҚШ Президенті болып сайлануынан босаған орынды толтыру үшін тағайындалуға ықтимал кандидат саналды; алайда, оның орнына Роланд Бёррис тағайындалды. 2012 жылдың 6 қарашасында Дакворт Иллинойс штатының 8-ші сайлау округін өкілдік ету үшін АҚШ Өкілдер палатасына сайланды. 2016 жылдың 8 қарашасында ол Иллинойс штатынан АҚШ Сенаторы болып сайланды, бұл орынды бұрын Барак Обама иеленген еді. Таиландтың бұрынғы патшасы және мемлекет басшысы Бхумибол Адульядеж 1927 жылдың 5 желтоқсанында Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Маунт-Оберн ауруханасында дүниеге келді. Ол кезде оның әкесі Гарвард университетінде оқыған. Ол тарихымыздағы жалғыз АҚШ-та туған монарх. 2017 жылы Экамон "Эк" Венин тағайындалды және кейіннен Нью-Джерси штатының Помптон-Лейкс қаласындағы округтік кеңеске сайланды. 2020 жылы ол Кеңес төрағасы болып қызмет етті және тағы үш жылдық мерзімге қайта сайланды.
Тайлық американдықтар танымал мәдениетте
Анимациялық "Амфибия" сериалындағы Энн Бунчуй және оның ата-анасы тай-американдықтар. "Молли және Аждаһа" анимациялық телесериалынан Молли МакГи, Даррил МакГи, Шарон МакГи, әже Нин Суксай, Дэвид Суксай және Эмми Суксай – тай-американдықтар. Marvel Comics-тен Stonecutter (Утама Сомчарт) және Avenger X (Крессида) тай-американдықтар.